On Poisonous Animals and Their Remedies

1.1γνήσιον καὶ ὠφέλιμον κατεφάνη μοι τοῦτο, τὸν περὶ λυσσῶντος κυνὸς καὶ ἰοβόλων ζῴων λόγον ἐκ παλαιῶν ἀνδρῶν ἐν ἑτέραις ἀναγεγραμμένον βίβλοις ἐν τῇδε προσθεῖναι τῇ βίβλῳ. καὶ ἔστιν ὅδε. τὸν περὶ τῶν λυσσοδήκτων λόγον προετάξαμεν τῶν ἄλλων, ἐπειδὴ καὶ τὸ ζῷον πολύτε καὶ σύνηθές ἐστι καὶ συνεχῶς ἁλίσκεται τῇ λύσσῃ καὶ δυσφύλακτον καθέστηκεν, καὶ ὁ ἀπ’αὐτοῦ κίνδυνος χαλεπός, εἰ μὴ πολλοῖς χρήσαιτό τις τοῖς βοηθήμασιν.

1.2λυσσᾷ δὲ ὁ κύων ὡς τὸ πολὺ μὲν ἐν τοῖς σφοδροτάτοις καύμασιν, ἔσθ’ὅτε δὲ καὶ ἐν τοῖς ἐπιτεταμένοις κρύεσιν. λυσσήσας δὲ ἀποστρέφεται καὶ βρῶσιν καὶ πόσιν, καὶ φλέγμα πολὺ καὶ ἀφρῶδες ἐκ τοῦ στόματος καὶ τῶν ῥινῶν προβάλλει, καὶ πονηρὸν βλέπει καὶ στυγνότερός ἐστι τοῦ συνήθους · ἐφορμᾷ δὲ καὶ χωρὶς ὑλαγμοῦ πᾶσιν ὁμοίως, καὶ θηρίοις καὶ ἀνθρώποις συνήθεσίτε καὶ ἀγνώστοις, καὶ δακὼν παραχρῆμα μὲν οὐδὲν ὀχληρὸν ἐπιφέρει, πλὴν ὅσον ὀδύνην τὴν ἐκ τοῦ τραύματος, ὕστερον δὲ ἐμποιεῖ πάθος τὸ καλούμενον ὑδροφοβικόν.

1.3συμπίπτει δὲ μετὰ σπασμῶν καὶ παρακοπῆς καὶ ἐρυθήματος ὅλου τοῦ σώματος, μάλιστα δὲ τοῦ προσώπου, καὶ μετὰ ἀφιδρώσεως καὶ ἀπορίας. καὶ τινὲς μὲν τῶν ὑδροφοβιώντων φεύγουσι τὴν αὐγήν, τινὲς δὲ τρύχονται συνεχῶς · ἔνιοι δὲ καὶ ὑλακτοῦσιν, ὥσπερ κύνες, καὶ δάκνουσιν ἐπιόντες, καὶ δακόντες αἴτιοι τοῦ αὐτοῦ πάθους κατέστησαν.

1.4τῶν δὲ ἐμπεσόντων εἰς τὸν ὑδροφόβαν οὐδένα ἴσμεν περιγενάμενον, εἰ μὴ καθ’ἱστορίαν παρειλήφαμεν ἕνα ἢ δεύτερον · καὶ γὰρ Εὔδημος περιγεγενῆσθαί τινά φησι, καὶ Θεμίσωνα οἱ μὲν λέγουσι τῷ πάθει δηχθέντα περιπεσεῖν καὶ σωθῆναι, οἱ δὲ φίλῳ ὑδροφοβιῶντι προσκαρτερήσαντα προθύμως καὶ. συμπαθῶς εἰς τὴν ὁμοίαν ἐμπεσεῖν διάθεσιν καὶ πολλὰ κακοπαθήσαντα σωθῆναι. τὸ μὲν οὖν πάθος ἐστὶν ἀργαλέον, πρὸ δὲ τῆς καταπείρας αὐτοῦ πολλοὺς καὶ αὐτοὶ περιεσώσαμεν καὶ ὑπὸ ἄλλων ἰατρῶν σωθέντας ἔγνωμεν.

2.1τῆς θεραπείας ἡ μέν ἐστι κοινή, καὶ χρηστέον αὐτῇ ἐπὶ πάντων τῶν ὑπό τινος τῶν ἰοβόλων ζῴων δεδηγμένων, ἡ δέ τις ἰδία τῶν λυσσοδήκτων, τοὺς μὲν ἄκρως ὠφελεῖν εἰθισμένη, τοῖς δὲ ἀπὸ πολλοῦ δηχθεῖσιν ἀνάρμοστος. καὶ πρῶτόν γε ταύτην ἐκθέμενοι, μετὰ τοῦτο καὶ τὴν κοινὴν ἐπιτροχάσομεν.

2.2δεῖ τοίνυν καρκίνους ποταμίους ἐπὶ κληματίδος λευκῆς ἀμπέλου καῦσαι καὶ τὴν τέφραν αὐτῶν λειοτριβήσαντας ἔχειν ἀποκειμένην · ὁμοίως δὲ καὶ ῥίζας γεντιανῆς ἀποθέσθαι κεκομμένας καὶ σεσησμένας.

2.3ὁπόταν δέ τις δηχθῇ ὑπὸ λυσσῶντος κυνός, εἰς οἴνου ἀκράτου κυάθους τρεῖς ἢ τέσσαρας ἐμπάσσειν δύο μὲν κοχλιάρια τῆς τῶν καρκίνων τέφρας, ἓν δὲ κοχλιάριον τῆς γεντιανῆς, ἐγκυκήσαντάςτε ὡς ἄλφιτον τῷ δεδηγμένῳ διδόναι πιεῖν ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας μέχρι τεσσαράκοντα ἡμερῶν · ἔστω δὲ ὁ οἶνος παλαιότερος μᾶλλον ἢ νεώτερος, καὶ εἴ τις πρὸς ψιλὸν τὸν ἄκρατον ἀθέτως ἔχοι, κεκράσθω ζωρότερον.

2.4ἀπ’ἀρχῆς μὲν οὖν διδόμενον τὸ φάρμακον τοῦτον προσφερέσθω τὸν τρόπον. εἰ δὲ ἡμέραι παρέλθοιεν δύο ἢ καὶ τρεῖς ἀπὸ τῆς δήξεως, ἐγχειροῦντες τῇ θεραπείᾳ τριπλάσιον τῇ συμμετρίᾳ ποιήσαντες τὸ φάρμακον δώσομεν, τοῦ δὲ οἴνου τὸ προειρημένον μέτρον, ἔπειτα τῇ δευτέρᾳ καὶ τρίτῃ καὶ τετάρτῃ οὐκέτι τὸ τριπλάσιον, ἀλλ’ὅσον ἐξ ἀρχῆς εἰρήκαμεν. τὸ μὲν οὖν ἄριστον ἐπὶ τῶν λυσσοδήκτων βοήθημα, ὃ δὴ καὶ μόνον ἐνίοις ἤρκεσεν, τοῦτ’ἔστιν, καὶ χρηστέον αὐτῷ μετὰ πεποιθήσεως.

2.5ἕνεκα δὲ τοῦ καὶ διὰ τῶν ἄλλων ἠσφαλίσθαι πρὸς ἄφευκτον εἶναι δοκοῦντα κίνδυνον, οὐδὲν τὸ κωλῦόν ἐστι καὶ τοῖς λοιποῖς χρήσασθαι βοηθήμασιν · αἱρετώτερον γὰρ διακενῆς, ἂν οὕτω τύχῃ, τῶν βοηθημάτων τὸ ἀπάνθρωπον ὑπομεῖναι, ἢ διὰ τὴν ὀλιγωρίαν κινδύνῳ περιπεσεῖν.

2.6οὐχ οὕτως δὲ εὐλαβητέον τὰ μεγάλα τραύματα ἐπὶ τῶν λυσσοδήκτων, ὡς τὰ μικρὰ καὶ ταῖς ἀμυχαῖς ἐμφερῆ · διὰ μὲν γὰρ τῶν μειζόνων ἁθροῦν καὶ πολὺ τὸ αἷμα προχεόμενον δύναιτ’ἄν τις καὶ τοῦ ἰοῦ συναποκλύζειν, διὰ δὲ τῶν μικροτέρων οὐδαμῶς · ὅθεν ἐπὶ μὲν τῶν μειζόνων τὰς ἀφισταμένας σάρκας αὐτόθεν ἀφαιρετέον καὶ τὰ χείλη περιγλυπτέον, ἐπὶ δὲ τῶν μικροτέρων μείζονα τόπον διὰ τῆς ἀκμῆς περιγραπτέον · ἀνασταθείσης δὲ δηλονότι τῆς σαρκὸς ἀγκίστρῳ ἢ μυδίῳ τὴν ἐκτομὴν ἐπιτελεστέον.

2.7ἐπὶ ἀμφοτέρων δὲ τὰ ἐν κύκλῳ βαθυτέραις ἀμυχαῖς κατασχαστέον, ὅπως ἡ τοῦ αἵματος φορὰ πλουσιωτέρα γεναμένη ἐναντιωθῇ τῇ εἴσω τοῦ ἰοῦ διαδύσει. πολὺ δ’ἂν καὶ ἡ σικύα κολληθεῖσα μετὰ πολλῆς φλογὸς παράσχοι ὄφελος, ὥστε ταῖς ὕλαις ὁμοῦ καὶ τὴν φθοροποιὸν ἑλκύσαι δύναμιν.

3.1ἡ δὲ καῦσις ἀνυσιμώτατον ἐπὶ πάντων τῶν ἰοβόλων ἐστὶ βοήθημα · τὸ γὰρ πῦρ, πάσης τῆς ἄλλης δυνάμεως εὐτονώτερον ὑπάρχον, ὁμοῦ μὲν κρατεῖ καὶ κωλύει φέρεσθαι τὸν ἰὸν ἐσωτέρω, ὁμοῦ δὲ ἀναλίσκει τὸ κρατηθὲν αὐτοῦ μέρος, τῇ δ’ἑξῆς θεραπείᾳ προκαταβολὴν οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐργάζεται, παραμενούσης τῆς ἑλκώσεως ἐπὶ πλέον μετὰ τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἐσχάρας · ἐν τοῖς μάλιστα δὲ καὶ τούτου φροντιστέον, ὅπως μὴ τάχιον τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶν αἱ οὐλαὶ συγκλεισθεῖεν, ἀλλ’ἐπὶ πολὺ τὰς ἑλκώσεις τηρητέον, εἰ οἷόντε, καὶ ἐπιφλεγμαινούσας καὶ ἐπιρρυπαινομένας.

3.3παρέξει δὲ αὐταῖς τὸ τοιοῦτο τάριχος δριμύτατος ἐπιτιθέμενος, καὶ σκορόδων ἄγλιθες λελειοτριβημέναι, κρόμμυάτε ὡσαύτως, καὶ ὀπὸς μάλιστα μὲν ὁ Κυρηναικὸς ἢ ὁ Μηδικὸς ἢ ὁ Παρθικός. καὶ κόκκοι δὲ πυρῶν ἐπιτιθέσθωσαν, καὶ μεμασημένοι μὲν καὶ ἀμάσητοι · διαφυσώμενοι γὰρ ὑπὸ τῆς βροχῆς ἀνευρύνουσιν τὰ τραύματα.

3.4τινὲς δὲ οἴονται τοὺς μεμασημένους ἀντιπαθές τι ἔχειν ἀπὸ τῆς τῶν διαμασησαμένων νηστείας · οὐ μὴν τοῦτο βέβαιόν ἐστιν, ἀλλ’ἑκατέρως αὐτοῖς χρηστέον.

3.5εἰ δ’ὅπερ γίνεται πλειστάκις αἱ · οὐλαὶ συνερχόμεναι φθάνοιεν πρὸ τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶν, διὰ χειρὸς αὐτὰς ἀναξαίνειν προσήκει, περισαρκίζοντας καὶ ἐντέμνοντας καὶ ἐπικαίοντας πάλιν, ἐὰν οὕτω τύχῃ · καὶ ἐκ τρίτουτε καὶ τετάρτου τὰ αὐτὰ ποιητέον. παρελθούσης δὲ τῆς ὡρισμένης προθεσμίας, ἀφετέον μὲν ἀπουλωθῆναι τοῖς ἕλκεσιν, ἐμπλάστρῳ δὲ τῇ διὰ τῶν ἁλῶν ὅλον τὸν τόπον καταληπτέον · μετ’ὀλίγας δὲ ἡμέρας καὶ σιναπιστέον.

4.1δεῖ δὲ καὶ τὴν δίαιταν ἐστοχάσθαι τῆς πρὸς τὸν ἰὸν ἐναντιώσεως, ἵνα ὁμοῦ μὲν ἀμβλύνῃ καὶ σβεννύῃ τὴν δύναμιν αὐτοῦ, ὁμοῦ δὲ κωλύῃ τὴν εἰς τὸ βάθος φοράν · καταλαμβανόμενα γὰρ ἀντιπίπτει ἤδη τῇ παρεισδύσει τῆς φθοροποιοῦ δυνάμεως.

4.2δύναται δὲ τούτων ἑκάτερον παρέχειν οἴνου ἀκράτου ἢ ζωροτέρου πόσις καὶ γλυκέος καὶ γάλακτος · ὁρμὴν γὰρ ταῦτα πάντα ὀξεῖαν λαμβάνοντα πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν ἀνθίσταται τῷ ἰῷ καὶ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν δριμύτητα ἐκλύει ·

4.3ὡσαύτως δὲ καὶ σκορόδων καὶ κρομμύων καὶ πράσων ἐδωδή · καὶ ταῦτα δὲ καὶ τὸ ὅλον τὰ δυσμετάβλητα καὶ δυσεξίτηλα — παραμένουσιν γὰρ αὐτῶν αἱ ποιότητες ἐπὶ πλείους ἡμέρας — οὐ κατανικᾶται οὐ δὲ τρέπεται ὑπὸ τῆς φθοροποιοῦ δυνάμεως, ἐκ δὲ τῶν ἐναντίων κρατεῖν αὐτῆς πέφυκεν.

4.4εἰς τοῦτο δὲ καὶ τῶν ἀντιδότων ἐστὶ χρεία, καθάπερ τῆς θηριακῆς καὶ τῆς Εὐπατορίου λεγομένης καὶ τῆς Μιθριδατείου καὶ πάσης ἄλλης, ἥτις ἐκ πλειόνων ἀρωμάτων εἴληφεν τὴν σύστασιν · δυσμετάβλητα γὰρ φύσει πάντα τὰ ἀρώματα καὶ ταῖς δυνάμεσι καὶ ταῖς οὐσίαις, διόπερ κρατεῖ τῶν ἐν τοῖς σώμασιν ἰῶν. τοιοῦτος μὲν οὖν καὶ ὁ τῆς διαίτης τρόπος.

4.5περὶ τῶν ἐν προλήψει γεγονότων ὑδροφόβων ἀπὸ λυσσοδήκτων.

4.6δεῖ δὲ γινώσκειν ὅτι ἡ τοῦ ὑδροφοβικοῦ πάθους ἐγκατάσκηψις οὐ μίαν οὐ δὲ ὡρισμένην ἔχει προθεσμίαν · ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον γὰρ περὶ τὴν τεσσαρακοστὴν ἡμέραν εἴωθεν τοῖς ἀμεληθεῖσιν ἐμπίπτειν, ἤδη δὲ καὶ δι’ἓξ μηνῶν ἐνίοις ἀπήντησεν καὶ δι’ἐνιαυτοῦ · καὶ ταῦτα καὶ ἡμῖν ἑώραται. ἱστοροῦσι δέ τινες μετὰ ἑπταετίαν ἐνίους ἁλῶναι τῷ πάθει.

4.7κατὰ μὲν οὖν τὰς ἀρχὰς τῶν λυσσοδήκτων ἡ θεραπεία δεδήλωται. ἐὰν δὲ δι’οἱασδηποτοῦν αἰτίας ἐν ταῖς πρώταις ἡμέραις μὴ παραληφθῇ τὰ προειρημένα βοηθήματα, τὸ μὲν περισαρκίζειντε καὶ καίειν παραλειπτέον · μάταιον γὰρ ἱκανῶς τὸ παρεληλυθὸς εἰς τὸ βάθος μετάγειν πειρᾶσθαι · οὐδεμία γὰρ ὄνησις τῆς ἐπιβολῆς, ἀλλὰ διακενῆς τὰ σώματα ταῖς ὀδύναις ὑποβληθήσεται.

4.8τρόπος δὲ ἕτερος τῆς θεραπείας εἰσαγέσθω, ὥστε κάθαρσιν καὶ μετασύγκρισιν ἐργάσασθαι τοῖς σώμασιν · συμμεταποιήσει γὰρ τὴν ἕξιν κενοῦσα.

4.9διδόσθω δὲ ἡ διὰ τῆς κολοκυνθίδος ἱερά, καὶ τὸ γάλα δὲ τὸ σχιστόν, ὁμοῦ μὲν κάθαρσιν καὶ ἐπίκρασιν παρέχειν δυνάμενον, αἵτε δριμυφαγίαι καὶ ἡ τοῦ ἀκράτου πόσις παραλαμβανέσθωσαν καθ’ἡμέραν, ἀμβλύνειν δυνάμενα τὸν ἰόν, καὶ πρὸς τούτοις ἱδρωτοποιία καὶ πρὸ τροφῆς καὶ μετὰ τροφήν, δρωπακισμοίτε καὶ σιναπισμοὶ κατὰ μέρος ἐφ’ὅλου τοῦ σώματος.

4.10πάντων δὲ ἀνυσιμώτατος ἐπ’αὐτῶν ὁ ἐλλέβορός μοι ἐγνώσθη, καὶ χρηστέον τεθαρρηκότως τῷ βοηθήματι, καὶ οὐχ ἅπαξ οὐ δὲ δὶς ἀλλὰ καὶ πλεονάκις πρὸ τῆς τεσσαρακοστῆς ἡμέρας καὶ μετὰ ταύτην.

4.11τοσαύτην δὲ ἰσχὺν προσφέρεται τὸ βοήθημα τοῦτο, ὥστε καὶ τῶν ἤδη συνῃσθημένων τοῦ ὑδροφόβα περισωθῆναί τινας, λαβόντας τὸν ἐλλέβορον εὐθὺς ἐν τῷ πρώτῳ καταπειρασμῷ τοῦ συμπτώματος · τοὺς γὰρ ἤδη κατεσχημένους οὔτε οὗτος οὔτε ἄλλο τι περιποιῆσαι δύναται.

4.12πρὸς ὑδροφόβας τὸ διὰ πυτίας. πυτίας λαγωοῦ, Λημνίας σφραγῖδος, ἀρκευθίδων, γεντιανῆς ἀνὰ ⩹ δʹ, δαφνίδων, σμύρνης ἀνὰ ⩹ ηʹ ἀναλάμβανε μέλιτι.

4.13ἡ δόσις κυάμου Αἰγυπτίου τὸ μέγεθος. ἄλλο · ἐξέραμα κυνὸς ἄρας ξήρανον καὶ λεάνας θὲς ἐν πυξίδι καὶ χρῶ ὡς καλλίστῳ πρὸς λυσσοδήκτους θαρρῶν. ἐκ τοῦ οδʹ Θεοδώρου · τοῖς δεδηγμένοις ὑπὸ κυνὸς λελυσσηκότος περίαπτε χαμελαίας ῥίζαν · ὡς θαυμαστῷ χρῶ.

4.14ἄλλο πρὸς λυσσοδήκτους ὥστε μὴ ἐμπεσεῖν εἰς τὸ ὑδροφοβικὸν πάθος · † ἀφρὸς † ὁ δηχθεὶς τὴν ἰδίαν σκιὰν θεωρῶν, ὡς ἔθος ἐπὶ ὑγιαινόντων, οὐ μὴ ληφθῇ τῷ πάθει. πρόγνωσις τοῦ πάσχοντος, εἰ ζήσεται. ποίησον αὐτὸν ἀτενίσαι εἰς κάτοπτρον, καὶ ἐὰν ἑαυτὸν ἐπιγνῷ, ζήσεται · ἐὰν δὲ μή, οὔ · τοῦτο ἀπαράβατον.

4.15ἐκ δὲ τοῦ ξγʹ Θεοδώρου κυνοδηκτικὴ Κράτητος, δι’ἧς δοκιμασίας ἐν τῇ θεραπείᾳ εὑρίσκεται ὁ ἰὸς ἐν τῷ οὔρῳ τοῦ δηχθέντος · ἰοῦ ξυστοῦ, ἁλὸς ἀνὰ 𐅻 δʹ, στέατος μοσχείου 𐅻 ιβʹ καθ’ἓν καὶ ὁμόσε τρίψας χρῶ, ἐμπάσσων εἰς σπληνίον. φύλασσε δὲ τοῦ κάμνοντος τὸ οὖρον ἐν ὑαλίνῳ ἀγγείῳ καὶ εὑρήσεις ἐν αὐτῷ τὴν πεῖραν τοῦ φαρμάκου.

5.1Ἀρχιγένης ἐν τῷ εʹ βιβλίῳ τῶν Κατὰ γένος φαρμάκων οὕτως · τοὺς δὲ ἀνθρωποδήκτους προχρίσας ἐλαίῳ μαράθρου ῥίζαν λειώσας μετὰ μέλιτος, ἄχρι ἂν καθαρθῇ τὸ ἕλκος, χρῶ, εἶτα σμύρναν καὶ τερεβινθίνην ἴσα ἀναλαβὼν ὡς μάλαγμα ἐπιτίθει · ἢ χάλκανθον κεκαυμένην μέλιτι ἑφθῷ ἀναλαβὼν ὡς κουλλούριον ἐντίθει, καὶ οὕτως ἀνακαθάρας παρακόλλα.

5.2ἐκ δὲ τοῦ Στράτωνος · ὀστέα μόσχεια καύσας, ἕως λευκὰ γένηται, ἀναλάμβανε πίσσῃ ὑγρᾷ ἢ μέλιτι ἢ ἀμφοτέροις καὶ ἐντίθει. ἄλλο · μάννην λεάνας μετ’ἐλαίου καὶ οἴνου κατάπλασσε.

5.3περὶ κυνοδήκτων. ἐπὶ δὲ τῶν κυνοδήκτων εὐθέως μὲν καταρραίνων ὄξος πλατείᾳ τῇ χειρὶ τύπτε τὸ δῆγμα, εἶτα νίτρον μετ’ὄξους τρίψας κατακρούνιζε ἄνωθεν, εἶτα ὀρόβινον ἄλευρον φυράσας ἐλαίῳ ἐπιτίθει, ἢ σπόγγον καινὸν ἢ ἔριον οἰσυπηρὸν ὄξει καὶ ἐλαίῳ βεβρεγμένον, ἢ καινὸν σπόγγον ὕδατι ψυχρῷ βρέξας ἢ ὀξυκράτῳ ἢ ὄξει ἡμέρας τρεῖς ἔασον ἐπικεῖσθαι, καταβρέχων τοῖς ἄνω εἰρημένοις · ἐξόχως γὰρ ποιεῖ καὶ εἰς τέλος ἀφυγιάζει.

5.4πρὸς δὲ τὰ ἤδη πεπυωμένα τῶν δηγμάτων ὀρόβινον ἄλευρον μέλιτι φυράσας ἐπιτίθει · ἄκρως ποιεῖ.

5.5ἐκ τῶν Ἀπολλωνίου Εὐπορίστων · πρὸς δὲ τὰ φλεγμαίνοντα τῶν δηγμάτων λιθάργυρον λειάνας μεθ’ὕδατος κατάχριε, ἢ φακῷ ἑφθῷ λείῳ κατάπλασσε. κέχρησο δὲ καὶ ἐνδείᾳ καὶ κενώσει καὶ ἀκινησίᾳ τοῦ δεδηγμένου μέρους, ἢ τάριχον ὃν ἐὰν σχῇς μάλιστα παλαιὸν λειώσας κατάπλασσε. τοῦτο ἐνεργέστερόν ἐστι παντὸς ἄλλου φαρμάκου κατ’ἐξοχήν.

5.6ὁ δὲ καθηγητὴς ἐνεργέστερον ποιῶν καὶ σκόροδα συνελέαινεν. πρὸς οὖν κυνόδηκτα καὶ ἀνθρωπόδηκτα ἅλας λεῖον σὺν μέλιτι κατάπλασσε, ἄχρις οὗ πλήρη ᾖ. τινὲς δὲ καὶ κρόμμυον προσμίσγουσιν καὶ ὄξους καὶ οὕτως χρῶνται. αὐτοῖς δὲ τούτοις τοῖς βοηθήμασιν χρηστέον καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρωποδήκτων · ταῦτα γὰρ ἁρμόζει πρὸς τὰς ἑκατέρων διαθέσεις.

5.7ἐκ δὲ τῶν Θεοδώρου · ὑὸς κόπρον κατακαύσας καὶ ἀναλύσας ἐλαίῳ ἐπιτίθει · ἐμοὶ δὲ δοκεῖ καὶ πράσον τούτῳ μίσγειν.

5.8ἄλλο · ἄνηθον ξηρὸν κατακαύσας πλήρωσον τὸ δῆγμα, καὶ πεμπταῖον λύσας εὑρήσεις καθαρόν. ἄλλο · φύλλα κράμβης, ἰὸν χαλκοῦ, πήγανον καὶ ἅλας ἐπιτίθει.

6.1ἐκ τῶν Ἀρχιγένους · ὁπλαὶ αἰγῶν καὶ τρίχες θυμιώμεναι πόρρωθεν · ἀναστέλλεται γὰρ τὰ ἑρπετὰ τῇ τούτων ὀσμῇ. σύνθετον θυμίαμα Φιλίνου τοῦ θηριακοῦ · χαλβάνης, κάχρυος τῆς ῥίζης, κέρατος ἐλαφείου, μελανθίου ἀνὰ 𐆄 αʹ λεάνας πάντα ἀναλάμβανε ὄξει, ποιῶν τροχίσκους.

6.2ἐπὶ δὲ τῆς χρείας ἀποβρέξας εἰς ἔλαιον θυμία κατὰ μέσον τῆς οἰκίας, ἐὰν δὲ ἐν ὑπαίθρῳ ᾖς, κατὰ μέσον τῆς κοίτης. ἄλλο · χαλβάνης, στέατος ἰχνεύμονος ἀνὰ 𐆄 αʹ τήξας ἀπόθου · ἐπὶ δὲ τῆς χρείας θυμίασον ὁμοίως.

6.3ἄλλο Αἰγύπτιον · γῆρας ἀσπίδος βρέξας εἰς ἔλαιον θυμία ἐγγὺς τῶν φωλεῶν καὶ εὐθέως ἀναβήσονται. ἄλλο καταφέρον καὶ σκορπίους καὶ πᾶν ἑρπετὸν ἀπελαῦνον ἐξ οἰκίας · χαλβάνην, σανδαράκην, βούτυρον, βρυωνίαν, στέαρ αἴγειον ἐξ ἴσου θυμία.

7.1συγχριέσθω δὲ τὸ σωμάτιον ἐλαίῳ, ἐν ᾧ κέδροι συγκεκομμέναι χλωραὶ προεβλήθησαν ἢ ἀρκευθίδες ἢ κόνυζα ἢ πευκέδανον ἢ σίλφιον ἢ ἐλελίσφακον ἢ μαλάχη ἀγρία ἢ ἀβρότονον ἢ καρδάμωμον ἢ ἀσφοδέλου ἢ δαύκου καρπὸς ἢ χαλβάνη, καὶ ὀπῷ πευκεδάνου ἢ μυελῷ ἐλαφείῳ μετ’ὄξους ἀνειμένῳ ἢ ὀξελαίῳ ἢ τοῖς ἐκ τούτων συντεθεῖσι.

7.2πρὸς δὲ πᾶν θηρίον καθολικῶς · τὸ ἑκάστου στέαρ συναλειφόμενον φυγαδεύει ἀπὸ τῆς ὀσμῆς τὸ συγγενές, ὡς καὶ κύων ὀσφρανθεὶς τοῦ ἰδίου κρότωνος τεθλασμένου φεύγει ταχέως.

7.3πληξάντων θηρίων βοηθήματα · ἐὰν δὲ ἄρα συμβῇ πληγῆναί τινα ὑπό τινος θηρίου, κούφου μένοντος τοῦ ἰοῦ, καταντλήσεις διὰ θερμοῦ ὕδατος ἢ ὀξυκράτου καὶ ἐκμυζήσεις. δεῖ δὲ μὴ ἄσιτον εἶναι τὸν ἐκμυζῶντα, ἀλλ’εἰληφέναι τροφὴν καὶ διακεκλύσθαι οἴνῳ · ἔπειτα ἐλαίου βραχὺ ἐν τῷ στόματι κατέχων οὕτως τὴν ἐκμύζησιν ποιείτω. δεῖ δὲ προσέχειν μὴ τὸ στόμα ἢ οἱ ὀδόντες ἢ τὰ παρίσθμια τοῦ μέλλοντος ἐκμυζᾶν ἔχουσί τινα βλάβην.

7.4μετὰ τοῦτο δὲ τέφρα μετ’ὄξους καταχριομένη ὀνίνησιν, μάλιστα δὲ ἡ ἐκ συκίνων ξύλων ἢ δαφνίνων ἢ ἀμπελίνων, εἰ δὲ μή, τὴν παροῦσαν πρόσεχε, σπουδάζων ὡσότι μάλιστα φλεγμονὴν ἐγεῖραι. σφοδροτέρου δὲ ὄντος τοῦ πλήγματος καὶ κατασχασμῷ χρηστέον · βαθυτέρας δὲ ἐμβάλλειν τὰς ἀμυχὰς προσήκει.

7.5χρῆσθαι δὲ καὶ σικύαις, ὅπως τὴν ὕλην ἐκ βάθους ἀναλαμβάνῃ · καὶ περισαρκισμὸς δὲ καὶ ἐκτομὴ πλουσιώτερον κατασχασμοῦ βοηθοῦσιν, περὶ δὲ καύσεως ἐπὶ τῶν λυσσοδήκτων προειρήκαμεν. εἰ δὲ εὐφυῶς ἔχει πρὸς ἀποκοπὴν τὸ μέρος τὸ δεδηγμένον, μάλιστα ἐπὶ πάντων θηρίων ἀνενδοιάστως τὸν ἀκρωτηριασμὸν ποιητέον, ὡς ἐπὶ ἀσπίδος καὶ κεράστου καὶ τῶν ὁμοιοτρόπων.

7.6ἐπιτιθέσθω δὲ τάριχος λεῖος, πράσατε καὶ κρόμμυα καὶ σκόροδα, ποτὲ μὲν λειοτριβηθέντα καταπλασσέσθω, ποτὲ δὲ καέντα προσβαλλέσθω τοῖς δήγμασιν · ἢ ὄρνιθας ἀνασχίζοντας περιπτύσσειν τῷ πεπληγότι τόπῳ · πρὸς γὰρ τὴν τοῦ ζῴου θερμασίαν τὸ πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ δεδηγμένου μέρους ὁρμὴν λαμβάνον συνεξάγει τὸν ἰόν · καὶ πήγανόντε καὶ καλαμίνθη καταπλασσόμενα ὠφελεῖ, καὶ σκόροδα μεθ’ἁλός, καὶ σπύραθοι αἰγός.

7.7ἄκρως δὲ ποιεῖ πρὸς παντὸς ἰοβόλου δῆγμα χωρὶς ἀσπίδος ἄσβεστος μετ’ἐλαίου καὶ μέλιτος εἰς κηρωτῆς πάχος ἐπιτιθεμένη μέχρις ἐσχαρώσεως, ἢ ἅλας λεάνας ἀναλαβὼν πίσσῃ ὑγρᾷ κατάπλασσε. ἔγνωμεν δὲ ἐπὶ τῆς Αἰγύπτου τοιοῦτόν τι γιγνόμενον · ὁπόταν οἱ Αἰγύπτιοι θερίζωσιν, χύτραν ἔχουσιν κατεσκευασμένην πίσσης ζεούσης καὶ σφήκωμα προσηρτημένον τῇ χύτρᾳ.

7.8ἐπειδὰν οὖν δηχθῇ τις εἰς κνήμην ἢ εἰς χεῖρα, ταχέως οἱ παρατυχόντες τὸ σφήκωμα βάλλουσιν εἰς τὴν πίσσαν ζέουσαν καὶ περιειλοῦσιν ἅπαξ ἢ δὶς περὶ τὸν πῆχυν ἢ τὴν κνήμην, μικρὸν ἐπάνω τοῦ δήγματος, καὶ σφίγγουσιν δύο παρεστῶτες ἰσχυρῶς, καὶ ἐντέμνοντες τὸν τόπον διὰ τῆς περιθέσεως τοῦ βρόχου καὶ ἐπικαίοντες.

7.9ὅταν δὲ αὐτοῖς τοῦτο αὐτάρκως ἔχειν δοκῇ, τὸν βρόχον ἀφαιροῦσι καὶ καταπλάσσουσι κρομμύοις ἢ καὶ ἄλλῳ τινὶ τῶν εἰρημένων, ὡς ἂν τῇ ὑγρᾷ πίσσῃ μεθ’ἁλῶν λείων θερμοτέρων καταπλασσομένῃ · σπουδαίως δὲ βοηθεῖ αὐτὴ καινοποιηθεῖσα συνεχέστερον. ἀρήγει δὲ αὐτοῖς καὶ κατάντλησις δι’ὄξους καὶ θαλάσσης καὶ οὔρου, ἐν ᾧ καλαμίνθα ἐνήψηται.

7.10εἰσὶ δὲ καὶ ἔμπλαστροι δριμύταται, δυνάμεναι τὸν ἰὸν ἐπισπᾶσθαι καὶ διακρατεῖν καὶ διαφορεῖν, ὡς ἡ δι’ἁλῶν ἢ διὰ νίτρου καὶ σινάπεως καὶ κάχρυος προσφερομένη. ταῦτα δὲ ἑξῆς ῥητέον.

7.11σέρις τοίνυν καὶ ἐρείκη καὶ ἀστραγαλώτη πινόμενα μετ’ὄξους πᾶσιν τοῖς θηριοδήκτοις βοηθεῖ, ὡσαύτως καὶ ἄσφαλτος καὶ πλατάνου χλωρᾶς σφαιρία καθεψηθέντα ἐν κράματι, καὶ παλιούρου ἀφέψημα καὶ ῥίζα ἀριστολοχίας καὶ ἠρύγγης, καὶ δαφνίδες ἑφθαὶ κατεσθιόμεναι, καὶ πέπερι δαψιλέστερον τρωγόμενον καὶ πήγανον καὶ ἄνηθον καὶ σκόροδα καὶ κρόμμυα καὶ τάριχος δριμύτατος, καὶ ὀριγάνου ἀφέψημα πινόμενον σὺν οἴνῳ, καὶ μαράθου καὶ γλήχωνος καὶ καλαμίνθης καὶ πράσου χυλὸς σὺν μελικράτῳ ῥοφούμενος.

7.12ταῦτα μὲν ἐκ τῶν φυομένων, ἀπὸ ζῴων δὲ ὠφελίμως λαμβάνονταί τινα · ἐγκέφαλοι μὲν ἀλεκτορίδων ἐσθιόμενοι, πιτύα δὲ λαγωοῦ σὺν οἴνῳ πινομένη, καὶ καστορίου ⩹ βʹ τὸν αὐτὸν τρόπον. ἔστι δὲ καὶ ἡ γαλῆ τῶν διαβοήτων ἡ σκελετευομένη · περιφλέγεται δὲ πρῶτον ἐπανασχισθεῖσα τῶν ἐντὸς ἐκκριθέντων, σκελετεύεται δὲ ξηραινομένη ἐν σκιᾷ · δίδοται δὲ ἀπ’αὐτῆς δίδραχμον σὺν οἴνῳ.

7.13ἁρμόζει δὲ τοῖς θηριοδήκτοις καὶ κάθαρσις διὰ κοιλίας καὶ ἱδρωτοποιία οὔρωντε πολλῶν ἔκκρισις. σκευαστὰ δὲ ποτήματα παραδέδοται κοινότερον πρὸς τὰς τῶν πλείστων ἰοβόλων πληγὰς τοιαῦτα · ὀπίου, σμύρνης ἀνὰ ὀβολόν, πεπέρεως 𐅻 αʹ, ἀριστολοχίας 𐅻 βʹ · ταῦτα μέλιτι ἀναλαμβάνειν καὶ διδόναι μέγεθος κυάμου Αἰγυπτίου μετ’οἴνου ·

7.14ὁμοίως πηγάνου ἀγρίου σπέρματος, κυμίνου Αἰθιοπικοῦ, χαλβάνης, μελανθίου, ἀριστολοχίας, ταῦτα πάντα λεανθέντα καὶ φυραθέντα χυλῷ εὐζώμου, ἀναπλάττονται τροχίσκοι δραχμαῖοι · διδόναι δὲ ἐξ αὐτῶν μετ’οἴνου ἡμικοτύλιον. ἢ γεντιανῆς ⩹ βʹ, πεπέρεως καὶ πηγάνου τὸ ἀρκοῦν δίδου λεάνας σὺν οἴνῳ. ταῦτα μὲν οὖν περὶ τῶν κοινῇ βοηθημάτων, τὰ δὲ ἰδίως πρὸς ἕκαστον τῶν ἰοβόλων ἑξῆς ἐροῦμεν.

8.1πρὸς δὲ τὰς ἐκ τῶν πληγῶν αἱμορραγίας ἴσχαιμον δοτέον Ἑρμᾶ τοῦ θηριακοῦ · χαλκίτεως, μελαντηρίας, ἀραχνῶν ἀνὰ 𐆄 αʹ ὁμοῦ λεάνας χρῶ.

τροφαῖς δὲ χρηστέον δριμείαις, εὐαναδότοις, φυσώδεσιν, πληκτικαῖς, οἷον σκορόδοις, κρομμύοις, ταρίχοις, πεπέρει, ῥαφάνοις · οἶνος πολὺς καὶ ἄκρατος. συμφέρει δὲ αὐτοῖς πᾶσα κίνησις καὶ αἰώρα πολλὴ καὶ ἡμέρας καὶ νυκτός.

10.1ἀντίδοτος πρώτη, ποιοῦσα κοινῶς πρὸς πάντα τὰ ἑρπετὰ θηρία καὶ τοὺς λυσσοδήκτους, παρὰ πολλοῖς διατεσσάρων καλουμένη. δίδοται τοῦ φαρμάκου καρύου Ποντικοῦ τὸ μέγεθος, σκορπιοπλήκτοις μὲν μετ’οἴνου αὐστηροῦ ἅπαξ τῆς ἡμέρας εἰ δ’ἐπιτείνοι ἡ ὀδύνη, δίδου καὶ δίς — πρὸς δὲ λυσσοδήκτους δίδου μεθ’ὕδατος ἡμέραν παρ’ἡμέραν ἐπὶ ἡμέρας μβʹ, προσμίσγων τῷ φαρμάκῳ λύκιον Ἰνδικόν. τηρῶν καὶ τὰ ἕλκη ἀκατούλωτα.

10.2χρῶ δὲ εἰ βούλει ξηρῷ αὐτῷ καὶ ἐπὶ τῶν ἑλκῶν. ἔστι δὲ ἀριστολοχίας στρογγύλης. γεντιανῆς, δαφνίδων, σμύρνης ἀνὰ ⋖ ηʹ · ἀναλάμβανε μέλιτι Ἀττικῷ ἢ νησιωτικῷ. ἐὰν δὲ προσβάλῃς πεπέρεως λευκοῦ ⋖ δʹ, ποιεῖ καὶ πρὸς ἡπατικοὺς θαυμαστῶς μεθ’ὑδρομέλιτος, ἐν δὲ τοῖς παροξυσμοῖς μετὰ γλυκέος.

10.3ἄλλη ἀντίδοτος θηριακή, ποιοῦσα κατ’ἐξοχήν. ἔστι δὲ καστορίου, ὁποῦ Κυρηναικοῦ, πεπέρεως ἀνὰ ⋖ δʹ, κόστου, νάρδου Ἰνδικῆς, κρόκου, κενταυρίου χυλοῦ ἀνὰ ⋖ βʹ, μέλιτος ἀπέφθου κοτύλης ἥμισυ.

10.4ἡ δόσις καρύου Ποντικοῦ τοῦ ἐντὸς τὸ μέγεθος · δίδου σκορπιοπλήκτοις μετ’οἴνου κεκραμένου, ἀσπιδοδήκτοις μετ’ὄξους κεκραμένου, ἡπατικοῖς μεθ’ὑδρομέλιτος, πρὸς ὑστερικὰς πνίγας ὁμοίως, πρὸς δὲ τὸ κατᾶξαι ἔμμηνα ἀπὸ βαλανείου δίδου μετ’οἰνομέλιτος θερμοῦ. καὶ κατασπαστικὴν δὲ δύναμιν ἔχει ὡς τοὺς ἀναδοθέντας ἥλους καταφέρειν · οὕτως οὖν καὶ πρὸς ὑστερικὰς πνίγας καὶ τὴν τῶν ἐμμήνων κάθαρσιν ποιεῖ.

10.5ἄλλη ἀντίδοτος σκορπιοπλήκτοις · ἀριστολοχίας μακρᾶς λείας δίδου κοχλιάριον ἓν μετ’οἴνου ἀκράτου κυάθων τεσσάρων · ἐνεργεῖ σφόδρα.

10.6περὶ ἐμπλάστρων. Ζήνων δὲ ὁ Λαοδικεὺς μετὰ τὴν ἑαυτοῦ θηριακὴν ἀντίδοτον, ἣν ἐγὼ ἐνθάδε οὐ παρέθηκα διὰ τὸ πολυτελὲς τῆς σκευασίας, παρατίθεται μὲν ἐμπλάστρους τάσδε, φησὶν δὲ οὕτως · ἐπὶ δὲ τῶν δηγμάτων τὴν ἔμπλαστρον τὴν διὰ θαλάσσης καὶ χαμαιλέοντος ἐπιτίθει ἢ τὴν λευκὴν ἢ ἀμφοτέρας μίξας.

10.7ἔστι δὲ ἡ μὲν διὰ χαμαιλέοντος ἥδε · λιθαργύρου 𐆃 αʹ 𐆄 βʹ, ἁλὸς Ἀμμωνιακοῦ ⋖ αʹ, χαμαιλέοντος μέλανος ῥίζης 𐆄 δʹ, θαλάσσης 𐆂 γʹ, ἐλαίου παλαιοῦ ξ̸ αʹ · ἕψε λιθάργυρον, ἔλαιον, θάλασσαν, ἕως συστραφῇ, εἶτα καθελὼν ἀπὸ τοῦ πυρὸς πρόσβαλλε λεῖον τὸν χαμαιλέοντα ἐπιπάσσων καὶ ἐπίθες ἐπὶ μαλακοῦ πυρός, ὅπως τὴν δύναμιν ὁ χαμαιλέων προσδῷ τῷ φαρμάκῳ.

10.8ἄλλη ἡ λευκὴ πρὸς ὃ θέλεις ῥῆξαι ἢ διαφορῆσαι ἢ ἐπισπάσασθαι · λιθαργύρου 𐆃 αʹ, ψιμυθίου 𐆃 βʹ, πιτυίνης 𐆃 αʹ, ἐλαίου παλαιοῦ 𐆃 γʹ, κηροῦ 𐆃 ϟʹ, Ἀμμωνιακοῦ θυμιάματος. χαλβάνης ἀνὰ 𐆄 βʹ · ἕψε ἔλαιον, ψιμύθιον, λιθάργυρον, ἕως ἀμόλυντον γένηται · εἶτα τὰ ἄλλα ὕστερον πρόσβαλλε καὶ χρῶ πρὸς πᾶσαν ἀπόστασιν καὶ φύματα κατὰ μαστούς, φύγεθλα, κόλπους, σύριγγας, παρωτίδας, ἄνθρακας.

10.9ταύταις χρῶ ἐπὶ τῶν δηγμάτων ἀμφοτέραις. ἔστι δὲ αὕτη ἀφλέγμαντος ἐπὶ παντὸς ἰοῦ, καὶ ἔστιν ἀνέκδοτος ἡ τοιαύτη δύναμις.

11.1προδιεσαφήνισα δὲ τὰ παρακολουθοῦντα ταῖς τούτων πληγαῖς σημεῖα οὐχὶ τῷ μεγάλην εἶναι τὴν δύναμιν ἢ ἐπικίνδυνον τὴν τούτων πληγήν, ἀλλ’ὑπὲρ τοῦ τοὺς πεπληγότας ἀπὸ τούτων μὴ τεταράχθαι διὰ τὴν ἀλγηδόνα, ὡς δοκεῖν ὑπό τινος τῶν χαλεπῶν πεπληγέναι.

11.2τοῖς τοίνυν πεπληγόσιν ὑπὸ μελισσῶν παρακολουθεῖ τὸ τὴν πληγὴν ἀλγεῖν, ἐρυθρὸν εἶναι τὸν τόπον, ἐπαίρεσθαι τὰ κύκλῳ, τὸ κέντρον ἐγκεῖσθαι τῷ πλήγματι, τοῖς δὲ ὑπὸ τῶν σφηκῶν πάλιν τὰ ὅμοια μετ’ἐπιτάσεως πολλῆς, πλὴν τὸ κέντρον οὐκ ἐνυπάρχει.

11.3βοηθεῖται δὲ τὰ ὑπὸ τούτων δήγματα πηλῷ ἢ βολβίτῳ καταχριόμενα μετ’ὀξυκράτου πεφυραμένῳ, ἢ μαλάχης φύλλα ὁμοίως ὀξυκράτῳ συλλειωθέντα, ἢ κρίθινον ἄλευρον σὺν ὄξει, καὶ συκῆς ὀπὸς. ἐνσταζόμενος τοῖς δήγμασιν, καὶ ἡλιοτροπίου φύλλα λεῖα καταπασσόμενα, ἢ καὶ αὐτὸ τὸ σήσαμον τρίψας μεθ’ὕδατος κατάπλασσε.

11.4σφραγίζονται δὲ καὶ σφραγῖδι σιδηρᾷ πρὸς τὸ μὴ αὔξειν τὴν φλεγμονὴν ἅμα τῷ πληγῆναι · καὶ πυρία διὰ ἅλμης ἢ θαλάσσης ὠφελεῖ. προπότιζε δὲ δάφνης ἁπαλοῖς φύλλοις ὅσον ⩹ βʹ μετ’οἴνου αὐστηροῦ ὅσον ἡμικοτύλιον.

12.1ἐπειδὴ δὲ καὶ ταῦτα λυμαίνεται τῶν ἀνθρώπων τὰ σώματα, καὶ περὶ τούτων ὀλίγα ἀναγράψομαι. κώνωπες οὖν ἀποθνῄσκουσιν κεδρίνων πρισμάτων μετὰ χαλκάνθου ὑποθυμιωμένων. ἐὰν δὲ μελάνθιον ζέσας ἐν ἐλαίῳ καὶ προσμίξας τὴν χάλκανθον συγχρίσῃ, οὐ προσεγγίζουσι μυῖαι οὐ δὲ κώνωπες.

12.2πρὸς δὲ τὸ ἀνελεῖν μυίας ὑοσκυάμου σπέρμα καὶ ἐλλέβορον μέλανα καὶ λιθάργυρον λείου μεθ’ὕδατος καὶ ἀπόθου · ἐπὶ δὲ τῆς χρείας κνισώσας βουτύρῳ σκόρπισον, ἢ κυνοκράμβης τὴν ῥίζαν λείαν μετὰ στέατος. πρὸς κώνωπας δὲ ἀψίνθιον, μελάνθιον. χάλκανθον ἴσα σὺν ἐλαίῳ ἑψήσας συγχρίου ἢ ξηρὰ ἐπὶ βολβίτων θυμία.

12.3ἄλλο πρὸς κώνωπας · ὀπὸν Συριακὸν μετ’ὄξους συγχρίου. ἄλλο πρὸς κώνωπας · ἐλλέβορον, ἀψίνθιον σὺν ἐλαίῳ ῥαφανίνῳ συγχρίου. μυίας δὲ φυγαδεύει χάλκανθος θυμιωμένη · μυίας δὲ ὄλλυσιν ἐλλέβορος λευκὸς λεῖος σὺν γάλακτι φυραθεὶς καὶ ἐν διαφόροις ἀποτεθεὶς τόποις.

12.4ψύλλοις ὀλέθριον · ῥοδοδάφνης ζεσθείσης θαλάσσῃ ἢ ἅλμῃ τὸ ἀπόζεμα ῥαινόμενον. ἄλλο πρὸς τὸ κώνωπας καὶ ψύλλους διολέσαι · λίβανον καὶ μελάνθιον θυμία. ἄλλο · ῥίζαν κυάμου Αἰγυπτίου βρέξον ὕδατι καὶ ῥᾶνον.

οἱ δὲ ἀπὸ τοῦ ἀσκαλαβώτου δηχθέντες συντόνως ἀλγοῦσιν καὶ τὸ δῆγμα πελιὸν ἴσχουσιν. βοηθοῦνται δὲ παραχρῆμα καταπλασσόμενοι τὴν πληγὴν κρομμύοις, σκορόδοις, ἔτι καὶ ἐσθίοντες αὐτά, καὶ οἶνον ἄκρατον ἐπιρροφοῦντες · ἢ σήσαμον λεάνας μεθ’ὕδατος κατάπλασσε ἢ μελάνθιον ὁμοίως.

14.1ἐκ τῶν Ἀρχιγένους · τῶν δὲ σκορπίων διαφοραὶ μὲν πλείους, τὰ αὐτὰ δὲ πᾶσιν παρακολουθεῖ, ὅθεν ἐπὶ τὰς σημειώσεις τῶν πλήξεων καὶ τὰς θεραπείας τραπησόμεθα. παρέπεται τοῖς πληγεῖσιν πόνος σφοδρότατος περὶ τὴν πληγήν, ψῦξις καὶ νάρκα περὶ ὅλον τὸ σῶμα, ψυχρὸς ἱδρώς, ἔπαρσις ἐν ταῖς μασχάλαις, τοῖς δὲ περὶ τὰ κάτω ἐν τοῖς βουβῶσιν.

14.2τοῖς δὲ μὴ ἐλαφρῶς τυπτομένοις τοιαῦτά τινα παρακολουθεῖ · καῦσος περὶ τὴν πληγὴν ὡς ἐπὶ πυρικαύτων, παρακοπαὶ σφυγμόςτε δι’ὅλου τοῦ σώματος, μυρμηκίασις περὶ τὰ χείλη καὶ ὅλον τὸ σῶμα, ὡς ῥανίσιν δοκεῖν καταρραντίζεσθαι, σκληρότης ἄρθρων, προσώπου διαστροφή, λῆμαι περὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς κολλώδεις, δάκρυα γλίσχρα, ῥίγη συνεχῆ, πρόπτωσις ἕδρας καὶ αἰδοίου ἔντασις · ἐνίοις δὲ καὶ συνεχεῖς ἐρυγαί, γλώσσης πάχος καὶ σκληρότης, ὀδόντων συνέρεισις, ἀφρισμὸς δαψιλής, ἔμετοι, λυγμοί, σπασμοί, τέτανοι, ὀπισθότονοι.

14.3καὶ ταῦτα μὲν οὖν τὰ παρακολουθοῦντα τοῖς πεπληγόσι σημεῖα.

14.4βοηθοῦνται δὲ τοῖς ὑπογεγραμμένοις παραχρῆμα · συκῆς ὀπὸς εἰς τὸ πλῆγμα ἐνσαχθείς, ἢ αὐτὸς ὁ πλήξας σκορπίος ἐπιτεθεὶς κατὰ ἀντιπάθειάν τινα ἄκρως βοηθεῖ, ἢ λεῖον ἅλας μετὰ λινοσπέρμου, ἢ ἀλθαίας ὁ καρπός, ἢ θεῖον ἄπυρον ἀναληφθὲν ῥητίνῃ τερμινθίνῃ καὶ ὡς ἐμπλάστριον ἐπιτεθέν ·

14.5ἢ χαλβάνη πλατυνθεῖσα σπληνίου τύπον, ἢ καλαμίνθη λεία ὑδρηρὰ καταπλασσομένη, καὶ ὠμήλυσις. ἐν οἴνῳ σκευασθεῖσα ἐν ἀφεψήματι πηγάνου, ἢ ῥύπος ἄγγους οὐρηροῦ καταχριόμενος, ἢ ἀριστολοχίας ῥίζα · ἢ Κυρηναικῷ ὀπῷ ἢ ἁλσὶν μετὰ σταφίδων κατάπλασσε ἢ μετ’ἐλαίου λείοις ἀνάτριβε.

14.6ποτήμασιν δὲ χρηστέον ἀνυσιμωτάτοις · ἀριστολοχίας ⩹ βʹ, μάλιστα τοῦ φλοιοῦ σὺν οἴνῳ, γεντιανὴ κεκομμένη καὶ γλήχων ἐπικαθηψημένη, καὶ δαφνίδες ἀριθμῷ δέκα λεῖαι, καὶ καλαμίνθα ἐπὶ πολὺ ἐνεψηθεῖσα ὀξυκράτῳ, ἢ κυπάρισσος μετ’οἴνου, ἢ πήγανον ὡσαύτως · καὶ σίλφιον, εἰ παρείη, καὶ ὁ τῆς τριφύλλου καρπὸς πινόμενος, καὶ τὸ τοῦ ὠκίμου σπέρμα, λουτρῶντε συνεχὴς χρῆσις μετὰ πολλῆς τῆς ἱδρώσεως, καὶ οἰνοποσία ζωροτέρα τῷ κράματι.

14.7ἀντιδότιον σκορπιοπλήκτοις δόκιμον · ἀριστολοχίας μακρᾶς, μελανθίου, πάνακος ῥίζης, πηγάνου ἀγρίου σπέρματος ἀνὰ ⩹ δʹ · ἡ δόσις ⩹ βʹ μετ’οἴνου ἀκράτου.

14.8ἄλλη ποιοῦσα καὶ πρὸς τριταίους καὶ τεταρταίους καὶ ἀμφημερινούς · ὀπίου, ὀποπάνακος, καστορίου, ὑοσκυάμου σπέρματα, δαύκου σπέρμα ἀνὰ ⩹ αʹ λεῖα ποιήσας προσμίσγε ὀλίγου μέλιτος καὶ δίδου ἀνδρὶ ὁλκὰς τρεῖς, παιδίοις δὲ † χρῶ † ὡς παραδόξως ποιοῦντι μετ’οἰνομέλιτος πρὸ ὥρας τῆς λήψεως αὐτῆ σκορπιοπλήκτοις οὐ προσγέγραπται.

14.9τοῖς δὲ ὑπὸ σκορπίου πεπληγόσιν ἑλενίου ῥίζαν διδόασι μασᾶσθαι, ἕως ἄπονοι γένωνται · κἂν ἔχῃ δέ τις αὐτὸ μετὰ χεῖρας, οὐκ ἀδικήσει ὁ σκορπίος · ἢ εὑρὼν ἀσκαλαβώτην φόρει, καὶ οὐ πληγήσῃ. ἄλλο πρὸς τὸ μὴ πληγῆναι ὑπὸ σκορπίου · φοῦ βοτάνης ἄνθη ϟʹ καὶ μελάνθιον ὀλίγον καὶ προπόλεως ὀλίγον · ταῦτα μίξας ἐνδήσαςτε εἰς ῥάκος ἐρεοῦν περίαπτε.

14.10ἐὰν δὲ θέλῃς πειρᾶσαι, γράψον ἐπὶ τῆς γῆς γύρον, καὶ βάλε εἰς τὸ μέσον σκορπίον σὺν τῷ περιάπτῳ, καὶ οὐκ ἐξελεύσεται ὁ σκορπίος τοῦ γύρου.

15.1τῶν δὲ φαλαγγίων γένη μὲν πλείονα, ἃ δὲ κατὰ τὸ πλεῖστον ἱστορεῖται παρὰ τοῖς θηριακοῖς, ἔστιν ἓξ τὸν ἀριθμόν · τὸ μὲν γὰρ αὐτῶν καλεῖται ῥάγιον, τὸ δὲ λύκος, τὸ δὲ μυρμήκιον, τὸ δὲ κρανοκολάπτης, τὸ δὲ σκληροκέφαλον, τὸ δὲ σκωλήκιον.

15.2τὸ μὲν οὖν ῥάγιον σχήματι στρογγύλον ἐστί, χρώματι δὲ μέλαν ὡμοίωται γὰρ ῥαγὶ. σταφυλῆς μελαίνης —, πόδας δὲ ἔχει ἓξ ἐξ ἑκατέρου μέρους μικροτάτους, τὸ δὲ στόμα ὑπὸ τὴν κοιλίαν. ὁ δὲ λύκος δεύτερος ἐν τοῖς. ἀραχνίοις διατρίβων εὑρίσκεται καὶ ἐπιλαμβανόμενος τῶν μυιῶν καὶ ἐσθίων αὐτάς, σῶμα δὲ ἔχει πλατύ, περιφερές, τὰ δὲ κατὰ τὸν αὐχένα αὐτοῦ μέρη ἐγκεχάρακται, ἀπὸ δὲ τοῦ στόματος ἀποφύσεις ἔχει λείας τρεῖς.

15.3τὸ δὲ μυρμήκιον τρίτον ὂν ὡμοίωται μύρμηκι μεγάλῳ, αἰθαλῶδες κατὰ χρόαν · ἐντετύπωται δέ τινα ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ ὡς ἄστρα, μᾶλλον δὲ κατὰ τὰ νῶτα, ὡς καὶ Νίκανδρος μαρτυρεῖ οὕτως · πυρόειν, ἄζῃ γε μὲν εἴσατο μορφήν, πάντοθεν ἀστερόεντι περιστιγὲς εὐρέι νώτῳ.

15.4τὸ σκληροκέφαλον δὲ τέταρτον ὂν κεφαλὴν ἔχει πετρώδη καὶ ἀπόσκληρον, καὶ καθ’ὅλον τὸ σῶμα περιγέγραπται ἐμφερῶς τοῖς ζῴοις ἐκείνοις τοῖς περιιπταμένοις περὶ τοὺς λύχνους. τὸ δὲ σκωλήκιον πέμπτον ἐπίμηκες καὶ ὑπόσπιλον, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν κεφαλήν.

15.5τὸ δὲ ἕκτον κρανοκολάπτης · τοῦτο ὑπόμηκές ἐστι καὶ ἔγχλωρον, τὸ δὲ κέντρον ἔχει ὑπὸ τὸν τράχηλον · τοῦτο προσπῖπτον τοὺς κατὰ τὴν κεφαλὴν πλῄσσει τόπους.

15.6τὰ μὲν οὖν εἴδη τῶν φαλαγγίων ταῦτα, τὰ δὲ παρακολουθοῦντα τοῖς πεπληγόσιν ὑπ’αὐτῶν κοινά · τὸ δὲ δῆγμα λεπτὸν καὶ δυσθεώρητον, οἴδημα, πελίωμα, τισὶν δὲ καὶ ἐρύθημα, ψῦχος περὶ γόνατα καὶ ὀσφὺν καὶ ὠμοπλάτας · ἔστι δὲ ὅτε καὶ καθ’ὅλον τὸ σῶμα βάρος ἐστίν, ἔτιτε πόνος σύντονος, τρόμος, ὠχρίασις, ἀγρυπνία, τισὶν δὲ καὶ ἔντασις καυλοῦ καὶ κνησμὸς περὶ τὴν πληγήν, ἐνίοτε δὲ καὶ περὶ τὰς κνήμας, ὄμματα ἔνυγρα καὶ δακρύοντα καὶ κοῖλα διὰ τὸ τὴν κοιλίαν ἀνωμάλως ἐπῆρθαι.

15.7οἰδεῖ ὅλον τὸ σῶμα πρόσωπόντε καὶ μάλιστα τὰ περὶ τὴν γλῶτταν, ἀσάφειάτε γίνεται φράσεως, τισὶν δὲ καὶ δυσουρία, ἐμεῖν ὑδατώδη, ἀραχνίοις ὅμοια, ἔστι δὲ ὅτε δι’οὔρων καὶ κατὰ κοιλίαν τὰ αὐτὰ ἀποκρίνεται ·

15.8πολλάκις καὶ τρόμος δι’ὅλου τοῦ σώματος, καὶ σύντασις περὶ τὰς ἰγνύας ἐοικυῖα σπασμῷ, καὶ περὶ τὸν στόμαχον δηγμὸς ἰσχυρός, καὶ ψυχρὸς ἱδρὼς καθ’ὅλην τὴν ἐπιφάνειαν ἐκκρίνεται. συμβαίνει δὲ καθιεμένους εἰς θερμὸν ἀπόνους γίνεσθαι, μετὰ δὲ τὴν ἐξαίρεσιν συντόνως ἀλγεῖν, τοῖς δὲ πρεσβυτέροις ἐφ’ἱκανὸν τὰ μόρια χαλᾶσθαι καὶ μὴ ἐντείνεσθαι.

15.9κοινὰ μὲν οὖν ταῦτα παρέπεται · τισὶν δὲ καὶ κεφαλὴν ἀλγεῖν καὶ σκοτοῦσθαι, κρανοκολάπτου δὲ πλήξαντος ῥῖγος σύντονον, ὡς παρακόπτειν, καρδιαλγεῖν, ῥιπτάζεσθαι.

15.10βοηθοῦνται δὲ πάντες οἱ φαλαγγιόδηκτοι λουτρῷ συνεχεῖ θερμῷ · καταντλεῖν δὲ δεῖ τὴν πληγὴν ἀφεψήματι τριφύλλου καὶ ἐλαίου θερμοῦ. ἐπιτίθει δὲ τέφραν συκίνην σὺν ἁλσὶν λείοις μετ’οἴνου φυράσας, ἢ ἀριστολοχίαν σὺν κριθίνῳ ἀλεύρῳ καὶ ὄξει δεύσας.

15.11κατάντλει δὲ θερμοτέρᾳ θαλάσσῃ ἢ ἅλμῃ τὰ ἕλκη, ἢ μελισσοφύλλου ἀφεψήματι — ταύτης δὲ καὶ τὰ φύλλα ἐπιπλάσσειν —, ἢ βολβοῖς ἢ πολυγόνῳ ἢ πράσοις ἢ πιτύροις ἀνεζεσμένοις ὄξει ἢ κριθίνοις ἀλεύροις συγκαθηψημένων φύλλων δάφνης σὺν οἴνῳ, ἢ σπόγγον καινὸν εἰς ὄξος ἀποβάπτων πυρία τὴν πληγήν.

15.12πότιζε δὲ ἀβροτόνου τὸ σπέρμα καὶ ἄνηθον καὶ ἀριστολοχίαν καὶ ἐρέβινθον ἄγριον καὶ κύμινον Αἰθιοπικὸν καὶ κεδρίδας λείας καὶ πλατάνου φλοιὸν καὶ τὸ σπέρμα τῆς τριφύλλου πόας, ἑκάστου κατ’ἰδίαν δίδοται ⩹ βʹ μετ’οἴνου 𐆂 αʹ ·

15.13ὡσαύτως δὲ καὶ μυρίκης ὁ καρπὸς καὶ χαμαιπίτυος καὶ τῶν χλωρῶν τῆς κυπαρίσσου σφαιρίων τὸ ἀφέψημα κιρνάμενον μετ’οἴνου, ἢ πυρέθρου λείου ⩹ αʹ ὁμοίως πινομένη.

15.14φασὶν δέ τινες καὶ καρκίνον ποτάμιον χυλισθέντα μετὰ γάλακτος, καὶ προσλαβόντα σελίνου σπέρμα, παραχρῆμα τῶν ὀχληρῶν ἀπαλλάσσειν. ἢ πέπερι τρίψας ἐν οἴνῳ ⩹ αʹ πάχος σύμμετρον ποιῶν δίδου πιεῖν.

15.15ἀντίδοτος ποιοῦσα πρὸς φαλαγγιοδήκτους καὶ τρυγόνας καὶ δράκοντας θαλασσίους, καὶ σμυραίνης καὶ πάντων τῶν τοιούτων γενῶν πληγάς. ἐστὶ δὲ ἀρίστη · ἀριστολοχίας, ἴρεως Ἰλλυρικῆς, ναρδοστάχυος, πυρέθρου, δαύκου σπέρματος, βρυωνίας ῥίζης, γλυκυσίδης ῥίζης, ἐλλεβόρου μέλανος, ἀφρονίτρου, κυμίνου, κονύζης, σταφίδος ἀγρίας, δαφνίδων, κυτίνων, πετροσελίνου σπέρματος, κιναμώμου, σπονδυλίου, ἁλῶν, πιτύας λαγωοῦ, καρκίνου ποταμίου, χαλβάνης, ὀποῦ μήκωνος, βαλσάμου ·

15.16πάντων ἴσα βαλὼν εἰς ὅλμον, κόψας καὶ σήσας, ἀνάπλασσε μετὰ καππάρεως χυλοῦ δραχμιαίους τροχίσκους, καὶ δίδου πιεῖν μετὰ δύο κυάθων οἴνου.

16.1τῶν μὲν ἀσπίδων ἐστὶν εἴδη κατὰ τοὺς θηριακοὺς τρία · αἱ μὲν γὰρ αὐτῶν εἰσι χερσαῖαι καλούμεναι, αἱ δὲ χελιδονίαι, αἱ δὲ ὀνομάζονται πτυάδες, μεγέθει δὲ αὗται καὶ χρόᾳ καὶ ἐνεργείᾳ ἀλλήλων διαφέρουσιν. αἱ μὲν γὰρ χερσαῖαι εὑρίσκονται πηχῶν τριῶν, ἐνίοτε δὲ καὶ τεσσάρων, πολλάκις δὲ καὶ πέντε · ἀνάλογα δὲ τῷ μήκει καὶ τὰ πάθη ἔχουσιν.

16.2αἱ δὲ πτυάδες αἱ μέγισται πηχῶν δύο, αἱ δὲ χελιδονίαι πήχεως ἑνός, κατὰ δὲ χρόαν τῶν χελιδονίων εἰσὶν ὅμοιαι, ὅθεν καὶ προσηγορεύθησαν · αἱ δὲ πτυάδες τεφρώδεις, ἔγχλωροι, χρυσίζουσαι, αἱ δὲ χερσαῖαι καὶ αὐταὶ ὁτὲ μὲν τεφρώδεις, ὁτὲ δὲ ἔγχλωροι. εὑρίσκονται.

16.3κοινῶς δὲ παρέπεται τοῖς ὑπ’αὐτῶν δηχθεῖσιν κεντήματα ἐπὶ τοῦ δήγματος, ὡς βελόνης, δύο ἢ τέσσαρα, εἰ δὲ θηλυκὰ εἴη, τέσσαρα, δίχα πόνου, μηδὲν ἀποκρίνοντα, εἰ μὴ βιαίως ἀποσπᾶσθαι τὸ ζῷον τύχοι. παρέπεται δὲ νάρκα, ὠχρίασις προσώπου, κατάψυξις, χασμαὶ συνεχεῖς, βλεφάρων ἐπιμύσεις, τραχήλου παρέγκλισις, καρηβαρία, νωθρία, καταφορὰ ὑπνώδης, σφυγμὸς ἀμετάβλητος, πρὸς τέλει δὲ σπασμός ·

16.4ὁ δὲ θάνατος ἐν ὥραις δύο ἢ τρισὶν ἐπὶ τῆς χερσαίας, ἐπὶ δὲ τῆς χελιδονίας ἔτι καὶ συντομώτερον · τοῖς δὲ ὑπὸ τῆς πτυάδος προσεπτυσμένοις ἀμαύρωσις, διόγκωσις προσώπου καὶ ἀκοῆς ἀποκοπή, πόνος ἐλαφρὸς καὶ οὐκ ἄτερ ἡδονῆς, διὸ καλῶς ὁ Νίκανδρος ἔλεγεν ·

16.5“καμάτου δ’ἄτερ ὄλλυται ἀνήρ’· χρόα ἀτρόπιος καὶ χλοανθής, καρδιωγμὸς ὀλίγος, μέτωπον δὲ συνεχῶς ἀνασπᾶται, βλέφαρα ἀκινητεῖ μετὰ ἀναισθησίας ὁμοίως ὕπνῳ, κἂν τούτοις ὁ θάνατος συναναιρεῖ. μη δὲ τρίτον ἡμέρας διαλιπών.

16.6βοηθοῦνται δὲ οἱ ὑπ’αὐτῶν πληγέντες συντόμως ἀκρωτηριασμῷ, εἰ ἐνδέχεται τὸ δηχθὲν μέρος · εἰ δὲ μή, περισαρκιστέον παραχρῆμα καὶ ἐκτμητέον διὰ βάθους μέχρις ὀστέου, ὅπως ὑπεκδράμῃ μὲν τὰ δεδηγμένα μέρη καὶ τὰ τούτοις πλησίον, τὰ δὲ ὑπολειπόμενα τοῖς καυτῆρσιν ἀνικμαστέον.

16.7ἁπλοῖς δὲ βοηθήμασιν παραυτίκα χρηστέον τούτοις · ὄξος δριμύτατον δίδου πιεῖν, ἕως τῆς ποιότητος τοῦ ὄξους ἀντιλάβοιτο · τὸ γὰρ ἐν ταῖς ἀρτηρίαις αἷμα καὶ πνεῦμα τούτων ὁ ἰὸς ὀξυτάτως πήγνυσι, ὥσπερ καὶ ὁ τοῦ βασιλίσκου. κατὰ δὲ τῆς πληγῆς ἐπιτίθει κενταύριον σὺν σμύρνῃ καὶ ὀπίῳ συλλεάνας. ἄλλο · σίναπι μετὰ λινοσπέρμου σὺν ὄξει λεάνας ἐπίθες.

16.8εἰς δὲ τὸ γνῶναι, εἰ ζήσεται ὁ πεπληγμένος, κενταύριον λεάνας μετ’οἴνου δίδου · ἐὰν ἐμέσῃ τὸ φάρμακον, ἀποθανεῖται, εἰ δὲ μή, σῴζεται. εἰς δὲ τὸ ἀπερᾶσαι τὴν ἐκ τῆς ἀντιδόσεως φαυλότητα καὶ τροπὴν τὴν ἐν τῷ στομάχῳ σκόρδα λεάνας δίδου μετὰ ζύθου, ἕως ὑποναύσιος γένηται, ἢ ὀποπάνακα δίδου ἐν κράματι, καὶ παραχρῆμα ἐνεργήσει.

16.9Νουμήνιος δέ φησιν ὁ θηριακός · τὴν Ἡρακλεωτικὴν ὀρίγανον, εἴτε ξηρὰν εἴτε χλωράν, λεάνας πρὸς δύναμιν δίδου μετ’οἴνου. μετὰ δὲ ταῦτα ταῖς θηριακαῖς ἀντιδότοις χρηστέον καὶ τοῖς καθολικοῖς βοηθήμασιν τοῖς ἐν ἀρχῇ δεδηλωμένοις.

17.1τοῖς δὲ ὑπὸ ἔχεως ἢ ἐχίδνης δηχθεῖσιν εὑρίσκομεν κεντήματα ὑπάρχοντα δύο ἢ τέσσαρα. εὐρύτερα δὲ ἢ ἐπὶ ἀσπίδος, δι’ὧν αἷμα ἐκκρίνεται πρῶτον, εἶτα αἱματώδης ἰχὼρ καὶ ἐλαιώδης καὶ χολώδης, ὄγκος διάπυρος, φλυκταινώδης, ὑπέρυθρος, εἶτα πελιὸς καὶ νεμόμενος, στόμα κατάξηρον, ἔγκαυσις, ἔκλυσις, φρικώδης διαδρομή, ποτὲ δὲ καὶ χολῆς ἔμετος, στρόφος, βάρος κεφαλῆς καὶ ὀσφύος, σκοτοδινία, ὠχρίασις, λυγμός, πυρετός, ταχύπνοια, χρῶμα μολιβδῶδες, ἱδρὼς ψυχρός.

17.2ὁ δὲ θάνατος ἐν ἡμέραις ἑπτά, καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τῇ τρίτῃ, καὶ μάλιστα τοῖς ὑπὸ ἐχίδνης ἀδικηθεῖσιν.

17.3βοηθοῦσι δὲ καὶ τούτοις σπύραθοι αἰγῶν μετ’οἴνου λεανθεῖσαι καὶ καταπλασσόμεναι, καὶ δάφνη ὡσαύτως, καὶ ἀβρότονον καὶ χαλβάνη ἀντὶ σπληνίου ἐπιρριπτομένη, καὶ ὀρίγανος χλωρὰ λεανθεῖσα, καὶ τῶν ὀρνίθων οἱ νεοσσοὶ ἀναπτυσσόμενοι παραχρῆμα καὶ ἐπιτιθέμενοι, ἢ ὀρόβινον ἄλευρον σὺν οἴνῳ πεφυραμένον, καὶ ῥεφάνου φλοιὸς ἰσχυρῶς λεανθείς, καὶ σκίλλα ὀπτὴ καὶ χαμαίμηλον λελειωμένον, καὶ ὠμήλυσις δι’ὀξυμέλιτος ἐσκευασμένη προκαταντλουμένοις θερμῷ ὕδατι.

17.4καὶ δάφνης φύλλοις μετ’ἐλαίου ἐπάλειφε καὶ τῇ ἀγρίᾳ μαλάχῃ μετ’ἀλφίτου, καὶ κατάπλασσε σεύτλου ῥίζῃ μετὰ ἀλφίτων καὶ ὄξους, ἢ ἴριδι σὺν ἀλφίτῳ, ἢ τιτάνῳ μετ’ἐλαίου, ἢ πεφωσμένοις ἁλσὶν μετὰ ὑσσώπου, ἢ ὀριγάνῳ σὺν μέλιτι.

17.5ὅταν δὲ ἐπεγερθῶσιν φλύκταιναι, τῶν καταπλασμάτων ἀφίστασθαι χρή, μὴ ἀποδαρῇ τὸ δέρμα · ὅταν δὲ οἱ ἰχῶρες ἐκρέωσιν, κατάντλει ὕδατι θερμῷ ἐπὶ πολὺν χρόνον, ἐπεὶ χεῖρον διατίθενται καταντληθέντες ἐπ’ὀλίγον. μετὰ δὲ ταῦτα κατάπλασσε τὸ οἴδημα καὶ τὰς φλυκταίνας ἑφθῷ φακῷ λείῳ μετὰ μέλιτος, καὶ ταῦτα ποίει, ἕως ἀφυγιασθῶσιν.

17.6πρὸ δὲ τοῦ γενέσθαι τὸ οἴδημα, πινέτωσαν πηγάνου ἀγρίου σπέρμα μετὰ γλυκέος κεκραμένου, καὶ ταρίχων χρηστῶν πλεῖον ἐσθίοντες μετὰ ἄρτου καὶ οἶνον πλείονα προσεπιρροφοῦντες ἄκρατον ἀπεράτωσαν, καὶ μετὰ τὴν ἀπέρασιν ἀριστολοχίαν πινέτωσαν ἐν γλυκεῖ κεκραμένῳ · καὶ ἄγχουσαν δὲ τὴν λεπτόφυλλον ἔνιοι περιάπτουσιν καὶ βοηθεῖν ὑπισχνοῦνται.

17.7πινέτωσαν δὲ καὶ λαγωοῦ τῆς πιτύας ὅσον τριώβολον ἐν οἴνῳ, καὶ πράσου χυλίσματος ὅσον ἡμικοτύλιον ἐν ἀκράτῳ, καὶ μελισσοφύλλου τῶν φύλλων τὸν χυλὸν σὺν οἴνῳ, σκόροδάτε ἐσθιόμενα καὶ κρόμμυα καὶ πράσα καὶ τάριχος δριμύτατος ὠφελεῖ · πότιζε δὲ αὐτοὺς καὶ καρκίνον ποτάμιον μετ’ἀκράτου.

17.8καλῶς δὲ ποιεῖ ἐπ’αὐτῶν τοῦτο · κʹ καρκίνους μετὰ ἱκανοῦ αἰρίνου ἀλεύρου κόψας ἐν ὅλμῳ ἐπιμελῶς καὶ προσμίξας καλαμίνθης καὶ ἁλὸς ὀλίγου τροχίσκους πλάσον καὶ ξήρανον χρῶ δὲ καταπλάσματι μετὰ γάλακτος, καὶ ἕνα τροχίσκον σὺν μελικράτῳ πότιζε · ἢ φλοιὸν ῥεφάνου μετὰ μέλιτος ἐσθίειν δίδου, ἢ κόστου ⋖ βʹ λεάνας δίδου μετ’οἴνου πιεῖν.

17.9Πολυείδης δὲ ὁ θηριακός φησιν · ἀλκιβιάδιον βοτάνην διαμασάσθω ὁ δηχθεὶς καὶ τὸν χυλὸν καταπινέτω, τὸ δὲ μασηθὲν ἐπιτιθέτω τῇ πληγῇ · κἂν ἐκπνέῃ τις καὶ χρῆται οὕτως, διασωθήσεται.

17.10ἐκ δὲ τῶν Ἀπολλωνίου Εὐπορίστων · ἄσβεστον πρόσφατον τρίψας καὶ οἴνῳ δεύσας καὶ ποιήσας μαλακὴν κατάπλασσε, καὶ τοῦτο καὶ ἐπὶ παντὸς οἰδήματος χρησιμώτατον. ἢ αἰγὸς σπυράθους χλωροὺς προηψημένους μετ’οἴνου ἱκανῶς τρίψας κατάπλασσε. τοῦτο πάντων τῶν καταπλασμάτων ἐστὶν ἰσχυρότατον · ποιεῖ δὲ καὶ πρὸς ἐρυσίπελας.

17.11ἐὰν δέ τις μελανθίου ⋖ αʹ φάγῃ, οὐκ ἀποθνῄσκει. φάρμακον εὐδοκιμοῦν πρὸς ἐχεοδήκτους · ἔστιν δὲ σμύρνης, καστορίου, πεπέρεως, ἀνδράχνης καὶ ἄνθους καὶ σπέρματος ὀξυβάφου τὸ ἥμισυ. ταῦτα πάντα λέαινε ἐν γλυκεῖ Κρητικῷ ἢ ἑτέρῳ τινὶ τῶν σπουδαίων.

17.12Ἐρασίστρατος δὲ ἔγραψεν μὲν πολλὰ πρὸς ἐχεοδήκτους, τὰ δὲ δοκιμώτατά φησι τάδε · τοὺς τῶν ὀρνίθων ἐγκεφάλους ἐν οἴνῳ πινομένους ἀρήγειν, καὶ τοῦ πάνακος τὴν ῥίζαν συγκαθεψομένην ἀκράτῳ, καὶ κράμβης ἡμέρου τοῦ σπέρματος ὀξύβαφον λεῖον πινόμενον μετ’οἴνου · ἀγαθὸν δὲ καὶ τὸν δάκτυλον καταβάπτοντα εἰς πίσσαν ὑγράν, εἶτα ἀποκλύζοντα εἰς οἶνον πίνειν.

18.1ὁ δὲ κεράστης, καθὼς οἱ θηριακοὶ ἱστοροῦσιν, μέγεθος ἔχει πήχεος ἑνός, ὁ δὲ μείζων πηχῶν δύο, τῷ δὲ χρώματί ἐστι ψαμμώδης, λελεπτισμένος κατὰ τὴν οὐράν. ἀποφύσεις δὲ ἔχει ἐπὶ τῆς κεφαλῆς δύο, ὡς ὁμοιοῦσθαι κέρασιν, ἀφ’ὧν δὴ καὶ κεράστης ἐκλήθη. τὰ δὲ κατὰ τὴν κοιλίαν μέρη πεφολίδωται στοιχηδόν, ὅθεν ἐν τῷ ἕρπειν ἦχον ἀποτελεῖ συριγμῷ ὅμοιον ἐκ τῆς ἀντερείσεως τῆς πρὸς τὴν ἄμμον · πλαγίως δὲ καὶ οὐκ ἐπ’εὐθείας ἕρπει.

18.2συμβαίνει δὲ τοῖς ὑπὸ τούτου δηχθεῖσιν ἐπανάστασις τοῦ δήγματος σκληρά, ὡς ἥλου κεφαλή · ἰχὼρ δὲ ἐκρεῖ οἰνωπὸς ἢ μελαινόμενος, κιρσοειδὴς δὲ γίνεται περὶ τὸ σύγκριμα ὅλον · καὶ τὸ μὲν αἰδοῖον τείνεται, ἡ δὲ διάνοια ἐξίσταται, ὀφθαλμῶντε ἀμαύρωσις ἐπιγίγνεται · ὡς ἐπὶ πλεῖστον δὲ ἕως ἐννέα ἡμερῶν παρατείνουσιν οἱ πληγέντες.

18.3ἁρμόζει δὲ καὶ τούτοις ἀκρωτηριασμός, εἰ ἐνδέχεται · εἰ δὲ μή, περισαρκισμὸς ἕως ὀστέου καὶ καῦσις. βοηθοῦνται δὲ καταπλάσμασι τοῖς ἐπὶ τῶν ἐχεοδήκτων εἰρημένοις καὶ ποτοῖς, ἰδίως δὲ ἐπὶ τούτων καστόριον μετὰ μελικράτου δίδου πιεῖν, ἢ ῥεφάνου σπέρμα μετ’οἴνου, ἢ ὀπὸν Κυρηναικὸν σὺν μελικράτῳ. συνενώσας δὲ καστόριον ἐλαίῳ συνάλειφε · ἅλας δὲ λεῖον κεδρίᾳ ἀναλαβὼν κατάπλασσε ἢ κρομμύοις λείοις μετ’ὄξους.

18.4καταντλητέον δὲ αὐτοὺς ὄξει θερμῷ κατὰ τῆς πληγῆς, καὶ δοτέον ῥεφανίδας ὠμὰς καὶ ὕδωρ πολὺ πιόντας ἀναγκάζειν ἐμεῖν, εἶτα μετὰ τὸν ἔμετον προποτιστέον Αἰθιοπικοῦ κυμίνου καὶ σμύρνης ὀλίγον καὶ διαλείπειν, εἶτα πάλιν δοτέον ῥεφανίδας καὶ πράσα καὶ ἐπιπιεῖν οἶνον κεκραμένον πολὺν ἁθρόως καὶ ἀναγκάζειν ἐμεῖν ·

18.5μετὰ δὲ τὸν ἔμετον ὀριγάνου τῆς κόμης κεκομμένης σὺν οἴνῳ δίδου. ἐσθιέτω δὲ καὶ ταριχηρὰ κρέα μετὰ ἄρτου ξηροῦ καὶ οἶνον πινέτω, ἄχρι ἂν ἐπὶ τὴν οὔρησιν ἀχθῇ τὸ αἴτιον. τοῖς δὲ καταπλάσμασιν συνεχέστερον χρηστέον.

19.1παραδίδωσιν δὲ ἡμῖν ὁ αὐτὸς Ἀπολλώνιος ἐν τοῖς Εὐπορίστοις βοηθήματα πρὸς πρηστῆρας καὶ ἕρπητας · οὐχ ηὗρον δὲ παρὰ τοῖς θηριακοῖς τὰ γένη ταῦτα τῶν ζῴων, μόνα δὲ τὰ βοηθήματα ὑπογράψω, ὡς ηὗρον παρὰ τῷ Ἀπολλωνίῳ.

19.2ἔστι δὲ τάδε · πρὸς μὲν πρηστῆρας ἀδράχνῃ καὶ ἀλφίτοις καταπλάσσειν, ἢ ἀμπέλου φύλλα ἑφθὰ μετὰ μέλιτος, ἐσθίειν δὲ τάριχον ὠμὸν καὶ πίνειν ἀκρατέστερον οἶνον καὶ κελεύειν ἐμεῖν. πρὸς δὲ ἕρπητας τὸ μὲν δῆγμα καταντλητέον ὕδατι πολλῷ θερμῷ, καταπλαστέον δὲ ἀλεύρῳ κριθίνῳ μετ’ὄξους ἡψημένου, ποτιστέον δὲ οἴνῳ κεκραμένῳ ἢ ὄξει.

20.1ἡ δὲ διψὰς καλεῖται ὑπ’ἐνίων θηριακῶν καύσων ὄφις. ἔστι δὲ κατὰ τὸ μέγεθος πήχεος ἑνός, ἐκ παχέος ἐπὶ λεπτὸν ἠγμένη · περιέρρανται δὲ καθ’ὅλον τὸ σῶμα μελαίναις στιγμαῖς καὶ κιρραῖς, ἔχει δὲ τὴν κεφαλὴν στενοτάτην.

20.2τοῖς δὲ δηχθεῖσιν ὑπ’αὐτῆς παρέπεται ἅμα τῇ δήξει οἴδημα, φλεγμονὴ ἀντίτυπος. κοινὰ μὲν οὖν ταῦτα καὶ ἄλλοις G7 διὰ δὲ ταῦτα ὀρεκτικώτερος ὁ πάσχων γίνεται πολὺ καυσούμενος, πλείονος δὲ μεταλαμβάνων ποτοῦ, οὐδὲν ἐκκρίνει οὔτε δι’οὔρων οὔτε δι’ἱδρώτων οὔτε δι’ἐμέτων. ἀπόλλυνται οὖν κατὰ δύο αἰτίας, ἢ δίψῃ πολλῇ πιεζόμενοι, εἰ μὴ λαμβάνοιεν ποτόν, ἢ λαμβάνοντες ποτὸν ἀπὸ πολλῆς πληρώσεως ἢ κατὰ τοὺς βουβῶνας κάτω ἢ πρὸς τῷ ἐπιγαστρίῳ ὡς ἐπὶ ὑδρωπικῶν τῶν καθ’ὑπέρχυσιν ῥηγνυμένων.

20.3βοηθοῦνται δὲ καὶ οὗτοι τοῖς ἐπ’ἐχεοδήκτων εἰρημένοις, ὡς ἱστορεῖ Ἀπολλώνιος ἐν τοῖς Εὐπορίστοις. ἐν δὲ τοῖς Στράτωνος οὐ κεῖται περὶ διψάδος. ὡς δὲ παρὰ τοῖς θηριακοῖς ηὕρομεν, ἰδίως ἐπὶ τούτων φασὶν τοῖς διουρητικοῖς βοηθήμασι χρῆσθαι, ὡς τῷ ἀφεψήματι τοῦ σελίνου, νάρδου καὶ κιναμώμου καὶ τῶν ὁμοίων, καὶ προσδιδόντας ἔλαιον ἐμεῖν ἀναγκάζειν · χρῆσθαι δὲ καὶ κλυσμοῖς.

20.4ἐπὶ δὲ τῶν εὐτόνων καὶ φλεβοτομίαν παραληπτέον, κατὰ δὲ τῶν πεπληγμένων μερῶν ἄσβεστος μετ’ἐλαίου ὠφελεῖ καταπλασσομένη, καὶ ἄλλαις δὲ ἐπισπαστικαῖς δυνάμεσιν οἰκείως ἔστι χρῆσθαι, ὡς τῇ δι’ἁλῶν καὶ τῇ διὰ δαφνίδων καὶ τῇ λευκῇ καὶ ταῖς ἐπὶ κυνοδήκτων γεγραμμέναις.

21.1τὰ ζῷα ταῦτά ἐστι μὲν κατὰ χρόαν ψαμμώδη, κατὰ δὲ μέγεθος παλαιστῶν τριῶν, ἀγόμενα εἰς μικρὸν καὶ μείουρον. ἕρπει δὲ ἐπ’εὐθεῖαν καὶ βραδέως, καθ’ὅλον δὲ τὸ σῶμα διακεκόσμηται στιγμαῖς πολλαῖς λευκαῖς καὶ μελαίναις. λέγεται δὲ καὶ πεφολιδῶσθαι τραχυτάταις φολίσιν, ἐν δὲ τῇ πορείᾳ ἦχον ἐξακούεσθαι συριγμοῦ παραπλήσιον.

21.2ἡ μὲν οὖν θήλεια ἐγκειμένη τῇ γαστρὶ ἐπὶ γῆς ἕρπει, καὶ ἡ ἕδρα αὐτῆς περὶ τὴν οὐρὰν κάτω τέτακται, ἐπὶ δὲ τοῦ ἄρρενος πρὸς τῇ γαστρί. παρέπεται δὲ τούτων τοῖς δήγμασιν τόπος ἔναιμος καὶ κακόχρους, μελανίζων, μηδὲν ἀποκρίνων εἰ μὴ ὀλίγον ὑδατῶδες, στομάχου πόνος, δύσπνοια, αἱμορραγία διὰ τῶν μυκτήρων καὶ ἀπὸ τῶν τρήσεων τοῦ δήγματος, καὶ αἱ οὐλαί, ὅσαι εἰσὶ κατὰ τὸ σῶμα, ἀπορρήγνυνται καὶ αἱμορροοῦσιν.

21.3καὶ ταῦτα μὲν οὖν ἐπὶ τοῦ ἄρρενος, ἐπὶ δὲ τῆς αἱμορροίδος πρὸς τούτοις καὶ κανθοὶ αἱμορροοῦσιν καὶ οὖλα τῶν ὀδόντων, καὶ ἐκ τῶν ῥιζῶν τῶν ὀνυχίων καὶ ἁπλῶς διὰ παντὸς τοῦ σώματος φέρεται τὸ αἷμα · συμβαίνει δὲ πρὸς τούτοις καὶ σῆψις οὔλων καὶ ἔκπτωσις ὀδόντων.

21.4ἐπιμελεῖσθαι δὲ τούτων χρὴ πρῶτον μὲν πρὸς τὴν αἱμορραγίαν ἐνιστάμενον, εἶτα καταπλάσσειν τὸ δῆγμα ἀμπέλου φύλλοις ἑφθοῖς μετὰ μέλιτος ἢ ἀνδράχνης φύλλοις σὺν ἀλφίτῳ. τοῖς μὲν οὖν ὑπογύως δεδηγμένοις πρὸ τοῦ δίαιμον οὐρῆσαι, δοτέον σκόροδα πολλὰ καὶ οἶνον κεκραμένον πολὺν καὶ ἐμεῖν ἀναγκαστέον, ἔπειτα ἰχθύας πολλοὺς μετὰ σκορόδων σὺν ἐλαίῳ τετριμμένων προσενεκτέον καὶ ἄρτον καὶ οἶνον ὑδαρῆ πολύν, καὶ ἐπιβρωτέον σταφίδα γλυκεῖαν πολλήν, καὶ πάλιν οἶνον ποτίσαντα κελεύειν ἐμεῖν.

21.5μετὰ δὲ ταῦτα ποτιστέον λεκίθου ᾠοῦ τὸ τρίτον μέρος καὶ μήκωνος ὀποῦ ὅσον ἔστι καὶ ἴρεως 𐅻 αʹ μετὰ γλυκέος · εἶτα τούτοις δοτέον καὶ γλυκὺν κεκραμένον πιεῖν, καὶ τὸ δῆγμα ὕδατι ψυχρῷ καταντλητέον, τοῖς δὲ παλαιοτέροις γλυκὺν δοτέον μετὰ θερμοῦ πολλοῦ.

21.6μετὰ δὲ τὸν ἔμετον ἰχθύας ἀπ’ἀνθράκων προσενεκτέον, καὶ τῷ πόματι παραπλησίως χρηστέον, καὶ τὴν κύστιν σπόγγοις πολλοῖς πυριατέον. ἐκ δὲ τῶν Στράτωνος · ᾠοῦ τὸ λευκὸν μετ’οἰνομέλιτος δίδου πιεῖν, ἢ ῥεφάνου σπέρμα μετ’οἴνου. κατάπλασσε δὲ ἁλὶ λείῳ ἀναληφθέντι πίσσῃ ὑγρᾷ.

22.1ὁ ἀμμοδύτης κατὰ μὲν μέγεθος εὑρίσκεται πήχεος μείζων γὰρ οὐ γίνεται —, ψαμμώδης δὲ κατὰ χρόαν · κατὰ δὲ τοῦ σώματος στιγμαῖς μελαίναις συγκεχάρακται, ἔχει δὲ οὐρὰν ἀπόσκληρον καὶ ἄνωθεν διεσχισμένην. ὠνόμασται δὲ ὑπό τινων καὶ κεχρίας. ἔχει δὲ καὶ τὰς σιαγόνας πλατυτέρας.

22.2τοῖς δὲ ὑπ’αὐτοῦ πεπληγόσιν παρέπεται τὸ συντόμως μὲν ὡς ἐπὶ πλεῖστον ἀπόλλυσθαι. τὸ δὲ ζῷον αὐτὸ σπειρηδὸν προσβάλλει δεινόν, ὅθεν καὶ οὕτως προσηγορεύθη. συμβαίνει δὲ τοῖς πεπληγμένοις ἔμετος καὶ ἰχῶρος ἔκκρισις. ἀπὸ τῆς τρώσεως, καὶ οἴδημα γίγνεται, μετ’ὀλίγον δὲ καὶ πάλιν ἰχωρροεῖ · παρακολουθεῖ δὲ καρηβαρία καὶ λειποθυμία.