Odyssey, Book 18 (Σ)
ἦλθε δ’ἐπὶ πτωχὸς πανδήμιος, ὃς κατὰ ἄστυ
2πτωχεύεσκ’Ἰθάκης, μετὰ δ’ἔπρεπε γαστέρι μάργῃ
3ἀζηχὲς φαγέμεν καὶ πιέμεν · οὐ δέ οἱ ἦν ἲς
4οὐ δὲ βίη, εἶδος δὲ μάλα μέγας ἦν ὁράασθαι.
5Ἀρναῖος δ’ὄνομ’ἔσκε · τὸ γὰρ θέτο πότνια μήτηρ
6ἐκ γενετῆς · Ἶρον δὲ νέοι κίκλησκον ἅπαντες,
7οὕνεκ’ἀπαγγέλλεσκε κιών, ὅτε πού τις ἀνώγοι ·
8ὅς ῥ’ἐλθὼν Ὀδυσῆα διώκετο οἷο δόμοιο,
9καί μιν νεικείων ἔπεα πτερόεντα προσηύδα ·
1014εἶκε, γέρον, προθύρου, μὴ δὴ τάχα καὶ ποδὸς ἕλκῃ.11οὐκ ἀΐεις ὅτι δή μοι ἐπιλλίζουσιν ἅπαντες,12ἑλκέμεναι δὲ κέλονται; ἐγὼ δ’αἰσχύνομαι ἔμπης.13ἀλλ’ἄνα, μὴ τάχα νῶϊν ἔρις καὶ χερσὶ γένηται.
τὸν δ’ἄρ’ὑπόδρα ἰδὼν προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς ·
1525δαιμόνι’, οὔτε τί σε ῥέζω κακὸν οὔτ’ἀγορεύω,16οὔτε τινὰ φθονέω δόμεναι καὶ πόλλ’ἀνελόντα.17οὐδὸς δ’ἀμφοτέρους ὅδε χείσεται, οὐ δέ τί σε χρὴ18ἀλλοτρίων φθονέειν · δοκέεις δέ μοι εἶναι ἀλήτης19ὥς περ ἐγών, ὄλβον δὲ θεοὶ μέλλουσιν ὀπάζειν.20χερσὶ δὲ μή τι λίην προκαλίζεο, μή με χολώσῃς,21μή σε γέρων περ ἐὼν στῆθος καὶ χείλεα φύρσω22αἵματος · ἡσυχίη δ’ἂν ἐμοὶ καὶ μᾶλλον ἔτ’εἴη23αὔριον · οὐ μὲν γάρ τί σ’ὑποστρέψεσθαι ὀΐω24δεύτερον ἐς μέγαρον Λαερτιάδεω Ὀδυσῆος.
τὸν δὲ χολωσάμενος προσεφώνεεν Ἶρος ἀλήτης ·
2632ὢ πόποι, ὡς ὁ μολοβρὸς ἐπιτροχάδην ἀγορεύει,27γρηῒ καμινοῖ ἶσος · ὃν ἂν κακὰ μητισαίμην28κόπτων ἀμφοτέρῃσι, χαμαὶ δέ κε πάντας ὀδόντας29γναθμῶν ἐξελάσαιμι συὸς ὣς ληϊβοτείρης.30ζῶσαι νῦν, ἵνα πάντες ἐπιγνώωσι καὶ οἵδε31μαρναμένους · πῶς δ’ἂν σὺ νεωτέρῳ ἀνδρὶ μάχοιο;
ὣς οἱ μὲν προπάροιθε θυράων ὑψηλάων
33οὐδοῦ ἔπι ξεστοῦ πανθυμαδὸν ὀκριόωντο.
34τοῖϊν δὲ ξυνέηχ’ἱερὸν μένος Ἀντινόοιο,
35ἡδὺ δ’ἄρ’ἐκγελάσας μετεφώνει μνηστήρεσσιν ·
3640ὦ φίλοι, οὐ μέν πώ τι πάρος τοιοῦτον ἐτύχθη,37οἵην τερπωλὴν θεὸς ἤγαγεν ἐς τόδε δῶμα.38ὁ ξεῖνόςτε καὶ Ἶρος ἐρίζετον ἀλλήλοιϊν39χερσὶ μαχέσσασθαι · ἀλλὰ ξυνελάσσομεν ὦκα.
ὣς ἔφαθ’, οἱ δ’ἄρα πάντες ἀνήϊξαν γελόωντες,
41ἀμφὶ δ’ἄρα πτωχοὺς κακοείμονας ἠγερέθοντο.
42τοῖσιν δ’Ἀντίνοος μετέφη, Εὐπείθεος υἱός ·
4350κέκλυτέ μευ, μνηστῆρες ἀγήνορες, ὄφρα τι εἴπω.44γαστέρες αἵδ’αἰγῶν κέατ’ἐν πυρί, τὰς ἐπὶ δόρπῳ45κατθέμεθα κνίσηςτε καὶ αἵματος ἐμπλήσαντες ·46ὁππότερος δέ κε νικήσῃ κρείσσωντε γένηται,47τάων ἥν κ’ἐθέλῃσιν ἀναστὰς αὐτὸς ἑλέσθω ·48αἰεὶ αὖθ’ἡμῖν μεταδαίσεται, οὐ δέ τιν’ἄλλον49πτωχὸν ἔσω μίσγεσθαι ἐάσομεν αἰτήσοντα.
ὣς ἔφατ’Ἀντίνοος, τοῖσιν δ’ἐπιήνδανε μῦθος.
51τοῖς δὲ δολοφρονέων μετέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς ·
5258ὦ φίλοι, οὔ πως ἔστι νεωτέρῳ ἀνδρὶ μάχεσθαι53ἄνδρα γέροντα, δύῃ ἀρημένον · ἀλλά με γαστὴρ54ὀτρύνει κακοεργός, ἵνα πληγῇσι δαμείω.55ἀλλ’ἄγε νῦν μοι πάντες ὀμόσσατε καρτερὸν ὅρκον,56μή τις ἐπ’Ἴρῳ ἦρα φέρων ἐμὲ χειρὶ βαρείῃ57πλήξῃ ἀτασθάλλων, τούτῳ δέ με ἶφι δαμάσσῃ.
ὣς ἔφαθ’, οἱ δ’ἄρα πάντες ἀπώμνυον ὡς ἐκέλευεν.
59αὐτὰρ ἐπεί ῥ’ὄμοσάντε τελεύτησάντε τὸν ὅρκον,
60τοῖς δ’αὖτις μετέειφ’ἱερὴ ἲς Τηλεμάχοιο ·
6166ξεῖν’, εἴ σ’ὀτρύνει κραδίη καὶ θυμὸς ἀγήνωρ62τοῦτον ἀλέξασθαι, τῶν δ’ἄλλων μή τιν’Ἀχαιῶν63δείδιθ’, ἐπεὶ πλεόνεσσι μαχήσεται ὅς κέ σε θείνῃ ·64ξεινοδόκος μὲν ἐγών, ἐπὶ δ’αἰνεῖτον βασιλῆες,65Ἀντίνοόςτε καὶ Εὐρύμαχος, πεπνυμένω ἄμφω.
ὣς ἔφαθ’, οἱ δ’ἄρα πάντες ἐπῄνεον · αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς
67ζώσατο μὲν ῥάκεσιν περὶ μήδεα, φαῖνε δὲ μηροὺς
68καλούςτε μεγάλουςτε, φάνεν δέ οἱ εὐρέες ὦμοι
69στήθεάτε στιβαροίτε βραχίονες · αὐτὰρ Ἀθήνη
70ἄγχι παρισταμένη μέλε’ἤλδανε ποιμένι λαῶν.
71μνηστῆρες δ’ἄρα πάντες ὑπερφιάλως ἀγάσαντο ·
72ὧδε δέ τις εἴπεσκεν ἰδὼν ἐς πλησίον ἄλλον ·
7375ἦ τάχα Ἶρος Ἄϊρος ἐπίσπαστον κακὸν ἕξει,74οἵην ἐκ ῥακέων ὁ γέρων ἐπιγουνίδα φαίνει.
ὣς ἄρ’ἔφαν, Ἴρῳ δὲ κακῶς ὠρίνετο θυμός.
76ἀλλὰ καὶ ὣς δρηστῆρες ἄγον ζώσαντες ἀνάγκῃ
77δειδιότα · σάρκες δὲ περιτρομέοντο μέλεσσιν.
78Ἀντίνοος δ’ἐνένιπεν ἔποςτ’ἔφατ’ἔκτ’ὀνόμαζεν ·
7988νῦν μὲν μήτ’εἴης, βουγάϊε, μήτε γένοιο,80εἰ δὴ τοῦτόν γε τρομέεις καὶ δείδιας αἰνῶς,81ἄνδρα γέροντα, δύῃ ἀρημένον, ἥ μιν ἱκάνει.82ἀλλ’ἔκ τοι ἐρέω, τὸ δὲ καὶ τετελεσμένον ἔσται ·83αἴ κέν σ’οὗτος νικήσῃ κρείσσωντε γένηται,84πέμψω σ’ἤπειρόνδε, βαλὼν ἐν νηὶ μελαίνῃ,85εἰς Ἔχετον βασιλῆα, βροτῶν δηλήμονα πάντων,86ὅς κ’ἀπὸ ῥῖνα τάμῃσι καὶ οὔατα νηλέϊ χαλκῷ,87μήδεάτ’ἐξερύσας δώῃ κυσὶν ὠμὰ δάσασθαι.
ὣς φάτο, τῷ δ’ἔτι μᾶλλον ὑπὸ τρόμος ἔλλαβε γυῖα.
89ἐς μέσσον δ’ἄναγον · τὼ δ’ἄμφω χεῖρας ἀνέσχον.
90δὴ τότε μερμήριξε πολύτλας δῖος Ὀδυσσεὺς
91ἢ ἐλάσει’ὥς μιν ψυχὴ λίποι αὖθι πεσόντα,
92ἦέ μιν ἦκ’ἐλάσειε τανύσσειέντ’ἐπὶ γαίῃ.
93ὧδε δέ οἱ φρονέοντι δοάσσατο κέρδιον εἶναι,
94ἦκ’ἐλάσαι, ἵνα μή μιν ἐπιφρασσαίατ’Ἀχαιοί.
95δὴ τότ’ἀνασχομένω ὁ μὲν ἤλασε δεξιὸν ὦμον
96Ἶρος, ὁ δ’αὐχέν’ἔλασσεν ὑπ’οὔατος, ὀστέα δ’εἴσω
97ἔθλασεν · αὐτίκα δ’ἦλθε κατὰ στόμα φοίνιον αἷμα,
98κὰδ δ’ἔπεσ’ἐν κονίῃσι μακών, σὺν δ’ἤλασ’ὀδόντας
99λακτίζων ποσὶ γαῖαν · ἀτὰρ μνηστῆρες ἀγαυοὶ
100χεῖρας ἀνασχόμενοι γέλῳ ἔκθανον. αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς
101ἕλκε διὲκ προθύροιο λαβὼν ποδός, ὄφρ’ἵκετ’αὐλήν,
102αἰθούσηςτε θύρας · καί μιν ποτὶ ἑρκίον αὐλῆς
103εἷσεν ἀνακλίνας · σκῆπτρον δέ οἱ ἔμβαλε χειρί,
104καί μιν φωνήσας ἔπεα πτερόεντα προσηύδα ·
105108ἐνταυθοῖ νῦν ἧσο σύαςτε κύναςτ’ἀπερύκων,106μη δὲ σύ γε ξείνων καὶ πτωχῶν κοίρανος εἶναι107λυγρὸς ἐών, μή πού τι κακὸν καὶ μεῖζον ἐπαύρῃ.
ἦ ῥα καὶ ἀμφ’ὤμοισιν ἀεικέα βάλλετο πήρην,
109πυκνὰ ῥωγαλέην · ἐν δὲ στρόφος ἦεν ἀορτήρ.
110ἂψ δ’ὅ γ’ἐπ’οὐδὸν ἰὼν κατ’ἄρ’ἕζετο · τοὶ δ’ἴσαν εἴσω
111ἡδὺ γελώοντες καὶ δεικανόωντ’ἐπέεσσι ·
112117Ζεύς τοι δοίη, ξεῖνε, καὶ ἀθάνατοι θεοὶ ἄλλοι,113ὅττι μάλιστ’ἐθέλεις καί τοι φίλον ἔπλετο θυμῷ,114ὃς τοῦτον τὸν ἄναλτον ἀλητεύειν ἀπέπαυσας115ἐν δήμῳ · τάχα γάρ μιν ἀνάξομεν ἤπειρόνδε116εἰς Ἔχετον βασιλῆα, βροτῶν δηλήμονα πάντων.
ὣς ἄρ’ἔφαν, χαῖρεν δὲ κλεηδόνι δῖος Ὀδυσσεύς.
118Ἀντίνοος δ’ἄρα οἱ μεγάλην παρὰ γαστέρα θῆκεν,
119ἐμπλείην κνίσηςτε καὶ αἵματος · Ἀμφίνομος δὲ
120ἄρτους ἐκ κανέοιο δύω παρέθηκεν ἀείρας
121καὶ δέπαϊ χρυσέῳ δειδίσκετο, φώνησέντε ·
122124χαῖρε, πάτερ ὦ ξεῖνε, γένοιτό τοι ἔς περ ὀπίσσω123ὄλβος · ἀτὰρ μὲν νῦν γε κακοῖς ἔχεαι πολέεσσι.
τὸν δ’ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς ·
125151Ἀμφίνομ’, ἦ μάλα μοι δοκέεις πεπνυμένος εἶναι ·126τοίου γὰρ καὶ πατρός, ἐπεὶ κλέος ἐσθλὸν ἄκουον,127Νῖσον Δουλιχιῆα ἐΰντ’ἔμεν ἀφνειόντε ·128τοῦ σ’ἔκ φασι γενέσθαι, ἐπητῇ δ’ἀνδρὶ ἔοικας.129το- τοὔνεκά τοι ἐρέω, σὺ δὲ σύνθεο καί μευ ἄκουσον ·130οὐδὲν ἀκιδνότερον γαῖα τρέφει ἀνθρώποιο,131πάντων ὅσσατε γαῖαν ἔπι πνείειτε καὶ ἕρπει.132οὐ μὲν γάρ ποτέ φησι κακὸν πείσεσθαι ὀπίσσω,133ὄφρ’ἀρετὴν παρέχωσι θεοὶ καὶ γούνατ’ὀρώρῃ ·134ἀλλ’ὅτε δὴ καὶ λυγρὰ θεοὶ μάκαρες τελέσωσι,135καὶ τὰ φέρει ἀεκαζόμενος τετληότι θυμῷ ·136τοῖος γὰρ νόος ἐστὶν ἐπιχθονίων ἀνθρώπων137οἷον ἐπ’ἦμαρ ἄγησι πατὴρ ἀνδρῶντε θεῶντε.138καὶ γὰρ ἐγώ ποτ’ἔμελλον ἐν ἀνδράσιν ὄλβιος εἶναι,139πολλὰ δ’ἀτάσθαλ’ἔρεξα βίῃ καὶ κάρτεϊ εἴκων,140πατρίτ’ἐμῷ πίσυνος καὶ ἐμοῖσι κασιγνήτοισι.141τῷ μή τίς ποτε πάμπαν ἀνὴρ ἀθεμίστιος εἴη,142ἀλλ’ὅ γε σιγῇ δῶρα θεῶν ἔχοι, ὅττι διδοῖεν.143οἷ’ὁρόω μνηστῆρας ἀτάσθαλα μηχανόωντας,144κτήματα κείροντας καὶ ἀτιμάζοντας ἄκοιτιν145ἀνδρός, ὃν οὐκέτι φημὶ φίλων καὶ πατρίδος αἴης146δηρὸν ἀπέσσεσθαι · μάλα δὲ σχεδόν. ἀλλά σε δαίμων147οἴκαδ’ὑπεξαγάγοι, μη δ’ἀντιάσειας ἐκείνῳ,148ὁππότε νοστήσειε φίλην ἐς πατρίδα γαῖαν ·149οὐ γὰρ ἀναιμωτί γε διακρινέεσθαι ὀΐω150μνηστῆρας καὶ κεῖνον, ἐπεί κε μέλαθρον ὑπέλθῃ.
ὣς φάτο, καὶ σπείσας ἔπιεν μελιηδέα οἶνον,
152ἂψ δ’ἐν χερσὶν ἔθηκε δέπας κοσμήτορι λαῶν.
153αὐτὰρ ὁ βῆ διὰ δῶμα φίλον τετιημένος ἦτορ,
154νευστάζων κεφαλῇ · δὴ γὰρ κακὸν ὄσσετο θυμός.
155ἀλλ’οὐ δ’ὣς φύγε κῆρα · πέδησε δὲ καὶ τὸν Ἀθήνη
156Τηλεμάχου ὑπὸ χερσὶ καὶ ἔγχεϊ ἶφι δαμῆναι.
157ἂψ δ’αὖτις κατ’ἄρ’ἕζετ’ἐπὶ θρόνου ἔνθεν ἀνέστη.
158τῇ δ’ἄρ’ἐπὶ φρεσὶ θῆκε θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη,
159κούρῃ Ἰκαρίοιο, περίφρονι Πηνελοπείῃ,
160μνηστήρεσσι φανῆναι, ὅπως πετάσειε μάλιστα
161θυμὸν μνηστήρων ἰδὲ τιμήεσσα γένοιτο
162μᾶλλον πρὸς πόσιόςτε καὶ υἱέος ἢ πάρος ἦεν.
163ἀχρεῖον δ’ἐγέλασσεν ἔποςτ’ἔφατ’ἔκτ’ὀνόμαζεν ·
164169Εὐρυνόμη, θυμός μοι ἐέλδεται, οὔ τι πάρος γε,165μνηστήρεσσι φανῆναι, ἀπεχθομένοισί περ ἔμπης ·166παιδὶ δέ κεν εἴποιμι ἔπος, τό κε κέρδιον εἴη,167μὴ πάντα μνηστῆρσιν ὑπερφιάλοισιν ὁμιλεῖν,168οἵτ’εὖ μὲν βάζουσι, κακῶς δ’ὄπιθεν φρονέουσι.
τὴν δ’αὖτ’Εὐρυνόμη ταμίη πρὸς μῦθον ἔειπεν ·
170177ναὶ δὴ ταῦτά γε πάντα, τέκος, κατὰ μοῖραν ἔειπες.171ἀλλ’ἴθι καὶ σῷ παιδὶ ἔπος φάο μη δ’ἐπίκευθε,172χρῶτ’ἀπονιψαμένη καὶ ἐπιχρίσασα παρειάς ·173μη δ’οὕτω δακρύοισι πεφυρμένη ἀμφὶ πρόσωπα174ἔρχευ, ἐπεὶ κάκιον πενθήμεναι ἄκριτον αἰεί.175ἤδη μὲν γάρ τοι παῖς τηλίκος, ὃν σὺ μάλιστα176ἠρῶ ἀθανάτοισι γενειήσαντα ἰδέσθαι.
τὴν δ’αὖτε προσέειπε περίφρων Πηνελόπεια ·
178185Εὐρυνόμη, μὴ ταῦτα παραύδα, κηδομένη περ,179χρῶτ’ἀπονίπτεσθαι καὶ ἐπιχρίεσθαι ἀλοιφῇ ·180ἀγλαΐην γὰρ ἐμοί γε θεοί, τοὶ Ὄλυμπον ἔχουσιν,181ὤλεσαν, ἐξ οὗ κεῖνος ἔβη κοίλῃς ἐνὶ νηυσίν.182ἀλλά μοι Αὐτονόηντε καὶ Ἱπποδάμειαν ἄνωχθι183ἐλθέμεν, ὄφρα κέ μοι παρστήετον ἐν μεγάροισιν ·184οἴη δ’οὐκ εἴσειμι μετ’ἀνέρας · αἰδέομαι γάρ.
ὣς ἄρ’ἔφη, γρηῢς δὲ διὲκ μεγάροιο βεβήκει
186ἀγγελέουσα γυναιξὶ καὶ ὀτρυνέουσα νέεσθαι.
187ἔνθ’αὖτ’ἄλλ’ἐνόησε θεὰ γλαυκῶπις Ἀθήνη ·
188κούρῃ Ἰκαρίοιο κατὰ γλυκὺν ὕπνον ἔχευεν,
189εὗδε δ’ἀνακλινθεῖσα, λύθεν δέ οἱ ἅψεα πάντα
190αὐτοῦ ἐνὶ κλιντῆρι · τέως δ’ἄρα δῖα θεάων
191ἄμβροτα δῶρα δίδου, ἵνα μιν θησαίατ’Ἀχαιοί.
192κάλλεϊ μέν οἱ πρῶτα προσώπατα καλὰ κάθηρεν
193ἀμβροσίῳ, οἵῳ περ ἐϋστέφανος Κυθέρεια
194χρίεται, εὖτ’ἂν ἴῃ Χαρίτων χορὸν ἱμερόεντα ·
195καί μιν μακροτέρην καὶ πάσσονα θῆκεν ἰδέσθαι,
196λευκοτέρην δ’ἄρα μιν θῆκε πριστοῦ ἐλέφαντος.
197ἡ μὲν ἄρ’ὣς ἔρξασ’ἀπεβήσετο δῖα θεάων,
198ἦλθον δ’ἀμφίπολοι λευκώλενοι ἐκ μεγάροιο
199φθόγγῳ ἐπερχόμεναι · τὴν δὲ γλυκὺς ὕπνος ἀνῆκε,
200καί ῥ’ἀπομόρξατο χερσὶ παρειὰς φώνησέντε ·
201206ἦ με μάλ’αἰνοπαθῆ μαλακὸν περὶ κῶμ’ἐκάλυψεν.202αἴθε μοι ὣς μαλακὸν θάνατον πόροι Ἄρτεμις ἁγνὴ203αὐτίκα νῦν, ἵνα μηκέτ’ὀδυρομένη κατὰ θυμὸν204αἰῶνα φθινύθω, πόσιος ποθέουσα φίλοιο205παντοίην ἀρετήν, ἐπεὶ ἔξοχος ἦεν Ἀχαιῶν.
ὣς φαμένη κατέβαιν’ὑπερώϊα σιγαλόεντα,
207οὐκ οἴη · ἅμα τῇ γε καὶ ἀμφίπολοι δύ’ἕποντο.
208ἡ δ’ὅτε δὴ μνηστῆρας ἀφίκετο δῖα γυναικῶν,
209στῆ ῥα παρὰ σταθμὸν τέγεος πύκα ποιητοῖο,
210ἄντα παρειάων σχομένη λιπαρὰ κρήδεμνα ·
211ἀμφίπολος δ’ἄρα οἱ κεδνὴ ἑκάτερθε παρέστη.
212τῶν δ’αὐτοῦ λύτο γούνατ’, ἔρῳ δ’ἄρα θυμὸν ἔθελχθεν,
213πάντες δ’ἠρήσαντο παραὶ λεχέεσσι κλιθῆναι.
214ἡ δ’αὖ Τηλέμαχον προσεφώνεεν, ὃν φίλον υἱόν ·
215226Τηλέμαχ’, οὐκέτι τοι φρένες ἔμπεδοι οὐ δὲ νόημα ·216παῖς ἔτ’ἐὼν καὶ μᾶλλον ἐνὶ φρεσὶ κέρδε’ἐνώμας ·217νῦν δ’, ὅτε δὴ μέγας ἐσσὶ καὶ ἥβης μέτρον ἱκάνεις,218καί κέν τις φαίη γόνον ἔμμεναι ὀλβίου ἀνδρός,219ἐς μέγεθος καὶ κάλλος ὁρώμενος, ἀλλότριος φώς,220οὐκέτι τοι φρένες εἰσὶν ἐναίσιμοι οὐ δὲ νόημα.221οἷον δὴ τόδε ἔργον ἐνὶ μεγάροισιν ἐτύχθη,222ὃς τὸν ξεῖνον ἔασας ἀεικισθήμεναι οὕτως.223πῶς νῦν, εἴ τι ξεῖνος ἐν ἡμετέροισι δόμοισιν224ἥμενος ὧδε πάθοι ῥυστακτύος ἐξ ἀλεγεινῆς;225σοί κ’αἶσχος λώβητε μετ’ἀνθρώποισι πέλοιτο.
τὴν δ’αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα ·
227243μῆτερ ἐμή, τὸ μὲν οὔ σε νεμεσσῶμαι κεχολῶσθαι ·228αὐτὰρ ἐγὼ θυμῷ νοέω καὶ οἶδα ἕκαστα,229ἐσθλάτε καὶ τὰ χέρεια · πάρος δ’ἔτι νήπιος ἦα.230ἀλλά τοι οὐ δύναμαι πεπνυμένα πάντα νοῆσαι ·231ἐκ γάρ με πλήσσουσι παρήμενοι ἄλλοθεν ἄλλος232οἵδε κακὰ φρονέοντες, ἐμοὶ δ’οὐκ εἰσὶν ἀρωγοί.233οὐ μέν τοι ξείνου γε καὶ Ἴρου μῶλος ἐτύχθη234μνηστήρων ἰότητι, βίῃ δ’ὅ γε φέρτερος ἦεν.235αἲ γάρ, Ζεῦτε πάτερ καὶ Ἀθηναίη καὶ Ἄπολλον,236οὕτω νῦν μνηστῆρες ἐν ἡμετέροισι δόμοισι237νεύοιεν κεφαλὰς δεδμημένοι, οἱ μὲν ἐν αὐλῇ,238οἱ δ’ἔντοσθε δόμοιο, λελῦτο δὲ γυῖα ἑκάστου,239ὡς νῦν Ἶρος κεῖνος ἐπ’αὐλείῃσι θύρῃσιν240ἧσται νευστάζων κεφαλῇ, μεθύοντι ἐοικώς,241οὐ δ’ὀρθὸς στῆναι δύναται ποσὶν οὐ δὲ νέεσθαι242οἴκαδ’, ὅπη οἱ νόστος, ἐπεὶ φίλα γυῖα λέλυνται.
ὣς οἱ μὲν τοιαῦτα πρὸς ἀλλήλους ἀγόρευον ·
244Εὐρύμαχος δ’ἐπέεσσι προσηύδα Πηνελόπειαν ·
245250κούρη Ἰκαρίοιο, περίφρον Πηνελόπεια,246εἰ πάντες σε ἴδοιεν ἀν’Ἴασον Ἄργος Ἀχαιοί,247πλέονές κε μνηστῆρες ἐν ὑμετέροισι δόμοισιν248ἠῶθεν δαινύατ’, ἐπεὶ περίεσσι γυναικῶν249εἶδόςτε μέγεθόςτε ἰδὲ φρένας ἔνδον ἐΐσας.
τὸν δ’ἠμείβετ’ἔπειτα περίφρων Πηνελόπεια ·
251281Εὐρύμαχ’, ἦ τοι ἐμὴν ἀρετὴν εἶδόςτε δέμαςτε252ὤλεσαν ἀθάνατοι, ὅτε Ἴλιον εἰσανέβαινον253Ἀργεῖοι, μετὰ τοῖσι δ’ἐμὸς πόσις ᾖεν Ὀδυσσεύς.254εἰ κεῖνός γ’ἐλθὼν τὸν ἐμὸν βίον ἀμφιπολεύοι,255μεῖζόν κε κλέος εἴη ἐμὸν καὶ κάλλιον οὕτως.256νῦν δ’ἄχομαι · τόσα γάρ μοι ἐπέσσευεν κακὰ δαίμων.257ἦ μὲν δὴ ὅτετ’ᾖε λιπὼν κάτα πατρίδα γαῖαν,258δεξιτερὴν ἐπὶ καρπῷ ἑλὼν ἐμὲ χεῖρα προσηύδα ·271κεῖνος τὼς ἀγόρευε · τὰ δὴ νῦν πάντα τελεῖται.272νὺξ δ’ἔσται ὅτε δὴ στυγερὸς γάμος ἀντιβολήσει273οὐλομένης ἐμέθεν, τῆςτε Ζεὺς ὄλβον ἀπηύρα.274ἀλλὰ τόδ’αἰνὸν ἄχος κραδίην καὶ θυμὸν ἱκάνει ·275μνηστήρων οὐχ ἥδε δίκη τὸ πάροιθε τέτυκτο ·276οἵτ’ἀγαθήντε γυναῖκα καὶ ἀφνειοῖο θύγατρα277μνηστεύειν ἐθέλωσι καὶ ἀλλήλοις ἐρίσωσιν,278αὐτοὶ τοί γ’ἀπάγουσι βόας καὶ ἴφια μῆλα,279κούρης δαῖτα φίλοισι, καὶ ἀγλαὰ δῶρα διδοῦσιν ·280ἀλλ’οὐκ ἀλλότριον βίοτον νήποινον ἔδουσιν.
ὣς φάτο, γήθησεν δὲ πολύτλας δῖος Ὀδυσσεύς,
282οὕνεκα τῶν μὲν δῶρα παρέλκετο, θέλγε δὲ θυμὸν
283μειλιχίοις ἐπέεσσι, νόος δέ οἱ ἄλλα μενοίνα.
284τὴν δ’αὖτ’Ἀντίνοος προσέφη, Εὐπείθεος υἱός,
285290κούρη Ἰκαρίοιο, περίφρον Πηνελόπεια,286δῶρα μὲν ὅς κ’ἐθέλῃσιν Ἀχαιῶν ἐνθάδ’ἐνεῖκαι,287δέξασθ’. οὐ γὰρ καλὸν ἀνήνασθαι δόσιν ἐστίν ·288ἡμεῖς δ’οὔτ’ἐπὶ ἔργα πάρος γ’ἴμεν οὔτε πῃ ἄλλῃ,289πρίν γέ σε τῷ γήμασθαι Ἀχαιῶν ὅς τις ἄριστος.
ὣς ἔφατ’Ἀντίνοος, τοῖσιν δ’ἐπιήνδανε μῦθος ·
291δῶρα δ’ἄρ’οἰσέμεναι πρόεσαν κήρυκα ἕκαστος.
292Ἀντινόῳ μὲν ἔνεικε μέγαν περικαλλέα πέπλον,
293ποικίλον · ἐν δ’ἀρ’ἔσαν περόναι δυοκαίδεκα πᾶσαι
294χρύσειαι, κληῗσιν ἐϋγνάμπτοις ἀραρυῖαι.
295ὅρμον δ’Εὐρυμάχῳ πολυδαίδαλον αὐτίκ’ἔνεικε.
296χρύσεον, ἠλέκτροισιν ἐερμένον ἠέλιον ὥς.
297ἕρματα δ’Εὐρυδάμαντι δύω θεράποντες ἔνεικαν,
298τρίγληνα μορόεντα · χάρις δ’ἀπελάμπετο πολλή.
299ἐκ δ’ἄρα Πεισάνδροιο Πολυκτορίδαο ἄνακτος
300ἴσθμιον ἤνεικεν θεράπων, περικαλλὲς ἄγαλμα.
301ἄλλο δ’ἄρ’ἄλλος δῶρον Ἀχαιῶν καλὸν ἔνεικεν.
302ἡ μὲν ἔπειτ’ἀνέβαιν’ὑπερώϊα δῖα γυναικῶν,
303τῇ δ’ἄρ’ἅμ’ἀμφίπολοι ἔφερον περικαλλέα δῶρα
304οἱ δ’εἰς ὀρχηστύντε καὶ ἱμερόεσσαν ἀοιδὴν
305τρεψάμενοι τέρποντο, μένον δ’ἐπὶ ἕσπερον ἐλθεῖν.
306τοῖσι δὲ τερπομένοισι μέλας ἐπὶ ἕσπερος ἦλθεν.
307αὐτίκα λαμπτῆρας τρεῖς ἵστασαν ἐν μεγάροισιν,
308ὄφρα φαείνοιεν · περὶ δὲ ξύλα κάγκανα θῆκαν,
309αὖα πάλαι, περίκηλα, νέον κεκεασμένα χαλκῷ,
310καὶ δαΐδας μετέμισγον · ἀμοιβηδὶς δ’ἀνέφαινον
311δμῳαὶ Ὀδυσσῆος ταλασίφρονος. αὐτὰρ ὁ τῇσιν
312αὐτὸς διογενῆς μετέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς ·
313320δμῳαὶ Ὀδυσσῆος, δὴν οἰχομένοιο ἄνακτος,314ἔρχεσθε πρὸς δώμαθ’, ἵν’αἰδοίη βασίλεια ·315τῇ δὲ παρ’ἠλάκατα στροφαλίζετε, τέρπετε δ’αὐτὴν316ἥμεναι ἐν μεγάρῳ, ἢ εἴρια πείκετε χερσίν ·317αὐτὰρ ἐγὼ τούτοισι φάος πάντεσσι παρέξω.318ἤν περ γάρ κ’ἐθέλωσιν ἐΰθρονον Ἠῶ μίμνειν,319οὔ τί με νικήσουσι · πολυτλήμων δὲ μάλ’εἰμί.
ὣς ἔφαθ’, αἱ δ’ἐγέλασσαν, ἐς ἀλλήλας δὲ ἴδοντο.
321τὸν δ’αἰσχρῶς ἐνένιπε Μελανθὼ καλλιπάρῃος,
322τὴν Δολίος μὲν ἔτικτε, κόμισσε δὲ Πηνελόπεια,
323παῖδα δὲ ὣς ἀτίταλλε, δίδου δ’ἄρ’ἀθύρματα θυμῷ ·
324ἀλλ’οὐ δ’ὣς ἔχε πένθος ἐνὶ φρεσὶ Πηνελοπείης,
325ἀλλ’ἥ γ’Εὐρυμάχῳ μισγέσκετο καὶ φιλέεσκεν.
326ἥ ῥ’Ὀδυσῆ’ἐνένιπεν ὀνειδείοις ἐπέεσσιν ·
327337ξεῖνε τάλαν, σύ γέ τις φρένας ἐκπεπαταγμένος ἐσσί,328οὐ δ’ἐθέλεις εὕδειν χαλκήϊον ἐς δόμον ἐλθών,329ἠέ που ἐς λέσχην, ἀλλ’ἐνθάδε πόλλ’ἀγορεύεις,330θαρσαλέως πολλοῖσι μετ’ἀνδράσιν, οὐ δέ τι θυμῷ331ταρβεῖς · ἦ ῥά σε οἶνος ἔχει φρένας, ἤ νύ τοι αἰεὶ332τοιοῦτος νόος ἐστίν · ὃ καὶ μεταμώνια βάζεις.333ἦ ἀλύεις, ὅτι Ἶρον ἐνίκησας τὸν ἀλήτην;334μή τίς τοι τάχα Ἴρου ἀμείνων ἄλλος ἀναστῇ,335ὅς τίς σ’ἀμφὶ κάρη κεκοπὼς χερσὶ στιβαρῇσι336δώματος ἐκπέμψῃσι, φορύξας αἵματι πολλῷ.
τὴν δ’ἄρ’ὑπόδρα ἰδὼν προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς ·
338340ἦ τάχα Τηλεμάχῳ ἐρέω, κύον, οἷ’ἀγορεύεις,339κεῖσ’ἐλθών, ἵνα σ’αὖθι διὰ μελεϊστὶ τάμῃσιν.
ὣς εἰπὼν ἐπέεσσι διεπτοίησε γυναῖκας.
341βὰν δ’ἴμεναι διὰ δῶμα, λύθεν δ’ὑπὸ γυῖα ἑκάστης
342ταρβοσύνῃ · φὰν γάρ μιν ἀληθέα μυθήσασθαι.
343αὐτὰρ ὁ πὰρ λαμπτῆρσι φαείνων αἰθομένοισιν
344ἑστήκειν ἐς πάντας ὁρώμενος · ἄλλα δέ οἱ κῆρ
345ὥρμαινε φρεσὶν ᾗσιν, ἅ ῥ’οὐκ ἀτέλεστα γένοντο.
346μνηστῆρας δ’οὐ πάμπαν ἀγήνορας εἴα Ἀθήνη
347λώβης ἴσχεσθαι θυμαλγέος, ὄφρ’ἔτι μᾶλλον
348δύη ἄχος κραδίην Λαερτιάδεω Ὀδυσῆος.
349τοῖσιν δ’Εὐρύμαχος, Πολύβου πάϊς, ἦρχ’ἀγορεύειν,
350κερτομέων Ὀδυσῆα · γέλω δ’ἑτάροισιν ἔτευχε.
351356κέκλυτέ μευ, μνηστῆρες ἀγακλειτῆς βασιλείης,352ὄφρ’εἴπω τά με θυμὸς ἐνὶ στήθεσσι κελεύει.353οὐκ ἀθεεὶ ὅδ’ἀνὴρ Ὀδυσήϊον ἐς δόμον ἵκει ·354ἔμπης μοι δοκέει δαίδων σέλας ἔμμεναι αὐτοῦ355κὰκ κεφαλῆς, ἐπεὶ οὔ οἱ ἔνι τρίχες οὐ δ’ἠβαιαί.
ἦ ῥ’, ἅματε προσέειπεν Ὀδυσσῆα πτολίπορθον ·
357365ξεῖν’, ἦ ἄρ κ’ἐθέλοις θητευέμεν, εἴ σ’ἀνελοίμην,358ἀγροῦ ἐπ’ἐσχατιῆς — μισθὸς δέ τοι ἄρκιος ἔσται —359αἱμασιάςτε λέγων καὶ δένδρεα μακρὰ φυτεύων;360ἔνθα κ’ἐγὼ σῖτον μὲν ἐπηετανὸν παρέχοιμι,361εἵματα δ’ἀμφιέσαιμι ποσίνθ’ὑποδήματα δοίην.362ἀλλ’ἐπεὶ οὖν δὴ ἔργα κάκ’ἔμμαθες, οὐκ ἐθελήσεις363ἔργον ἐποίχεσθαι, ἀλλὰ πτώσσειν κατὰ δῆμον364βούλεαι, ὄφρ’ἄν ἔχῃς βόσκειν σὴν γαστέρ’ἄναλτον.
τὸν δ’ἀπαμειβόμενος προσέφη πολύμητις Ὀδυσσεύς ·
366387Εὐρύμαχ’, εἰ γὰρ νῶϊν ἔρις ἔργοιο γένοιτο367ὥρῃ ἐν εἰαρινῇ, ὅτετ’ἤματα μακρὰ πέλονται,368ἐν ποίῃ, δρέπανον μὲν ἐγὼν εὐκαμπὲς ἔχοιμι,369καὶ δὲ σὺ τοῖον ἔχοις, ἵνα πειρησαίμεθα ἔργου370νήστιες ἄχρι μάλα κνέφαος, ποίη δὲ παρείη.371εἰ δ’αὖ καὶ βόες εἶεν ἐλαυνέμεν, οἵ περ ἄριστοι,372αἴθωνες, μεγάλοι, ἄμφω κεκορηότε ποίης,373ἥλικες, ἰσοφόροι, τῶντε σθένος οὐκ ἀλαπαδνόν,374τετράγυον δ’εἴη, εἴκοι δ’ὑπὸ βῶλος ἀρότρῳ ·375τῷ κέ μ’ἴδοις, εἰ ὦλκα διηνεκέα προταμοίμην.376εἰ δ’αὖ καὶ πόλεμόν ποθεν ὁρμήσειε Κρονίων377σήμερον, αὐτὰρ ἐμοὶ σάκος εἴη καὶ δύο δοῦρε378καὶ κυνέη πάγχαλκος, ἐπὶ κροτάφοις ἀραρυῖα,379τῷ κέ μ’ἴδοις πρώτοισιν ἐνὶ προμάχοισι μιγέντα,380οὐ δ’ἄν μοι τὴν γαστέρ’ὀνειδίζων ἀγορεύοις.381ἀλλὰ μάλ’ὑβρίξεις, καί τοι νόος ἐστὶν ἀπηνής ·382καί πού τις δοκέεις μέγας ἔμμεναι ἠδὲ κραταιός,383οὕνεκα πὰρ παύροισι καὶ οὐκ ἀγαθοῖσιν ὁμιλεῖς.384εἰ δ’Ὀδυσεὺς ἔλθοι καὶ ἵκοιτ’ἐς πατρίδα γαῖαν,385αἶψά κέ τοι τὰ θύρετρα, καὶ εὐρέα περ μάλ’ἐόντα,386φεύγοντι στείνοιτο διὲκ προθύροιο θύραζε.
ὣς ἔφατ’, Εὐρύμαχος δ’ἐχολώσατο κηρόθι μᾶλλον,
388καί μιν ὑπόδρα ἰδὼν ἔπεα πτερόεντα προσηύδα ·
389394ἆ δείλ’, ἦ τάχα τοι τελέω κακόν, οἷ’ἀγορεύεις390θαρσαλέως πολλοῖσι μετ’ἀνδράσιν, οὐ δέ τι θυμῷ391ταρβεῖς · ἦ ῥά σε οἶνος ἔχει φρένας, ἤ νύ τοι αἰεὶ392τοιοῦτος νόος ἐστίν · ὃ καὶ μεταμώνια βάζεις.393ἦ ἀλύεις, ὅτι Ἶρον ἐνίκησας τὸν ἀλήτην;
ὣς ἄρα φωνήσας σφέλας ἔλλαβεν · αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς
395Ἀμφινόμου πρὸς γοῦνα καθέζετο Δουλιχιῆος,
396Εὐρύμαχον δείσας · ὁ δ’ἄρ’οἰνοχόον βάλε χεῖρα
397δεξιτερήν · πρόχοος δὲ χαμαὶ βόμβησε πεσοῦσα,
398αὐτὰρ ὅ γ’οἰμώξας πέσεν ὕπτιος ἐν κονίῃσι.
399μνηστῆρες δ’ὁμάδησαν ἀνὰ μέγαρα σκιόεντα,
400ὧδε δέ τις εἴπεσκεν ἰδὼν ἐς πλησίον ἄλλον ·
401405αἴθ’ὤφελλ’ὁ ξεῖνος ἀλώμενος ἄλλοθ’ὀλέσθαι402πρὶν ἐλθεῖν · τῷ οὔ τι τόσον κέλαδον μετέθηκε.403νῦν δὲ περὶ πτωχῶν ἐριδαίνομεν, οὐ δέ τι δαιτὸς404ἐσθλῆς ἔσσεται ἦδος, ἐπεὶ τὰ χερείονα νικᾷ.
τοῖσι δὲ καὶ μετέειφ’ἱερὴ ἲς Τηλεμάχοιο
406410δαιμόνιοι, μαίνεσθε καὶ οὐκέτι κεύθετε θυμῷ407βρωτὺν οὐ δὲ ποτῆτα · θεῶν νύ τις ὔμμ’ὀροθύνει.408ἀλλ’εὖ δαισάμενοι κατακείετε οἴκαδ’ἰόντες,409ὁππότε θυμὸς ἄνωγε · διώκω δ’οὔ τιν’ἐγώ γε.
ὣς ἔφαθ’, οἱ δ’ἄρα πάντες ὀδὰξ ἐν χείλεσι φύντες
411Τηλέμαχον θαύμαζον, ὃ θαρσαλέως ἀγόρευε.
412τοῖσιν δ’Ἀμφίνομος ἀγορήσατο καὶ μετέειπε
413Νίσου φαίδιμος υἱός, Ἀρητιάδαο ἄνακτος ·
414422ὦ φίλοι, οὐκ ἂν δή τις ἐπὶ ῥηθέντι δικαίῳ415ἀντιβίοις ἐπέεσσι καθαπτόμενος χαλεπαίνοι ·416μήτε τι τὸν ξεῖνον στυφελίζετε μήτε τιν’ἄλλον417δμώων, οἳ κατὰ δώματ’Ὀδυσσῆος θείοιο.418ἀλλ’ἄγετ’, οἰνοχόος μὲν ἐπαρξάσθω δεπάεσσιν,419ὄφρα σπείσαντες κατακείομεν οἴκαδ’ἰόντες ·420τὸν ξεῖνον δὲ ἐῶμεν ἐνὶ μεγάροις Ὀδυσῆος421Τηλεμάχῳ μελέμεν · τοῦ γὰρ φίλον ἵκετο δῶμα.
ὣς φάτο, τοῖσι δὲ πᾶσιν ἑαδότα μῦθον ἔειπε.
423τοῖσιν δὲ κρητῆρα κεράσσατο Μούλιος ἥρως,
424κῆρυξ Δουλιχιεύς · θεράπων δ’ἦν Ἀμφινόμοιο ·
425νώμησεν δ’ἄρα πᾶσιν ἐπισταδόν · οἱ δὲ θεοῖσι
426σπείσαντες μακάρεσσι πίον μελιηδέα οἶνον.
427αὐτὰρ ἐπεὶ σπεῖσάντ’ἔπιόνθ’ὅσον ἤθελε θυμός,
428βάν ῥ’ἴμεναι κείοντες ἑὰ πρὸς δώμαθ’ἕκαστος.