Philebus
ὅρα δή, Πρώταρχε, τίνα λόγον μέλλεις παρὰ Φιλήβου δέχεσθαι νυνὶ καὶ πρὸς τίνα τὸν παρ’ἡμῖν ἀμφισβητεῖν, 11bἐὰν μή σοι κατὰ νοῦν ᾖ λεγόμενος. βούλει συγκεφαλαιωσώμεθα ἑκάτερον;
πάνυ μὲν οὖν.
Φίληβος μὲν τοίνυν ἀγαθὸν εἶναί φησι τὸ χαίρειν πᾶσι ζῴοις καὶ τὴν ἡδονὴν καὶ τέρψιν, καὶ ὅσα τοῦ γένους ἐστὶ τούτου σύμφωνα · τὸ δὲ παρ’ἡμῶν ἀμφισβήτημά ἐστι μὴ ταῦτα, ἀλλὰ τὸ φρονεῖν καὶ τὸ νοεῖν καὶ μεμνῆσθαι καὶ τὰ τούτων αὖ συγγενῆ, δόξαντε ὀρθὴν καὶ ἀληθεῖς λογισμούς, τῆς γε ἡδονῆς ἀμείνω καὶ λῴω γίγνεσθαι σύμπασιν ὅσαπερ 11cαὐτῶν δυνατὰ μεταλαβεῖν · δυνατοῖς δὲ μετασχεῖν ὠφελιμώτατον ἁπάντων εἶναι πᾶσι τοῖς οὖσίτε καὶ ἐσομένοις. μῶν οὐχ οὕτω πως λέγομεν, ὦ Φίληβε, ἑκάτεροι;
πάντων μὲν οὖν μάλιστα, ὦ Σώκρατες.
δέχῃ δὴ τοῦτον τὸν νῦν διδόμενον, ὦ Πρώταρχε, λόγον;
ἀνάγκη δέχεσθαι · Φίληβος γὰρ ἡμῖν ὁ καλὸς ἀπείρηκεν.
δεῖ δὴ περὶ αὐτῶν τρόπῳ παντὶ τα- τἀληθές πῃ περανθῆναι;
δεῖ γὰρ οὖν.
ἴθι δή, πρὸς τούτοις διομολογησώμεθα καὶ τόδε.
τὸ ποῖον;
ὡς νῦν ἡμῶν ἑκάτερος ἕξιν ψυχῆς καὶ διάθεσιν ἀποφαίνειν τινὰ ἐπιχειρήσει τὴν δυναμένην ἀνθρώποις πᾶσι τὸν βίον εὐδαίμονα παρέχειν. ἆρ’οὐχ οὕτως;
οὕτω μὲν οὖν.
οὐκοῦν ὑμεῖς μὲν τὴν τοῦ χαίρειν, ἡμεῖς δ’αὖ τὴν τοῦ φρονεῖν;
ἔστι ταῦτα.
τί δ’ἂν ἄλλη τις κρείττων τούτων φανῇ; μῶν οὐκ, 11eἂν μὲν ἡδονῇ μᾶλλον φαίνηται συγγενής, ἡττώμεθα μὲν ἀμφότεροι τοῦ ταῦτα ἔχοντος βεβαίως βίου, κρατεῖ δὲ ὁ τῆς 12aἡδονῆς τὸν τῆς φρονήσεως;
ναί.
ἂν δέ γε φρονήσει, νικᾷ μὲν φρόνησις τὴν ἡδονήν, ἡ δὲ ἡττᾶται; ταῦθ’οὕτως ὁμολογούμενά φατε, ἢ πῶς;
ἐμοὶ γοῦν δοκεῖ.
τί δὲ Φιλήβῳ; τί φῄς;
ἐμοὶ μὲν πάντως νικᾶν ἡδονὴ δοκεῖ καὶ δόξει · σὺ δέ, Πρώταρχε, αὐτὸς γνώσῃ.
παραδούς, ὦ Φίληβε, ἡμῖν τὸν λόγον οὐκ ἂν ἔτι κύριος εἴης τῆς πρὸς Σωκράτη ὁμολογίας ἢ καὶ το- τοὐναντίον.
ἀληθῆ λέγεις · ἀλλὰ γὰρ ἀφοσιοῦμαι καὶ μαρτύρομαι νῦν αὐτὴν τὴν θεόν.
καὶ ἡμεῖς σοι τούτων γε αὐτῶν συμμάρτυρες ἂν εἶμεν, ὡς ταῦτα ἔλεγες ἃ λέγεις. ἀλλὰ δὴ τὰ μετὰ ταῦτα ἑξῆς, ὦ Σώκρατες, ὅμως καὶ μετὰ Φιλήβου ἑκόντος ἢ ὅπως ἂν ἐθέλῃ πειρώμεθα περαίνειν.
πειρατέον, ἀπ’αὐτῆς δὴ τῆς θεοῦ, ἣν ὅδε Ἀφροδίτην μὲν λέγεσθαί φησι, τὸ δ’ἀληθέστατον αὐτῆς ὄνομα ἡδονὴν εἶναι.
ὀρθότατα.
τὸ δ’ἐμὸν δέος, ὦ Πρώταρχε, ἀεὶ πρὸς τὰ τῶν θεῶν ὀνόματα οὐκ ἔστι κατ’ἄνθρωπον, ἀλλὰ πέρα τοῦ μεγίστου φόβου. καὶ νῦν τὴν μὲν Ἀφροδίτην, ὅπῃ ἐκείνῃ φίλον, ταύτῃ προσαγορεύω · τὴν δὲ ἡδονὴν οἶδα ὡς ἔστι ποικίλον, καὶ ὅπερ εἶπον, ἀπ’ἐκείνης ἡμᾶς ἀρχομένους ἐνθυμεῖσθαι δεῖ καὶ σκοπεῖν ἥντινα φύσιν ἔχει. ἔστι γάρ, ἀκούειν μὲν οὕτως ἁπλῶς, ἕν τι, μορφὰς δὲ δήπου παντοίας εἴληφε καί τινα τρόπον ἀνομοίους ἀλλήλαις. ἰδὲ γάρ · ἥδεσθαι μέν φαμεν 12dτὸν ἀκολασταίνοντα ἄνθρωπον, ἥδεσθαι δὲ καὶ τὸν σωφρονοῦντα αὐτῷ τῷ σωφρονεῖν · ἥδεσθαι δ’αὖ καὶ τὸν ἀνοηταίνοντα καὶ ἀνοήτων δοξῶν καὶ ἐλπίδων μεστόν, ἥδεσθαι δ’αὖ τὸν φρονοῦντα αὐτῷ τῷ φρονεῖν · καὶ τούτων τῶν ἡδονῶν ἑκατέρας πῶς ἄν τις ὁμοίας ἀλλήλαις εἶναι λέγων οὐκ ἀνόητος φαίνοιτο ἐνδίκως;
εἰσὶ μὲν γὰρ ἀπ’ἐναντίων, ὦ Σώκρατες, αὗται πραγμάτων, οὐ μὴν αὐταί γε ἀλλήλαις ἐναντίαι. πῶς γὰρ 12eἡδονῇ γε ἡδονὴ οὐχ ὁμοιότατον ἂν εἴη, τοῦτο αὐτὸ ἑαυτῷ, πάντων χρημάτων;
καὶ γὰρ χρῶμα, ὦ δαιμόνιε, χρώματι · κατά γε αὐτὸ τοῦτο οὐδὲν διοίσει τὸ χρῶμα εἶναι πᾶν, τό γε μὴν μέλαν τῷ λευκῷ πάντες γιγνώσκομεν ὡς πρὸς τῷ διάφορον εἶναι καὶ ἐναντιώτατον ὂν τυγχάνει. καὶ δὴ καὶ σχῆμα σχήματι κατὰ τα- ταὐτόν · γένει μέν ἐστι πᾶν ἕν, τὰ δὲ μέρη τοῖς μέρεσιν 13aαὐτοῦ τὰ μὲν ἐναντιώτατα ἀλλήλοις, τὰ δὲ διαφορότητ’ἔχοντα μυρίαν που τυγχάνει, καὶ πολλὰ ἕτερα οὕτως ἔχονθ’εὑρήσομεν. ὥστε τούτῳ γε τῷ λόγῳ μὴ πίστευε, τῷ πάντα τὰ ἐναντιώτατα ἓν ποιοῦντι. φοβοῦμαι δὲ μή τινας ἡδονὰς ἡδοναῖς εὑρήσομεν ἐναντίας.
ἴσως · ἀλλὰ τί τοῦθ’ἡμῶν βλάψει τὸν λόγον;
ὅτι προσαγορεύεις αὐτὰ ἀνόμοια ὄντα ἑτέρῳ, φήσομεν, ὀνόματι · λέγεις γὰρ ἀγαθὰ πάντ’εἶναι τὰ ἡδέα. τὸ μὲν οὖν μὴ οὐχὶ ἡδέα εἶναι τὰ ἡδέα λόγος οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ · κακὰ δ’ὄντα αὐτῶν τὰ πολλὰ καὶ ἀγαθὰ δέ, ὡς ἡμεῖς φαμέν, ὅμως πάντα σὺ προσαγορεύεις ἀγαθὰ αὐτά, ὁμολογῶν ἀνόμοια εἶναι, τῷ λόγῳ εἴ τίς σε προσαναγκάζοι. τί οὖν δὴ τα- ταὐτὸν ἐν ταῖς κακαῖς ὁμοίως καὶ ἐν ἀγαθαῖς ἐνὸν πάσας ἡδονὰς ἀγαθὸν εἶναι προσαγορεύεις;
πῶς λέγεις, ὦ Σώκρατες; οἴει γάρ τινα συγχωρήσεσθαι, θέμενον ἡδονὴν εἶναι τα- τἀγαθόν, εἶτα ἀνέξεσθαί σου 13cλέγοντος τὰς μὲν εἶναί τινας ἀγαθὰς ἡδονάς, τὰς δέ τινας ἑτέρας αὐτῶν κακάς;
ἀλλ’οὖν ἀνομοίους γε φήσεις αὐτὰς ἀλλήλαις εἶναι καί τινας ἐναντίας.
οὔτι καθ’ὅσον γε ἡδοναί.
πάλιν εἰς τὸν αὐτὸν φερόμεθα λόγον, ὦ Πρώταρχε, οὐ δ’ἄρα ἡδονὴν ἡδονῆς διάφορον, ἀλλὰ πάσας ὁμοίας εἶναι φήσομεν, καὶ τὰ παραδείγματα ἡμᾶς τὰ νυνδὴ λεχθέντα οὐδὲν τιτρώσκει, πεισόμεθα δὲ καὶ ἐροῦμεν ἅπερ οἱ πάντων 13dφαυλότατοίτε καὶ περὶ λόγους ἅμα νέοι.
τὰ ποῖα δὴ λέγεις;
ὅτι σε μιμούμενος ἐγὼ καὶ ἀμυνόμενος ἐὰν τολμῶ λέγειν ὡς τὸ ἀνομοιότατόν ἐστι τῷ ἀνομοιοτάτῳ πάντων ὁμοιότατον, ἕξω τὰ αὐτὰ σοὶ λέγειν, καὶ φανούμεθά γε νεώτεροι τοῦ δέοντος, καὶ ὁ λόγος ἡμῖν ἐκπεσὼν οἰχήσεται. πάλιν οὖν αὐτὸν ἀνακρουώμεθα, καὶ τάχ’ἂν ἰόντες εἰς τὰς ὁμοίας ἴσως ἄν πως ἀλλήλοις συγχωρήσαιμεν.
λέγε πῶς;
ἐμὲ θὲς ὑπὸ σοῦ πάλιν ἐρωτώμενον, ὦ Πρώταρχε.
τὸ ποῖον δή;
φρόνησίςτε καὶ ἐπιστήμη καὶ νοῦς καὶ πάνθ’ὁπόσα δὴ κατ’ἀρχὰς ἐγὼ θέμενος εἶπον ἀγαθά, διερωτώμενος ὅτι ποτ’ἐστὶν ἀγαθόν, ἆρ’οὐ τα- ταὐτὸν πείσονται τοῦτο ὅπερ ὁ σὸς λόγος;
πῶς;
πολλαίτε αἱ συνάπασαι ἐπιστῆμαι δόξουσιν εἶναι καὶ ἀνόμοιοί τινες αὐτῶν ἀλλήλαις · εἰ δὲ καὶ ἐναντίαι πῃ 14aγίγνονταί τινες, ἆρα ἄξιος ἂν εἴην τοῦ διαλέγεσθαι νῦν, εἰ φοβηθεὶς τοῦτο αὐτὸ μηδεμίαν ἀνόμοιον φαίην ἐπιστήμην ἐπιστήμῃ γίγνεσθαι, κα- κἄπειθ’ἡμῖν οὕτως ὁ λόγος ὥσπερ μῦθος ἀπολόμενος οἴχοιτο, αὐτοὶ δὲ σῳζοίμεθα ἐπί τινος ἀλογίας;
ἀλλ’οὐ μὴν δεῖ τοῦτο γενέσθαι, πλὴν τοῦ σωθῆναι. τό γε μήν μοι ἴσον τοῦ σοῦτε καὶ ἐμοῦ λόγου ἀρέσκει · πολλαὶ μὲν ἡδοναὶ καὶ ἀνόμοιοι γιγνέσθων, πολλαὶ δὲ ἐπιστῆμαι καὶ διάφοροι.
τὴν τοίνυν διαφορότητα, ὦ Πρώταρχε, τοῦτ’ἐμοῦ καὶ τοῦ σοῦ μὴ ἀποκρυπτόμενοι, κατατιθέντες δὲ εἰς τὸ μέσον, τολμῶμεν, ἄν πῃ ἐλεγχόμενοι μηνύσωσι πότερον ἡδονὴν τα- τἀγαθὸν δεῖ λέγειν ἢ φρόνησιν ἤ τι τρίτον ἄλλο εἶναι. νῦν γὰρ οὐ δήπου πρός γε αὐτὸ τοῦτο φιλονικοῦμεν, ὅπως ἁ- ἁγὼ τίθεμαι, ταῦτ’ἔσται τὰ νικῶντα, ἢ ταῦθ’ἃ σύ, τῷ δ’ἀληθεστάτῳ δεῖ που συμμαχεῖν ἡμᾶς ἄμφω.
δεῖ γὰρ οὖν.
τοῦτον τοίνυν τὸν λόγον ἔτι μᾶλλον δι’ὁμολογίας βεβαιωσώμεθα.
τὸν ποῖον δή;
τὸν πᾶσι παρέχοντα ἀνθρώποις πράγματα ἑκοῦσίτε καὶ ἄκουσιν ἐνίοις καὶ ἐνίοτε.
λέγε σαφέστερον.
τὸν νυνδὴ παραπεσόντα λέγω, φύσει πως πεφυκότα θαυμαστόν. ἓν γὰρ δὴ τὰ πολλὰ εἶναι καὶ τὸ ἓν πολλὰ θαυμαστὸν λεχθέν, καὶ ῥᾴδιον ἀμφισβητῆσαι τῷ τούτων ὁποτερονοῦν τιθεμένῳ.
ἆρ’οὖν λέγεις ὅταν τις ἐμὲ φῇ Πρώταρχον ἕνα 14dγεγονότα φύσει πολλοὺς εἶναι πάλιν τοὺς ἐμὲ καὶ ἐναντίους ἀλλήλοις, μέγαν καὶ σμικρὸν τιθέμενος καὶ βαρὺν καὶ κοῦφον τὸν αὐτὸν καὶ ἄλλα μυρία;
σὺ μέν, ὦ Πρώταρχε, εἴρηκας τὰ δεδημευμένα τῶν θαυμαστῶν περὶ τὸ ἓν καὶ πολλά, συγκεχωρημένα δὲ ὡς ἔπος εἰπεῖν ὑπὸ πάντων ἤδη μὴ δεῖν τῶν τοιούτων ἅπτεσθαι, παιδαριώδη καὶ ῥᾴδια καὶ σφόδρα τοῖς λόγοις ἐμπόδια ὑπολαμβανόντων γίγνεσθαι, ἐπεὶ μη δὲ τὰ τοιάδε, ὅταν τις 14eἑκάστου τὰ μέλητε καὶ ἅμα μέρη διελὼν τῷ λόγῳ, πάντα ταῦτα τὸ ἓν ἐκεῖνο εἶναι διομολογησάμενος, ἐλέγχῃ καταγελῶν ὅτι τέρατα διηνάγκασται φάναι, τότε ἓν ὡς πολλά ἐστι καὶ ἄπειρα, καὶ τὰ πολλὰ ὡς ἓν μόνον.
σὺ δὲ δὴ ποῖα, ὦ Σώκρατες, ἕτερα λέγεις, ἃ μήπω συγκεχωρημένα δεδήμευται περὶ τὸν αὐτὸν τοῦτον λόγον;
ὁπόταν, ὦ παῖ, τὸ ἓν μὴ τῶν γιγνομένωντε καὶ ἀπολλυμένων τις τιθῆται, καθάπερ ἀρτίως ἡμεῖς εἴπομεν. ἐνταυθοῖ μὲν γὰρ καὶ τὸ τοιοῦτον ἕν, ὅπερ εἴπομεν νυνδή, συγκεχώρηται τὸ μὴ δεῖν ἐλέγχειν · ὅταν δέ τις ἕνα ἄνθρωπον ἐπιχειρῇ τίθεσθαι καὶ βοῦν ἕνα καὶ τὸ καλὸν ἓν καὶ τὸ ἀγαθὸν ἕν, περὶ τούτων τῶν ἑνάδων καὶ τῶν τοιούτων ἡ πολλὴ σπουδὴ μετὰ διαιρέσεως ἀμφισβήτησις γίγνεται.
πῶς;
πρῶτον μὲν εἴ τινας δεῖ τοιαύτας εἶναι μονάδας ὑπολαμβάνειν ἀληθῶς οὔσας · εἶτα πῶς αὖ ταύτας, μίαν ἑκάστην οὖσαν ἀεὶ τὴν αὐτὴν καὶ μήτε γένεσιν μήτε ὄλεθρον προσδεχομένην, ὅμως εἶναι βεβαιότατα μίαν ταύτην; μετὰ δὲ τοῦτ’ἐν τοῖς γιγνομένοις αὖ καὶ ἀπείροις εἴτε διεσπασμένην καὶ πολλὰ γεγονυῖαν θετέον, εἴθ’ὅλην αὐτὴν αὑτῆς χωρίς, ὃ δὴ πάντων ἀδυνατώτατον φαίνοιτ’ἄν, τα- ταὐτὸν καὶ ἓν ἅμα ἐν ἑνίτε καὶ πολλοῖς γίγνεσθαι. ταῦτ’ἔστι τὰ 15cπερὶ τὰ τοιαῦτα ἓν καὶ πολλά, ἀλλ’οὐκ ἐκεῖνα, ὦ Πρώταρχε, ἁπάσης ἀπορίας αἴτια μὴ καλῶς ὁμολογηθέντα καὶ εὐπορίας αὖ καλῶς.
οὐκοῦν χρὴ τοῦθ’ἡμᾶς, ὦ Σώκρατες, ἐν τῷ νῦν πρῶτον διαπονήσασθαι;
ὡς γοῦν ἐγὼ φαίην ἄν.
καὶ πάντας τοίνυν ἡμᾶς ὑπόλαβε συγχωρεῖν σοι τούσδε τὰ τοιαῦτα · Φίληβον δ’ἴσως κράτιστον ἐν τῷ νῦν ἐπερωτῶντα μὴ κινεῖν εὖ κείμενον.
εἶεν · πόθεν οὖν τις ταύτης ἄρξηται πολλῆς οὔσης καὶ παντοίας περὶ τὰ ἀμφισβητούμενα μάχης; ἆρ’ἐνθένδε;
πόθεν;
φαμέν που τα- ταὐτὸν ἓν καὶ πολλὰ ὑπὸ λόγων γιγνόμενα περιτρέχειν πάντῃ καθ’ἕκαστον τῶν λεγομένων ἀεί, καὶ πάλαι καὶ νῦν. καὶ τοῦτο οὔτε μὴ παύσηταί ποτε οὔτε ἤρξατο νῦν, ἀλλ’ἔστι τὸ τοιοῦτον, ὡς ἐμοὶ φαίνεται, τῶν λόγων αὐτῶν ἀθάνατόν τι καὶ ἀγήρων πάθος ἐν ἡμῖν · ὁ δὲ πρῶτον αὐτοῦ γευσάμενος ἑκάστοτε τῶν νέων, ἡσθεὶς ὥς 15eτινα σοφίας ηὑρηκὼς θησαυρόν, ὑφ’ἡδονῆς ἐνθουσιᾷτε καὶ πάντα κινεῖ λόγον ἅσμενος, τοτὲ μὲν ἐπὶ τα- θάτερα κυκλῶν καὶ συμφύρων εἰς ἕν, τοτὲ δὲ πάλιν ἀνειλίττων καὶ διαμερίζων, εἰς ἀπορίαν αὑτὸν μὲν πρῶτον καὶ μάλιστα καταβάλλων, δεύτερον δ’ἀεὶ τὸν ἐχόμενον, ἄντε νεώτερος ἄντε πρεσβύτερος ἄντε ἧλιξ ὢν τυγχάνῃ, φειδόμενος οὔτε πατρὸς οὔτε μητρὸς 16aοὔτε ἄλλου τῶν ἀκουόντων οὐδενός, ὀλίγου δὲ καὶ τῶν ἄλλων ζῴων, οὐ μόνον τῶν ἀνθρώπων, ἐπεὶ βαρβάρων γε οὐδενὸς ἂν φείσαιτο, εἴπερ μόνον ἑρμηνέα ποθὲν ἔχοι.
ἆρ’, ὦ Σώκρατες, οὐχ ὁρᾷς ἡμῶν τὸ πλῆθος, ὅτι νέοι πάντες ἐσμέν, καὶ οὐ φοβῇ μή σοι μετὰ Φιλήβου συνεπιθώμεθα, ἐὰν ἡμᾶς λοιδορῇς; ὅμως δὲ μανθάνομεν γὰρ ὃ λέγεις, εἴ τις τρόπος ἔστι καὶ μηχανὴ τὴν μὲν τοιαύτην ταραχὴν ἡμῖν ἔξω τοῦ λόγου εὐμενῶς πως ἀπελθεῖν, ὁδὸν δέ 16bτινα καλλίω ταύτης ἐπὶ τὸν λόγον ἀνευρεῖν, σύτε προθυμοῦ τοῦτο καὶ ἡμεῖς συνακολουθήσομεν εἰς δύναμιν · οὐ γὰρ σμικρὸς ὁ παρὼν λόγος, ὦ Σώκρατες.
οὐ γὰρ οὖν, ὦ παῖδες, ὥς φησιν ὑμᾶς προσαγορεύων Φίληβος. οὐ μὴν ἔστι καλλίων ὁδὸς οὐ δ’ἂν γένοιτο ἧς ἐγὼ ἐραστὴς μέν εἰμι ἀεί, πολλάκις δέ με ἤδη διαφυγοῦσα ἔρημον καὶ ἄπορον κατέστησεν.
τίς αὕτη; λεγέσθω μόνον.
ἣν δηλῶσαι μὲν οὐ πάνυ χαλεπόν, χρῆσθαι δὲ παγχάλεπον · πάντα γὰρ ὅσα τέχνης ἐχόμενα ἀνηυρέθη πώποτε διὰ ταύτης φανερὰ γέγονε. σκόπει δὲ ἣν λέγω.
λέγε μόνον.
θεῶν μὲν εἰς ἀνθρώπους δόσις, ὥς γε καταφαίνεται ἐμοί, ποθὲν ἐκ θεῶν ἐρρίφη διά τινος Προμηθέως ἅμα φανοτάτῳ τινὶ πυρί · καὶ οἱ μὲν παλαιοί, κρείττονες ἡμῶν καὶ ἐγγυτέρω θεῶν οἰκοῦντες, ταύτην φήμην παρέδοσαν, ὡς ἐξ ἑνὸς μὲν καὶ πολλῶν ὄντων τῶν ἀεὶ λεγομένων εἶναι, πέρας δὲ καὶ ἀπειρίαν ἐν αὑτοῖς σύμφυτον ἐχόντων. δεῖν 16dοὖν ἡμᾶς τούτων οὕτω διακεκοσμημένων ἀεὶ μίαν ἰδέαν περὶ παντὸς ἑκάστοτε θεμένους ζητεῖν — εὑρήσειν γὰρ ἐνοῦσαν — ἐὰν οὖν μεταλάβωμεν, μετὰ μίαν δύο, εἴ πως εἰσί, σκοπεῖν, εἰ δὲ μή, τρεῖς ἤ τινα ἄλλον ἀριθμόν, καὶ τῶν ἓν ἐκείνων ἕκαστον πάλιν ὡσαύτως, μέχριπερ ἂν τὸ κατ’ἀρχὰς ἓν μὴ ὅτι ἓν καὶ πολλὰ καὶ ἄπειρά ἐστι μόνον ἴδῃ τις, ἀλλὰ καὶ ὁπόσα · τὴν δὲ τοῦ ἀπείρου ἰδέαν πρὸς τὸ πλῆθος μὴ προσφέρειν πρὶν ἄν τις τὸν ἀριθμὸν αὐτοῦ πάντα κατίδῃ τὸν 16eμεταξὺ τοῦ ἀπείρουτε καὶ τοῦ ἑνός, τότε δ’ἤδη τὸ ἓν ἕκαστον τῶν πάντων εἰς τὸ ἄπειρον μεθέντα χαίρειν ἐᾶν. οἱ μὲν οὖν θεοί, ὅπερ εἶπον, οὕτως ἡμῖν παρέδοσαν σκοπεῖν καὶ μανθάνειν καὶ διδάσκειν ἀλλήλους · οἱ δὲ νῦν τῶν ἀνθρώπων 17aσοφοὶ ἓν μέν, ὅπως ἂν τύχωσι, καὶ πολλὰ θᾶττον καὶ βραδύτερον ποιοῦσι τοῦ δέοντος, μετὰ δὲ τὸ ἓν ἄπειρα εὐθύς, τὰ δὲ μέσα αὐτοὺς ἐκφεύγει — οἷς διακεχώρισται τότε διαλεκτικῶς πάλιν καὶ τὸ ἐριστικῶς ἡμᾶς ποιεῖσθαι πρὸς ἀλλήλους τοὺς λόγους.
τὰ μέν πως, ὦ Σώκρατες, δοκῶ σου μανθάνειν, τὰ δὲ ἔτι σαφέστερον δέομαι ἃ λέγεις ἀκοῦσαι.
σαφὲς μήν, ὦ Πρώταρχε, ἐστὶν ἐν τοῖς γράμμασιν ὃ λέγω, καὶ λάμβαν’αὐτὸ ἐν τούτοις οἷσπερ καὶ 17bπεπαίδευσαι.
πῶς;
φωνὴ μὲν ἡμῖν ἐστί που μία διὰ τοῦ στόματος ἰοῦσα, καὶ ἄπειρος αὖ πλήθει, πάντωντε καὶ ἑκάστου.
τί μήν;
καὶ οὐδὲν ἑτέρῳ γε τούτων ἐσμέν πω σοφοί, οὔτε ὅτι τὸ ἄπειρον αὐτῆς ἴσμεν οὔθ’ὅτι τὸ ἕν · ἀλλ’ὅτι πόσατ’ἐστὶ καὶ ὁποῖα, τοῦτό ἐστι τὸ γραμματικὸν ἕκαστον ποιοῦν ἡμῶν.
ἀληθέστατα.
καὶ μὴν καὶ τὸ μουσικὸν ὃ τυγχάνει ποιοῦν, τοῦτ’ἔστι τα- ταὐτόν.
πῶς;
φωνὴ μέν που καὶ τὸ κατ’ἐκείνην τὴν τέχνην ἐστὶ μία ἐν αὐτῇ.
πῶς δ’οὔ;
δύο δὲ θῶμεν βαρὺ καὶ ὀξύ, καὶ τρίτον ὁμότονον. ἢ πῶς;
οὕτως.
ἀλλ’οὔπω σοφὸς ἂν εἴης τὴν μουσικὴν εἰδὼς ταῦτα μόνα, μὴ δὲ εἰδὼς ὥς γ’ἔπος εἰπεῖν εἰς ταῦτα οὐδενὸς ἄξιος ἔσῃ.
οὐ γὰρ οὖν.
ἀλλ’, ὦ φίλε, ἐπειδὰν λάβῃς τὰ διαστήματα ὁπόσα ἐστὶ τὸν ἀριθμὸν τῆς φωνῆς ὀξύτητόςτε πέρι καὶ βαρύτητος, 17dκαὶ ὁποῖα, καὶ τοὺς ὅρους τῶν διαστημάτων, καὶ τὰ ἐκ τούτων ὅσα συστήματα γέγονεν — ἃ κατιδόντες οἱ πρόσθεν παρέδοσαν ἡμῖν τοῖς ἑπομένοις ἐκείνοις καλεῖν αὐτὰ ἁρμονίας, ἔντε ταῖς κινήσεσιν αὖ τοῦ σώματος ἕτερα τοιαῦτα ἐνόντα πάθη γιγνόμενα, ἃ δὴ δι’ἀριθμῶν μετρηθέντα δεῖν αὖ φασι ῥυθμοὺς καὶ μέτρα ἐπονομάζειν, καὶ ἅμα ἐννοεῖν ὡς οὕτω δεῖ περὶ παντὸς ἑνὸς καὶ πολλῶν σκοπεῖν — ὅταν γὰρ αὐτά17eτε λάβῃς οὕτω, τότε ἐγένου σοφός, ὅταντε ἄλλο τῶν ἓν ὁτιοῦν ταύτῃ σκοπούμενος ἕλῃς, οὕτως ἔμφρων περὶ τοῦτο γέγονας · τὸ δ’ἄπειρόν σε ἑκάστων καὶ ἐν ἑκάστοις πλῆθος ἄπειρον ἑκάστοτε ποιεῖ τοῦ φρονεῖν καὶ οὐκ ἐλλόγιμον οὐ δ’ἐνάριθμον, ἅτ’οὐκ εἰς ἀριθμὸν οὐδένα ἐν οὐδενὶ πώποτε ἀπιδόντα.
κάλλιστα, ὦ Φίληβε, ἔμοιγε τὰ νῦν λεγόμενα εἰρηκέναι φαίνεται Σωκράτης.
κα- κἀμοὶ ταῦτά γε αὐτά · ἀλλὰ τί δή ποτε πρὸς ἡμᾶς ὁ λόγος οὗτος νῦν εἴρηται καὶ τί ποτε βουλόμενος;
ὀρθῶς μέντοι τοῦθ’ἡμᾶς, ὦ Πρώταρχε, ἠρώτηκε Φίληβος.
πάνυ μὲν οὖν, καὶ ἀποκρίνου γε αὐτῷ.
δράσω ταῦτα διελθὼν σμικρὸν ἔτι περὶ αὐτῶν τούτων. ὥσπερ γὰρ ἓν ὁτιοῦν εἴ τίς ποτε λάβοι, τοῦτον, ὥς φαμεν, οὐκ ἐπ’ἀπείρου φύσιν δεῖ βλέπειν εὐθὺς ἀλλ’ἐπί τινα ἀριθμόν, οὕτω καὶ τὸ ἐναντίον ὅταν τις τὸ ἄπειρον 18bἀναγκασθῇ πρῶτον λαμβάνειν, μὴ ἐπὶ τὸ ἓν εὐθύς, ἀλλ’ ἀριθμὸν αὖ τινα πλῆθος ἕκαστον ἔχοντά τι κατανοεῖν, τελευτᾶντε ἐκ πάντων εἰς ἕν. πάλιν δὲ ἐν τοῖς γράμμασι τὸ νῦν λεγόμενον λάβωμεν.
πῶς;
ἐπειδὴ φωνὴν ἄπειρον κατενόησεν εἴτε τις θεὸς εἴτε καὶ θεῖος ἄνθρωπος — ὡς λόγος ἐν Αἰγύπτῳ Θεῦθ τινα τοῦτον γενέσθαι λέγων, ὃς πρῶτος τὰ φωνήεντα ἐν τῷ ἀπείρῳ κατενόησεν οὐχ ἓν ὄντα ἀλλὰ πλείω, καὶ πάλιν 18cἕτερα φωνῆς μὲν οὔ, φθόγγου δὲ μετέχοντά τινος, ἀριθμὸν δέ τινα καὶ τούτων εἶναι, τρίτον δὲ εἶδος γραμμάτων διεστήσατο τὰ νῦν λεγόμενα ἄφωνα ἡμῖν · τὸ μετὰ τοῦτο διῄρει τάτε ἄφθογγα καὶ ἄφωνα μέχρι ἑνὸς ἑκάστου, καὶ τὰ φωνήεντα καὶ τὰ μέσα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, ἕως ἀριθμὸν αὐτῶν λαβὼν ἑνίτε ἑκάστῳ καὶ σύμπασι στοιχεῖον ἐπωνόμασε · καθορῶν δὲ ὡς οὐδεὶς ἡμῶν οὐ δ’ἂν ἓν αὐτὸ καθ’αὑτὸ ἄνευ πάντων αὐτῶν μάθοι, τοῦτον τὸν δεσμὸν αὖ λογισάμενος ὡς 18dὄντα ἕνα καὶ πάντα ταῦτα ἕν πως ποιοῦντα μίαν ἐπ’αὐτοῖς ὡς οὖσαν γραμματικὴν τέχνην ἐπεφθέγξατο προσειπών.
ταῦτ’ἔτι σαφέστερον ἐκείνων αὐτά γε πρὸς ἄλληλα, ὦ Πρώταρχε, ἔμαθον · τὸ δ’αὐτό μοι τοῦ λόγου νῦντε καὶ σμικρὸν ἔμπροσθεν ἐλλείπεται.
μῶν, ὦ Φίληβε, τὸ τί πρὸς ἔπος αὖ ταῦτ’ἐστίν;
ναί, τοῦτ’ἔστιν ὃ πάλαι ζητοῦμεν ἐγώτε καὶΠρώταρχος.
ἦ μὴν ἐπ’αὐτῷ γε ἤδη γεγονότες ζητεῖτε, ὡς φῄς, 18eπάλαι.
πῶς;
ἆρ’οὐ περὶ φρονήσεως ἦν καὶ ἡδονῆς ἡμῖν ἐξ ἀρχῆς ὁ λόγος, ὁπότερον αὐτοῖν αἱρετέον;
πῶς γὰρ οὔ;
καὶ μὴν ἕν γε ἑκάτερον αὐτοῖν εἶναί φαμεν.
πάνυ μὲν οὖν.
τοῦτ’αὐτὸ τοίνυν ἡμᾶς ὁ πρόσθεν λόγος ἀπαιτεῖ, πῶς ἔστιν ἓν καὶ πολλὰ αὐτῶν ἑκάτερον, καὶ πῶς μὴ ἄπειρα 19aεὐθύς, ἀλλά τινά ποτε ἀριθμὸν ἑκάτερον ἔμπροσθεν κέκτηται τοῦ ἄπειρα αὐτῶν ἕκαστα γεγονέναι;
οὐκ εἰς φαῦλόν γε ἐρώτημα, ὦ Φίληβε, οὐκ οἶδ’ὅντινα τρόπον κύκλῳ πως περιαγαγὼν ἡμᾶς ἐμβέβληκε Σωκράτης. καὶ σκόπει δὴ πότερος ἡμῶν ἀποκρινεῖται τὸ νῦν ἐρωτώμενον. ἴσως δὴ γελοῖον τὸ ἐμὲ τοῦ λόγου διάδοχον παντελῶς ὑποστάντα διὰ τὸ μὴ δύνασθαι τὸ νῦν ἐρωτηθὲν ἀποκρίνασθαι σοὶ πάλιν τοῦτο προστάττειν · γελοιότερον 19bδ’οἶμαι πολὺ τὸ μηδέτερον ἡμῶν δύνασθαι. σκόπει δὴ τί δράσομεν. εἴδη γάρ μοι δοκεῖ νῦν ἐρωτᾶν ἡδονῆς ἡμᾶς Σωκράτης εἴτε ἔστιν εἴτε μή, καὶ ὁπόσα ἐστὶ καὶ ὁποῖα · τῆςτ’αὖ φρονήσεως πέρι κατὰ τα- ταὐτὰ ὡσαύτως.
ἀληθέστατα λέγεις, ὦ παῖ Καλλίου · μὴ γὰρ δυνάμενοι τοῦτο κατὰ παντὸς ἑνὸς καὶ ὁμοίου καὶ τα- ταὐτοῦ δρᾶν καὶ τοῦ ἐναντίου, ὡς ὁ παρελθὼν λόγος ἐμήνυσεν, οὐδεὶς εἰς οὐδὲν οὐδενὸς ἂν ἡμῶν οὐδέποτε γένοιτο ἄξιος.
σχεδὸν ἔοικεν οὕτως, ὦ Σώκρατες, ἔχειν. ἀλλὰ καλὸν μὲν τὸ σύμπαντα γιγνώσκειν τῷ σώφρονι, δεύτερος δ’εἶναι πλοῦς δοκεῖ μὴ λανθάνειν αὐτὸν αὑτόν. τί δή μοι τοῦτο εἴρηται τὰ νῦν; ἐγώ σοι φράσω. σὺ τήνδε ἡμῖν τὴν συνουσίαν, ὦ Σώκρατες, ἐπέδωκας πᾶσι καὶ σεαυτὸν πρὸς τὸ διελέσθαι τί τῶν ἀνθρωπίνων κτημάτων ἄριστον. Φιλήβου γὰρ εἰπόντος ἡδονὴν καὶ τέρψιν καὶ χαρὰν καὶ πάνθ’ὁπόσα τοιαῦτ’ἐστί, σὺ πρὸς αὐτὰ ἀντεῖπες ὡς οὐ ταῦτα 19dἀλλ’ἐκεῖνά ἐστιν ἃ πολλάκις ἡμᾶς αὐτοὺς ἀναμιμνῄσκομεν ἑκόντες, ὀρθῶς δρῶντες, ἵν’ἐν μνήμῃ παρακείμενα ἑκάτερα βασανίζηται. φῂς δ’, ὡς ἔοικε, σὺ τὸ προσρηθησόμενον ὀρθῶς ἄμεινον ἡδονῆς γε ἀγαθὸν εἶναι νοῦν, ἐπιστήμην, σύνεσιν, τέχνην καὶ πάντα αὖ τὰ τούτων συγγενῆ, ἃ κτᾶσθαι δεῖν ἀλλ’οὐχὶ ἐκεῖνα. τούτων δὴ μετ’ἀμφισβητήσεως ἑκατέρων λεχθέντων ἡμεῖς σοι μετὰ παιδιᾶς ἠπειλήσαμεν 19eὡς οὐκ ἀφήσομεν οἴκαδέ σε πρὶν ἂν τούτων τῶν λόγων πέρας ἱκανὸν γένηταί τι διορισθέντων, σὺ δὲ συνεχώρησας καὶ ἔδωκας εἰς ταῦθ’ἡμῖν σαυτόν, ἡμεῖς δὲ δὴ λέγομεν, καθάπερ οἱ παῖδες, ὅτι τῶν ὀρθῶς δοθέντων ἀφαίρεσις οὐκ ἔστι · παῦσαι δὴ τὸν τρόπον ἡμῖν ἀπαντῶν τοῦτον ἐπὶ τὰ νῦν λεγόμενα.
τίνα λέγεις;
εἰς ἀπορίαν ἐμβάλλων καὶ ἀνερωτῶν ὧν μὴ δυναίμεθ’ἂν ἱκανὴν ἀπόκρισιν ἐν τῷ παρόντι διδόναι σοι. μὴ γὰρ οἰώμεθα τέλος ἡμῖν εἶναι τῶν νῦν τὴν πάντων ἡμῶν ἀπορίαν, ἀλλ’εἰ δρᾶν τοῦθ’ἡμεῖς ἀδυνατοῦμεν, σοὶ δραστέον · ὑπέσχου γάρ. βουλεύου δὴ πρὸς ταῦτα αὐτὸς πότερον ἡδονῆς εἴδη σοι καὶ ἐπιστήμης διαιρετέον ἢ καὶ ἐατέον, εἴ πῃ καθ’ἕτερόν τινα τρόπον οἷόςτ’εἶ καὶ βούλει δηλῶσαί πως ἄλλως τὰ νῦν ἀμφισβητούμενα παρ’ἡμῖν.
δεινὸν μὲν τοίνυν ἔτι προσδοκᾶν οὐδὲν δεῖ τὸν ἐμέ, ἐπειδὴ τοῦθ’οὕτως εἶπες · τὸ γὰρ εἰ βούλει ῥηθὲν λύει πάντα φόβον ἑκάστων πέρι. πρὸς δὲ αὖ τοῖς μνήμην τινὰ δοκεῖ τίς μοι δεδωκέναι θεῶν ἡμῖν.
πῶς δὴ καὶ τίνων;
λόγων ποτέ τινων πάλαι ἀκούσας ὄναρ ἢ καὶ ἐγρηγορὼς νῦν ἐννοῶ περίτε ἡδονῆς καὶ φρονήσεως, ὡς οὐδέτερον αὐτοῖν ἐστι τα- τἀγαθόν, ἀλλὰ ἄλλο τι τρίτον, ἕτερον μὲν τούτων, ἄμεινον δὲ ἀμφοῖν. καίτοι τοῦτό γε ἂν ἐναργῶς 20cἡμῖν φανῇ νῦν, ἀπήλλακται μὲν ἡδονὴ τοῦ νικᾶν · τὸ γὰρ ἀγαθὸν οὐκ ἂν ἔτι τα- ταὐτὸν αὐτῇ γίγνοιτο. ἢ πῶς;
οὕτως.
τῶν δέ γε εἰς τὴν διαίρεσιν εἰδῶν ἡδονῆς οὐδὲν ἔτι προσδεησόμεθα κατ’ἐμὴν δόξαν. προϊὸν δ’ἔτι σαφέστερον δείξει.
κάλλιστ’εἰπὼν οὕτω καὶ διαπέραινε.
μίκρ’ἄττα τοίνυν ἔμπροσθεν ἔτι διομολογησώμεθα.
τὰ ποῖα;
τὴν τα- τἀγαθοῦ μοῖραν πότερον ἀνάγκη τέλεον ἢ μὴ τέλεον εἶναι;
πάντων δήπου τελεώτατον, ὦ Σώκρατες.
τί δέ; ἱκανὸν τα- τἀγαθόν;
πῶς γὰρ οὔ; καὶ πάντων γε εἰς τοῦτο διαφέρειν τῶν ὄντων.
τόδε γε μήν, ὡς οἶμαι, περὶ αὐτοῦ ἀναγκαιότατον εἶναι λέγειν, ὡς πᾶν τὸ γιγνῶσκον αὐτὸ θηρεύει καὶ ἐφίεται βουλόμενον ἑλεῖν καὶ περὶ αὑτὸ κτήσασθαι, καὶ τῶν ἄλλων οὐδὲν φροντίζει πλὴν τῶν ἀποτελουμένων ἅμα ἀγαθοῖς.
οὐκ ἔστι τούτοις ἀντειπεῖν.
σκοπῶμεν δὴ καὶ κρίνωμεν τόντε ἡδονῆς καὶ τὸν φρονήσεως βίον ἰδόντες χωρίς.
πῶς εἶπες;
μήτε ἐν τῷ τῆς ἡδονῆς ἐνέστω φρόνησις μήτ’ἐν τῷ τῆς φρονήσεως ἡδονή. δεῖ γάρ, εἴπερ πότερον αὐτῶν ἔστ’ἀγαθόν, μηδὲν μηδενὸς ἔτι προσδεῖσθαι · δεόμενον δ’21aἂν φανῇ πότερον, οὐκ ἔστι που τοῦτ’ἔτι τὸ ὄντως ἡμῖν ἀγαθόν.
πῶς γὰρ ἄν;
οὐκοῦν ἐν σοὶ πειρώμεθα βασανίζοντες ταῦτα;
πάνυ μὲν οὖν.
ἀποκρίνου δή.
λέγε.
δέξαι’ἄν, Πρώταρχε, σὺ ζῆν τὸν βίον ἅπαντα ἡδόμενος ἡδονὰς τὰς μεγίστας;
τί δ’οὔ;
ἆρ’οὖν ἔτι τινὸς ἄν σοι προσδεῖν ἡγοῖο, εἰ τοῦτ’ἔχεις παντελῶς;
οὐδαμῶς.
ὅρα δή, τοῦ φρονεῖν καὶ τοῦ νοεῖν καὶ λογίζεσθαι 21bτὰ δέοντα καὶ ὅσα τούτων ἀδελφά, μῶν μὴ δέοι’ἄν τι;
καὶ τί; πάντα γὰρ ἔχοιμ’ἄν που τὸ χαίρειν ἔχων.
οὐκοῦν οὕτω ζῶν ἀεὶ μὲν διὰ βίου ταῖς μεγίσταις ἡδοναῖς χαίροις ἄν;
τί δ’οὔ;
νοῦν δέ γε καὶ μνήμην καὶ ἐπιστήμην καὶ δόξαν μὴ κεκτημένος ἀληθῆ, πρῶτον μὲν τοῦτο αὐτό, εἰ χαίρεις ἢ μὴ χαίρεις, ἀνάγκη δήπου σε ἀγνοεῖν, κενόν γε ὄντα πάσης φρονήσεως;
ἀνάγκη.
καὶ μὴν ὡσαύτως μνήμην μὴ κεκτημένον ἀνάγκη δήπου μη δ’ὅτι ποτὲ ἔχαιρες μεμνῆσθαι, τῆςτ’ἐν τῷ παραχρῆμα ἡδονῆς προσπιπτούσης μη δ’ἡντινοῦν μνήμην ὑπομένειν · δόξαν δ’αὖ μὴ κεκτημένον ἀληθῆ μὴ δοξάζειν χαίρειν χαίροντα, λογισμοῦ δὲ στερόμενον μη δ’εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον ὡς χαιρήσεις δυνατὸν εἶναι λογίζεσθαι, ζῆν δὲ οὐκ ἀνθρώπου βίον, ἀλλά τινος πλεύμονος ἢ τῶν ὅσα θαλάττια μετ’ὀστρεΐνων ἔμψυχά ἐστι σωμάτων. ἔστι ταῦτα, ἢ παρὰ 21dταῦτα ἔχομεν ἄλλα διανοηθῆναι;
καὶ πῶς;
ἆρ’οὖν αἱρετὸς ἡμῖν βίος ὁ τοιοῦτος;
εἰς ἀφασίαν παντάπασί με, ὦ Σώκρατες, οὗτος ὁ λόγος ἐμβέβληκε τὰ νῦν.
μήπω τοίνυν μαλθακιζώμεθα, τὸν δὲ τοῦ νοῦ μεταλαβόντες αὖ βίον ἴδωμεν.
τὸν ποῖον δὴ λέγεις;
εἴ τις δέξαιτ’ἂν αὖ ζῆν ἡμῶν φρόνησιν μὲν καὶ νοῦν καὶ ἐπιστήμην καὶ μνήμην πᾶσαν πάντων κεκτημένος, 21eἡδονῆς δὲ μετέχων μήτε μέγα μήτε σμικρόν, μη δ’αὖ λύπης, ἀλλὰ τὸ παράπαν ἀπαθὴς πάντων τῶν τοιούτων.
οὐδέτερος ὁ βίος, ὦ Σώκρατες, ἔμοιγε τούτων αἱρετός, οὐ δ’ἄλλῳ μή ποτε, ὡς ἐγω- ἐγᾦμαι, φανῇ.
τί δ’ὁ συναμφότερος, ὦ Πρώταρχε, ἐξ ἀμφοῖν συμμειχθεὶς κοινὸς γενόμενος;
ἡδονῆς λέγεις καὶ νοῦ καὶ φρονήσεως;
οὕτω καὶ τῶν τοιούτων ἔγωγε.
πᾶς δήπου τοῦτόν γε αἱρήσεται πρότερον ἢ ’κείνων ὁποτερονοῦν, καὶ πρὸς τούτοις οὐχ ὁ μέν, ὁ δ’οὔ.
μανθάνομεν οὖν ὅτι νῦν ἡμῖν ἐστι τὸ συμβαῖνον ἐν τοῖς παροῦσι λόγοις;
πάνυ μὲν οὖν, ὅτι γε τρεῖς μὲν βίοι προυτέθησαν, 22bτοῖν δυοῖν δ’οὐδέτερος ἱκανὸς οὐ δὲ αἱρετὸς οὔτε ἀνθρώπων οὔτε ζῴων οὐδενί.
μῶν οὖν οὐκ ἤδη τούτων γε πέρι δῆλον ὡς οὐδέτερος αὐτοῖν εἶχε τα- τἀγαθόν; ἦν γὰρ ἂν ἱκανὸς καὶ τέλεος καὶ πᾶσι φυτοῖς καὶ ζῴοις αἱρετός, οἷσπερ δυνατὸν ἦν οὕτως ἀεὶ διὰ βίου ζῆν · εἰ δέ τις ἄλλα ᾑρεῖθ’ἡμῶν, παρὰ φύσιν ἂν τὴν τοῦ ἀληθῶς αἱρετοῦ ἐλάμβανεν ἄκων ἐξ ἀγνοίας ἤ τινος ἀνάγκης οὐκ εὐδαίμονος.
ἔοικε γοῦν ταῦθ’οὕτως ἔχειν.
ὡς μὲν τοίνυν τήν γε Φιλήβου θεὸν οὐ δεῖ διανοεῖσθαι τα- ταὐτὸν καὶ τα- τἀγαθόν, ἱκανῶς εἰρῆσθαί μοι δοκεῖ.
οὐ δὲ γὰρ ὁ σὸς νοῦς, ὦ Σώκρατες, ἔστι τα- τἀγαθόν, ἀλλ’ἕξει που τα- ταὐτὰ ἐγκλήματα.
τάχ’ἄν, ὦ Φίληβε, ὅ γ’ἐμός · οὐ μέντοι τόν γε ἀληθινὸν ἅμα καὶ θεῖον οἶμαι νοῦν, ἀλλ’ἄλλως πως ἔχειν. τῶν μὲν οὖν νικητηρίων πρὸς τὸν κοινὸν βίον οὐκ ἀμφισβητῶ πω ὑπὲρ νοῦ, τῶν δὲ δὴ δευτερείων ὁρᾶν καὶ σκοπεῖν χρὴ πέρι 22dτί δράσομεν · τάχα γὰρ ἂν τοῦ κοινοῦ τούτου βίου αἰτιῴμεθ’ἂν ἑκάτερος ὁ μὲν τὸν νοῦν αἴτιον, ὁ δ’ἡδονὴν εἶναι, καὶ οὕτω τὸ μὲν ἀγαθὸν τούτων ἀμφοτέρων οὐδέτερον ἂν εἴη, τάχα δ’ἂν αἴτιόν τις ὑπολάβοι πότερον αὐτῶν εἶναι. τούτου δὴ πέρι καὶ μᾶλλον ἔτι πρὸς Φίληβον διαμαχοίμην ἂν ὡς ἐν τῷ μεικτῷ τούτῳ βίῳ, ὅτι ποτ’ἔστι τοῦτο ὃ λαβὼν ὁ βίος οὗτος γέγονεν αἱρετὸς ἅμα καὶ ἀγαθός, οὐχ ἡδονὴ ἀλλὰ νοῦς τούτῳ συγγενέστερον καὶ ὁμοιότερόν ἐστι, καὶ κατὰ τοῦτον 22eτὸν λόγον οὔτ’ἂν τῶν πρωτείων οὐ δ’αὖ τῶν δευτερείων ἡδονῇ μετὸν ἀληθῶς ἄν ποτε λέγοιτο · πορρωτέρω δ’ἐστὶ τῶν τριτείων, εἴ τι τῷ ἐμῷ νῷ δεῖ πιστεύειν ἡμᾶς τὰ νῦν.
ἀλλὰ μήν, ὦ Σώκρατες, ἔμοιγε δοκεῖ νῦν μὲν ἡδονή σοι πεπτωκέναι καθαπερεὶ πληγεῖσα ὑπὸ τῶν νυνδὴ λόγων · τῶν γὰρ νικητηρίων πέρι μαχομένη κεῖται. τὸν δὲ 23aνοῦν, ὡς ἔοικε, λεκτέον ὡς ἐμφρόνως οὐκ ἀντεποιεῖτο τῶν νικητηρίων · τὰ γὰρ αὔτ’ἔπαθεν ἄν. τῶν δὲ δὴ δευτερείων στερηθεῖσα ἡδονὴ παντάπασιν ἄν τινα καὶ ἀτιμίαν σχοίη πρὸς τῶν αὑτῆς ἐραστῶν · οὐ δὲ γὰρ ἐκείνοις ἔτ’ἂν ὁμοίως φαίνοιτο καλή.
τί οὖν; οὐκ ἄμεινον αὐτὴν ἐᾶν ἤδη καὶ μὴ τὴν ἀκριβεστάτην αὐτῇ προσφέροντα βάσανον καὶ ἐξελέγχοντα λυπεῖν;
οὐδὲν λέγεις, ὦ Σώκρατες.
ἆρ’ὅτι τὸ ἀδύνατον εἶπον, λυπεῖν ἡδονήν;
οὐ μόνον γε ἀλλ’ὅτι καὶ ἀγνοεῖς ὡς οὐδείς πώ σε ἡμῶν μεθήσει πρὶν ἂν εἰς τέλος ἐπεξέλθῃς τούτων τῷ λόγῳ.
βαβαῖ ἄρα, ὦ Πρώταρχε, συχνοῦ μὲν λόγου τοῦ λοιποῦ, σχεδὸν δὲ οὐ δὲ ῥᾳδίου πάνυ τι νῦν. καὶ γὰρ δὴ φαίνεται δεῖν ἄλλης μηχανῆς, ἐπὶ τὰ δευτερεῖα ὑπὲρ νοῦ πορευόμενον οἷον βέλη ἔχειν ἕτερα τῶν ἔμπροσθεν λόγων · ἔστι δὲ ἴσως ἔνια καὶ τα- ταὐτά. οὐκοῦν χρή;
πῶς γὰρ οὔ;
τὴν δέ γε ἀρχὴν αὐτοῦ διευλαβεῖσθαι πειρώμεθα τιθέμενοι.
ποίαν δὴ λέγεις;
πάντα τὰ νῦν ὄντα ἐν τῷ παντὶ διχῇ διαλάβωμεν, μᾶλλον δ’, εἰ βούλει, τριχῇ.
καθ’ὅτι, φράζοις ἄν;
λάβωμεν ἄττα τῶν νυνδὴ λόγων.
ποῖα;
τὸν θεὸν ἐλέγομέν που τὸ μὲν ἄπειρον δεῖξαι τῶν ὄντων, τὸ δὲ πέρας;
πάνυ μὲν οὖν.
τούτω δὴ τῶν εἰδῶν τὰ δύο τιθώμεθα, τὸ δὲ τρίτον 23dἐξ ἀμφοῖν τούτοιν ἕν τι συμμισγόμενον. εἰμὶ δ’, ὡς ἔοικεν, ἐγὼ γελοῖός τις ἄνθρωπος κατ’εἴδη διιστὰς καὶ συναριθμούμενος.
τί φῄς, ὠγαθέ;
τετάρτου μοι γένους αὖ προσδεῖν φαίνεται.
λέγε τίνος.
τῆς συμμείξεως τούτων πρὸς ἄλληλα τὴν αἰτίαν ὅρα, καὶ τίθει μοι πρὸς τρισὶν ἐκείνοις τέταρτον τοῦτο.
μῶν οὖν σοι καὶ πέμπτου προσδεήσει διάκρισίν τινος δυναμένου;
τάχ’ἄν · οὐ μὴν οἶμαί γε ἐν τῷ νῦν · ἂν δέ τι δέῃ, 23eσυγγνώσῃ πού μοι σὺ μεταδιώκοντι πέμπτον.
τί μήν;
πρῶτον μὲν δὴ τῶν τεττάρων τὰ τρία διελόμενοι, τὰ δύο τούτων πειρώμεθα, πολλὰ ἑκάτερον ἐσχισμένον καὶ διεσπασμένον ἰδόντες, εἰς ἓν πάλιν ἑκάτερον συναγαγόντες, νοῆσαι πῇ ποτε ἦν αὐτῶν ἓν καὶ πολλὰ ἑκάτερον.
εἴ μοι σαφέστερον ἔτι περὶ αὐτῶν εἴποις, τάχ’ἂν ἑποίμην.
λέγω τοίνυν τὰ δύο ἃ προτίθεμαι τα- ταὔτ’εἶναι ἅπερ νυνδή, τὸ μὲν ἄπειρον, τὸ δὲ πέρας ἔχον · ὅτι δὲ τρόπον τινὰ τὸ ἄπειρον πόλλ’ἐστί, πειράσομαι φράζειν. τὸ δὲ πέρας ἔχον ἡμᾶς περιμενέτω.
μένει.
σκέψαι δή. χαλεπὸν μὲν γὰρ καὶ ἀμφισβητήσιμον ὃ κελεύω σε σκοπεῖν, ὅμως δὲ σκόπει. θερμοτέρου καὶ ψυχροτέρου πέρι πρῶτον ὅρα πέρας εἴ ποτέ τι νοήσαις ἄν, ἢ τὸ μᾶλλόντε καὶ ἧττον ἐν αὐτοῖς οἰκοῦντε τοῖς γένεσιν, 24bἕωσπερ ἂν ἐνοικῆτον, τέλος οὐκ ἂν ἐπιτρεψαίτην γίγνεσθαι · γενομένης γὰρ τελευτῆς καὶ αὐτὼ τετελευτήκατον.
ἀληθέστατα λέγεις.
ἀεὶ δέ γε, φαμέν, ἔντε τῷ θερμοτέρῳ καὶ ψυχροτέρῳ τὸ μᾶλλόντε καὶ ἧττον ἔνι.
καὶ μάλα.
ἀεὶ τοίνυν ὁ λόγος ἡμῖν σημαίνει τούτω μὴ τέλος ἔχειν · ἀτελῆ δ’ὄντε δήπου παντάπασιν ἀπείρω γίγνεσθον.
καὶ σφόδρα γε, ὦ Σώκρατες.
ἀλλ’εὖ γε, ὦ φίλε Πρώταρχε, ὑπέλαβες καὶ 24cἀνέμνησας ὅτι καὶ τὸ σφόδρα τοῦτο, ὃ σὺ νῦν ἐφθέγξω, καὶ τό γε ἠρέμα τὴν αὐτὴν δύναμιν ἔχετον τῷ μᾶλλόντε καὶ ἧττον · ὅπου γὰρ ἂν ἐνῆτον, οὐκ ἐᾶτον εἶναι ποσὸν ἕκαστον, ἀλλ’ἀεὶ σφοδρότερον ἡσυχαιτέρου καὶ το- τοὐναντίον ἑκάσταις πράξεσιν ἐμποιοῦντε τὸ πλέον καὶ τὸ ἔλαττον ἀπεργάζεσθον, τὸ δὲ ποσὸν ἀφανίζετον. ὃ γὰρ ἐλέχθη νυνδή, μὴ ἀφανίσαντε τὸ ποσόν, ἀλλ’ἐάσαντε αὐτότε καὶ τὸ μέτριον ἐν τῇ 24dτοῦ μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ σφόδρα καὶ ἠρέμα ἕδρᾳ ἐγγενέσθαι, αὐτὰ ἔρρει ταῦτα ἐκ τῆς αὑτῶν χώρας ἐν ᾗ ἐνῆν. οὐ γὰρ ἔτι θερμότερον οὐ δὲ ψυχρότερον εἴτην ἂν λαβόντε τὸ ποσόν · προχωρεῖ γὰρ καὶ οὐ μένει τότε θερμότερον ἀεὶ καὶ τὸ ψυχρότερον ὡσαύτως, τὸ δὲ ποσὸν ἔστη καὶ προϊὸν ἐπαύσατο. κατὰ δὴ τοῦτον τὸν λόγον ἄπειρον γίγνοιτ’ἂν τὸ θερμότερον καὶ το- τοὐναντίον ἅμα.
φαίνεται γοῦν, ὦ Σώκρατες · ἔστι δ’, ὅπερ εἶπες, οὐ ῥᾴδια ταῦτα συνέπεσθαι. τὸ δὲ εἰς αὖθίςτε καὶ αὖθις 24eἴσως λεχθέντα τόντε ἐρωτῶντα καὶ τὸν ἐρωτώμενον ἱκανῶς ἂν συμφωνοῦντας ἀποφήναιεν.
ἀλλ’εὖ μὲν λέγεις καὶ πειρατέον οὕτω ποιεῖν. νῦν μέντοι ἄθρει τῆς τοῦ ἀπείρου φύσεως εἰ τοῦτο δεξόμεθα σημεῖον, ἵνα μὴ πάντ’ἐπεξιόντες μηκύνωμεν.
τὸ ποῖον δὴ λέγεις;
ὁπόσ’ἂν ἡμῖν φαίνηται μᾶλλόντε καὶ ἧττον γιγνόμενα καὶ τὸ σφόδρα καὶ ἠρέμα δεχόμενα καὶ τὸ λίαν καὶ ὅσα 25aτοιαῦτα πάντα, εἰς τὸ τοῦ ἀπείρου γένος ὡς εἰς ἓν δεῖ πάντα ταῦτα τιθέναι, κατὰ τὸν ἔμπροσθεν λόγον ὃν ἔφαμεν ὅσα διέσπασται καὶ διέσχισται συναγαγόντας χρῆναι κατὰ δύναμιν μίαν ἐπισημαίνεσθαί τινα φύσιν, εἰ μέμνησαι.
μέμνημαι.
οὐκοῦν τὰ μὴ δεχόμενα ταῦτα, τούτων δὲ τὰ ἐναντία πάντα δεχόμενα, πρῶτον μὲν τὸ ἴσον καὶ ἰσότητα, μετὰ δὲ τὸ ἴσον τὸ διπλάσιον καὶ πᾶν ὅτιπερ ἂν πρὸς ἀριθμὸν ἀριθμὸς 25bἢ μέτρον ᾖ πρὸς μέτρον, ταῦτα σύμπαντα εἰς τὸ πέρας ἀπολογιζόμενοι καλῶς ἂν δοκοῖμεν δρᾶν τοῦτο. ἢ πῶς σὺ φῄς;
κάλλιστά γε, ὦ Σώκρατες.
εἶεν · τὸ δὲ τρίτον τὸ μεικτὸν ἐκ τούτοιν ἀμφοῖν τίνα ἰδέαν φήσομεν ἔχειν;
σὺ καὶ ἐμοὶ φράσεις, ὡς οἶμαι.
θεὸς μὲν οὖν, ἄνπερ γε ἐμαῖς εὐχαῖς ἐπήκοος γίγνηταί τις θεῶν.
εὔχου δὴ καὶ σκόπει.
σκοπῶ · καί μοι δοκεῖ τις, ὦ Πρώταρχε, αὐτῶν φίλος ἡμῖν νυνδὴ γεγονέναι.
πῶς λέγεις τοῦτο καὶ τίνι τεκμηρίῳ χρῇ;
φράσω δῆλον ὅτι · σὺ δέ μοι συνακολούθησον τῷ λόγῳ.
λέγε μόνον.
θερμότερον ἐφθεγγόμεθα νυνδή πού τι καὶ ψυχρότερον. ἦ γάρ;
ναί.
πρόσθες δὴ ξηρότερον καὶ ὑγρότερον αὐτοῖς καὶ πλέον καὶ ἔλαττον καὶ θᾶττον καὶ βραδύτερον καὶ μεῖζον καὶ σμικρότερον καὶ ὁπόσα ἐν τῷ πρόσθεν τῆς τὸ μᾶλλόντε καὶ ἧττον δεχομένης ἐτίθεμεν εἰς ἓν φύσεως.
τῆς τοῦ ἀπείρου λέγεις;
ναί. συμμείγνυ δέ γε εἰς αὐτὴν τὸ μετὰ ταῦτα τὴν αὖ τοῦ πέρατος γένναν.
ποίαν;
ἣν καὶ νυνδή, δέον ἡμᾶς καθάπερ τὴν τοῦ ἀπείρου συνηγάγομεν εἰς ἕν, οὕτω καὶ τὴν τοῦ περατοειδοῦς συναγαγεῖν, οὐ συνηγάγομεν. ἀλλ’ἴσως καὶ νῦν τα- ταὐτὸν δράσει, εἰ τούτων ἀμφοτέρων συναγομένων καταφανὴς κα- κἀκείνη γενήσεται.
ποίαν καὶ πῶς λέγεις;
τὴν τοῦ ἴσου καὶ διπλασίου, καὶ ὁπόση παύει πρὸς 25eἄλληλα τα- τἀναντία διαφόρως ἔχοντα, σύμμετρα δὲ καὶ σύμφωνα ἐνθεῖσα ἀριθμὸν ἀπεργάζεται.
μανθάνω · φαίνῃ γάρ μοι λέγειν μειγνὺς ταῦτα γενέσεις τινὰς ἐφ’ἑκάστων αὐτῶν συμβαίνειν.
ὀρθῶς γὰρ φαίνομαι.
λέγε τοίνυν.
ἆρα οὐκ ἐν μὲν νόσοις ἡ τούτων ὀρθὴ κοινωνία τὴν ὑγιείας φύσιν ἐγέννησεν;
παντάπασι μὲν οὖν.
ἐν δὲ ὀξεῖ καὶ βαρεῖ καὶ ταχεῖ καὶ βραδεῖ, ἀπείροις οὖσιν, ἆρ’οὐ τα- ταὐτὰ ταῦτα · ἅμα πέραςτε ἀπηργάσατο καὶ μουσικὴν σύμπασαν τελεώτατα συνεστήσατο;
κάλλιστά γε.
καὶ μὴν ἔν γε χειμῶσιν καὶ πνίγεσιν ἐγγενομένη τὸ μὲν πολὺ λίαν καὶ ἄπειρον ἀφείλετο, τὸ δὲ ἔμμετρον καὶ ἅμα σύμμετρον ἀπηργάσατο.
τί μήν;
οὐκοῦν ἐκ τούτων ὧραίτε καὶ ὅσα καλὰ πάντα ἡμῖν γέγονε, τῶντε ἀπείρων καὶ τῶν πέρας ἐχόντων συμμειχθέντων;
πῶς δ’οὔ;
καὶ ἄλλα γε δὴ μυρία ἐπιλείπω λέγων, οἷον μεθ’ὑγιείας κάλλος καὶ ἰσχύν, καὶ ἐν ψυχαῖς αὖ πάμπολλα ἕτερα καὶ πάγκαλα. ὕβριν γάρ που καὶ σύμπασαν πάντων πονηρίαν αὕτη κατιδοῦσα ἡ θεός, ὦ καλὲ Φίληβε, πέρας οὔτε ἡδονῶν οὐδὲν οὔτε πλησμονῶν ἐνὸν ἐν αὐτοῖς, νόμον καὶ τάξιν πέρας ἔχοντ’ἔθετο · καὶ σὺ μὲν ἀποκναῖσαι φῂς 26cαὐτήν, ἐγὼ δὲ το- τοὐναντίον ἀποσῶσαι λέγω. σοὶ δέ, ὦ Πρώταρχε, πῶς φαίνεται;
καὶ μάλα, ὦ Σώκρατες, ἔμοιγε κατὰ νοῦν.
οὐκοῦν τὰ μὲν δὴ τρία ταῦτα εἴρηκα, εἰ συννοεῖς.
ἀλλ’οἶμαι κατανοεῖν · ἓν μὲν γάρ μοι δοκεῖς τὸ ἄπειρον λέγειν, ἓν δὲ καὶ δεύτερον τὸ πέρας ἐν τοῖς οὖσι · τρίτον δὲ οὐ σφόδρα κατέχω τί βούλει φράζειν.
τὸ γὰρ πλῆθός σε, ὦ θαυμάσιε, ἐξέπληξε τῆς τοῦ τρίτου γενέσεως · καίτοι πολλά γε καὶ τὸ ἄπειρον παρέσχετο 26dγένη, ὅμως δ’ἐπισφραγισθέντα τῷ τοῦ μᾶλλον καὶ ἐναντίου γένει ἓν ἐφάνη.
ἀληθῆ.
καὶ μὴν τό γε πέρας οὔτε πολλὰ εἶχεν, οὔτ’ἐδυσκολαίνομεν ὡς οὐκ ἦν ἓν φύσει.
πῶς γὰρ ἄν;
οὐδαμῶς. ἀλλὰ τρίτον φάθι με λέγειν, ἓν τοῦτο τιθέντα τὸ τούτων ἔκγονον ἅπαν, γένεσιν εἰς οὐσίαν ἐκ τῶν μετὰ τοῦ πέρατος ἀπειργασμένων μέτρων.
ἔμαθον.
ἀλλὰ δὴ πρὸς τρισὶ τέταρτόν τι τότε ἔφαμεν εἶναι γένος σκεπτέον · κοινὴ δ’ἡ σκέψις. ὅρα γὰρ εἴ σοι δοκεῖ ἀναγκαῖον εἶναι πάντα τὰ γιγνόμενα διά τινα αἰτίαν γίγνεσθαι.
ἔμοιγε · πῶς γὰρ ἂν χωρὶς τούτου γίγνοιτο;
οὐκοῦν ἡ τοῦ ποιοῦντος φύσις οὐδὲν πλὴν ὀνόματι τῆς αἰτίας διαφέρει, τὸ δὲ ποιοῦν καὶ τὸ αἴτιον ὀρθῶς ἂν εἴη λεγόμενον ἕν;
ὀρθῶς.
καὶ μὴν τό γε ποιούμενον αὖ καὶ τὸ γιγνόμενον οὐδὲν πλὴν ὀνόματι, καθάπερ τὸ νυνδή, διαφέρον εὑρήσομεν. ἢ πῶς;
οὕτως.
ἆρ’οὖν ἡγεῖται μὲν τὸ ποιοῦν ἀεὶ κατὰ φύσιν, τὸ δὲ ποιούμενον ἐπακολουθεῖ γιγνόμενον ἐκείνῳ;
πάνυ γε.
ἄλλο ἄρα καὶ οὐ τα- ταὐτὸν αἰτίατ’ἐστὶ καὶ τὸ δουλεῦον εἰς γένεσιν αἰτίᾳ.
τί μήν;
οὐκοῦν τὰ μὲν γιγνόμενα καὶ ἐξ ὧν γίγνεται πάντα τὰ τρία παρέσχετο ἡμῖν γένη;
καὶ μάλα.
τὸ δὲ δὴ πάντα ταῦτα δημιουργοῦν λέγομεν τέταρτον, τὴν αἰτίαν, ὡς ἱκανῶς ἕτερον ἐκείνων δεδηλωμένον;
ἕτερον γὰρ οὖν.
ὀρθῶς μὴν ἔχει, διωρισμένων τῶν τεττάρων, ἑνὸς ἑκάστου μνήμης ἕνεκα ἐφεξῆς αὐτὰ καταριθμήσασθαι.
τί μήν;
πρῶτον μὲν τοίνυν ἄπειρον λέγω, δεύτερον δὲ πέρας, ἔπειτ’ἐκ τούτων τρίτον μεικτὴν καὶ γεγενημένην οὐσίαν · τὴν δὲ τῆς μείξεως αἰτίαν καὶ γενέσεως τετάρτην 27cλέγων ἆρα μὴ πλημμελοίην ἄν τι;
καὶ πῶς;
φέρε δή, τὸ μετὰ τοῦθ’ἡμῖν τίς ὁ λόγος, καὶ τί ποτε βουληθέντες εἰς ταῦτα ἀφικόμεθα; ἆρ’οὐ τόδε ἦν; δευτερεῖα ἐζητοῦμεν πότερον ἡδονῆς γίγνοιτ’ἂν ἢ φρονήσεως. οὐχ οὕτως ἦν;
οὕτω μὲν οὖν.
ἆρ’οὖν ἴσως νῦν, ἐπειδὴ ταῦτα οὕτω διειλόμεθα, κάλλιον ἂν καὶ τὴν κρίσιν ἐπιτελεσαίμεθα πρώτου πέρι καὶ δευτέρου, περὶ ὧν δὴ τὸ πρῶτον ἠμφεσβητήσαμεν;
ἴσως.
ἴθι δή · νικῶντα μὲν ἔθεμέν που τὸν μεικτὸν βίον ἡδονῆςτε καὶ φρονήσεως. ἦν οὕτως;
ἦν.
οὐκοῦν τοῦτον μὲν τὸν βίον ὁρῶμέν που τίςτέ ἐστι καὶ ὁποίου γένους;
πῶς γὰρ οὔ;
καὶ μέρος γ’αὐτὸν φήσομεν εἶναι τοῦ τρίτου οἶμαι γένους · οὐ γὰρ δυοῖν τινοῖν ἐστι ἀλλὰ συμπάντων τῶν ἀπείρων ὑπὸ τοῦ πέρατος δεδεμένων, ὥστε ὀρθῶς ὁ νικηφόρος οὗτος βίος μέρος ἐκείνου γίγνοιτ’ἄν.
ὀρθότατα μὲν οὖν.
εἶεν · τί δὲ ὁ σός, ὦ Φίληβε, ἡδὺς καὶ ἄμεικτος ὤν; ἐν τίνι γένει τῶν εἰρημένων λεγόμενος ὀρθῶς ἄν ποτε λέγοιτο; ὧδε δ’ἀπόκριναί μοι πρὶν ἀποφήνασθαι.
λέγε μόνον.
ἡδονὴ καὶ λύπη πέρας ἔχετον, ἢ τῶν τὸ μᾶλλόντε καὶ ἧττον δεχομένων ἐστόν;
ναί, τῶν τὸ μᾶλλον, ὦ Σώκρατες · οὐ γὰρ ἂν ἡδονὴ πᾶν ἀγαθὸν ἦν, εἰ μὴ ἄπειρον ἐτύγχανε πεφυκὸς καὶ πλήθει καὶ τῷ μᾶλλον.
οὐ δέ γ’ἄν, ὦ Φίληβε, λύπη πᾶν κακόν · ὥστ’ἄλλο τι νῷν σκεπτέον ἢ τὴν τοῦ ἀπείρου φύσιν ὡς παρέχεταί τι μέρος ταῖς ἡδοναῖς ἀγαθοῦ. τούτω δή σοι τῶν ἀπεράντων γε γένους ἔστων · φρόνησιν δὲ καὶ ἐπιστήμην καὶ νοῦν εἰς τί ποτε τῶν προειρημένων, ὦ Πρώταρχέτε καὶ Φίληβε, νῦν θέντες οὐκ ἂν ἀσεβοῖμεν; οὐ γάρ μοι δοκεῖ σμικρὸς ἡμῖν εἶναι ὁ κίνδυνος κατορθώσασι καὶ μὴ περὶ τὸ νῦν ἐρωτώμενον.
σεμνύνεις γάρ, ὦ Σώκρατες, τὸν σεαυτοῦ θεόν.
καὶ γὰρ σύ, ὦ ἑταῖρε, τὴν σαυτοῦ · τὸ δ’ἐρωτώμενον ὅμως ἡμῖν λεκτέον.
ὀρθῶς τοι λέγει Σωκράτης, ὦ Φίληβε, καὶ αὐτῷ πειστέον.
οὐκοῦν ὑπὲρ ἐμοῦ σύ, Πρώταρχε, προῄρησαι λέγειν;
πάνυ γε · νῦν μέντοι σχεδὸν ἀπορῶ, καὶ δέομαί γε, ὦ Σώκρατες, αὐτόν σε ἡμῖν γενέσθαι προφήτην, ἵνα μηδὲν ἡμεῖς σοι περὶ τὸν ἀγωνιστὴν ἐξαμαρτάνοντες παρὰ μέλος φθεγξώμεθά τι.
πειστέον, ὦ Πρώταρχε · οὐ δὲ γὰρ χαλεπὸν οὐδὲν ἐπιτάττεις. ἀλλ’ὄντως σε ἐγώ, καθάπερ εἶπε Φίληβος, σεμνύνων ἐν τῷ παίζειν ἐθορύβησα, νοῦν καὶ ἐπιστήμην ἐρόμενος ὁποίου γένους εἶεν;
παντάπασί γε, ὦ Σώκρατες.
ἀλλὰ μὴν ῥᾴδιον · πάντες γὰρ συμφωνοῦσιν οἱ σοφοί, ἑαυτοὺς ὄντως σεμνύνοντες, ὡς νοῦς ἐστι βασιλεὺς ἡμῖν οὐρανοῦτε καὶ γῆς. καὶ ἴσως εὖ λέγουσι. διὰ μακροτέρων δ’, εἰ βούλει, τὴν σκέψιν αὐτοῦ τοῦ γένους ποιησώμεθα.
λέγ’ὅπως βούλει, μηδὲν μῆκος ἡμῖν ὑπολογιζόμενος, ὦ Σώκρατες, ὡς οὐκ ἀπεχθησόμενος.
καλῶς εἶπες. ἀρξώμεθα δέ πως ὧδε ἐπανερωτῶντες.
πῶς;
πότερον, ὦ Πρώταρχε, τὰ σύμπαντα καὶ τόδε τὸ καλούμενον ὅλον ἐπιτροπεύειν φῶμεν τὴν τοῦ ἀλόγου καὶ εἰκῇ δύναμιν καὶ τὸ ὅπῃ ἔτυχεν, ἢ τα- τἀναντία, καθάπερ οἱ πρόσθεν ἡμῶν ἔλεγον, νοῦν καὶ φρόνησίν τινα θαυμαστὴν συντάττουσαν διακυβερνᾶν;
οὐδὲν τῶν αὐτῶν, ὦ θαυμάσιε Σώκρατες · ὃ μὲν γὰρ σὺ νῦν λέγεις, οὐ δὲ ὅσιον εἶναί μοι φαίνεται. τὸ δὲ νοῦν πάντα διακοσμεῖν αὐτὰ φάναι καὶ τῆς ὄψεως τοῦ κόσμου καὶ ἡλίου καὶ σελήνης καὶ ἀστέρων καὶ πάσης τῆς περιφορᾶς ἄξιον, καὶ οὐκ ἄλλως ἔγωγ’ἄν ποτε περὶ αὐτῶν εἴποιμι οὐ δ’ἂν δοξάσαιμι.
βούλει δῆτά τι καὶ ἡμεῖς τοῖς ἔμπροσθεν ὁμολογούμενον 29aσυμφήσωμεν ὡς ταῦθ’οὕτως ἔχει, καὶ μὴ μόνον οἰώμεθα δεῖν τα- τἀλλότρια ἄνευ κινδύνου λέγειν, ἀλλὰ καὶ συγκινδυνεύωμεν καὶ μετέχωμεν τοῦ ψόγου, ὅταν ἀνὴρ δεινὸς φῇ ταῦτα μὴ οὕτως ἀλλ’ἀτάκτως ἔχειν;
πῶς γὰρ οὐκ ἂν βουλοίμην;
ἴθι δή, τὸν ἐπιόντα περὶ τούτων νῦν ἡμῖν λόγον ἄθρει.
λέγε μόνον.
τὰ περὶ τὴν τῶν σωμάτων φύσιν ἁπάντων τῶν ζῴων, πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ πνεῦμα καθορῶμέν που καὶ γῆν καθάπερ οἱ χειμαζόμενοι, φασίν, ἐνόντα ἐν τῇ συστάσει.
καὶ μάλα · χειμαζόμεθα γὰρ ὄντως ὑπ’ἀπορίας ἐν τοῖς νῦν λόγοις.
φέρε δή, περὶ ἑκάστου τῶν παρ’ἡμῖν λαβὲ τὸ τοιόνδε.
ποῖον;
ὅτι μικρόντε τούτων ἕκαστον παρ’ἡμῖν ἔνεστι καὶ φαῦλον καὶ οὐδαμῇ οὐδαμῶς εἰλικρινὲς ὂν καὶ τὴν δύναμιν οὐκ ἀξίαν τῆς φύσεως ἔχον. ἐν ἑνὶ δὲ λαβὼν περὶ πάντων νόει τα- ταὐτόν. οἷον πῦρ ἔστι μέν που παρ’ἡμῖν, ἔστι δ’ἐν τῷ παντί.
τί μήν;
οὐκοῦν σμικρὸν μέν τι τὸ παρ’ἡμῖν καὶ ἀσθενὲς καὶ φαῦλον, τὸ δ’ἐν τῷ παντὶ πλήθειτε θαυμαστὸν καὶ κάλλει καὶ πάσῃ δυνάμει τῇ περὶ τὸ πῦρ οὔσῃ.
καὶ μάλ’ἀληθὲς ὃ λέγεις.
τί δέ; τρέφεται καὶ γίγνεται ἐκ τούτου καὶ αὔξεται τὸ τοῦ παντὸς πῦρ ὑπὸ τοῦ παρ’ἡμῖν πυρός, ἢ το- τοὐναντίον ὑπ’ἐκείνου τότ’ἐμὸν καὶ τὸ σὸν καὶ τὸ τῶν ἄλλων ζῴων ἅπαντ’ἴσχει ταῦτα;
τοῦτο μὲν οὐ δ’ἀποκρίσεως ἄξιον ἐρωτᾷς.
ὀρθῶς · τα- ταὐτὰ γὰρ ἐρεῖς οἶμαι περίτε τῆς ἐν τοῖς ζῴοις γῆς τῆς ἐνθάδε καὶ τῆς ἐν τῷ παντί, καὶ τῶν ἄλλων δὴ πάντων ὅσων ἠρώτησα ὀλίγον ἔμπροσθεν. οὕτως ἀποκρινῇ;
τίς γὰρ ἀποκρινόμενος ἄλλως ὑγιαίνων ἄν ποτε φανείη;
σχεδὸν οὐ δ’ὁστισοῦν · ἀλλὰ τὸ μετὰ τοῦτο ἑξῆς ἕπου. πάντα γὰρ ἡμεῖς ταῦτα τὰ νυνδὴ λεχθέντα ἆρ’οὐκ εἰς ἓν συγκείμενα ἰδόντες ἐπωνομάσαμεν σῶμα;
τί μήν;
τα- ταὐτὸν δὴ λαβὲ καὶ περὶ τοῦδε ὃν κόσμον λέγομεν · τὸν αὐτὸν γὰρ τρόπον ἂν εἴη που σῶμα, σύνθετον ὂν ἐκ τῶν αὐτῶν.
ὀρθότατα λέγεις.
πότερον οὖν ἐκ τούτου τοῦ σώματος ὅλως τὸ παρ’ἡμῖν σῶμα ἢ ἐκ τοῦ παρ’ἡμῖν τοῦτο τρέφεταίτε καὶ ὅσα νυνδὴ περὶ αὐτῶν εἴπομεν εἴληφέντε καὶ ἔχει;
καὶ τοῦθ’ἕτερον, ὦ Σώκρατες, οὐκ ἄξιον ἐρωτήσεως.
τί δέ; τόδε ἆρα ἄξιον; ἢ πῶς ἐρεῖς;
λέγε τὸ ποῖον.
τὸ παρ’ἡμῖν σῶμα ἆρ’οὐ ψυχὴν φήσομεν ἔχειν;
δῆλον ὅτι φήσομεν.
πόθεν, ὦ φίλε Πρώταρχε, λαβόν, εἴπερ μὴ τό γε τοῦ παντὸς σῶμα ἔμψυχον ὂν ἐτύγχανε, τα- ταὐτά γε ἔχον τούτῳ καὶ ἔτι πάντῃ καλλίονα;
δῆλον ὡς οὐδαμόθεν ἄλλοθεν, ὦ Σώκρατες.
οὐ γάρ που δοκοῦμέν γε, ὦ Πρώταρχε, τὰ τέτταρα ἐκεῖνα, πέρας καὶ ἄπειρον καὶ κοινὸν καὶ τὸ τῆς αἰτίας γένος 30bἐν ἅπασι τέταρτον ἐνόν, τοῦτο ἐν μὲν τοῖς παρ’ἡμῖν ψυχήντε παρέχον καὶ σωμασκίαν ἐμποιοῦν καὶ πταίσαντος σώματος ἰατρικὴν καὶ ἐν ἄλλοις ἄλλα συντιθὲν καὶ ἀκούμενον πᾶσαν καὶ παντοίαν σοφίαν ἐπικαλεῖσθαι, τῶν δ’αὐτῶν τούτων ὄντων ἐν ὅλῳτε οὐρανῷ καὶ κατὰ μεγάλα μέρη, καὶ προσέτι καλῶν καὶ εἰλικρινῶν, ἐν τούτοις δ’οὐκ ἄρα μεμηχανῆσθαι τὴν τῶν καλλίστων καὶ τιμιωτάτων φύσιν.
ἀλλ’οὐδαμῶς τοῦτό γ’ἂν λόγον ἔχοι.
οὐκοῦν εἰ μὴ τοῦτο, μετ’ἐκείνου τοῦ λόγου ἂν ἑπόμενοι βέλτιον λέγοιμεν ὡς ἔστιν, ἃ πολλάκις εἰρήκαμεν, ἄπειρόντε ἐν τῷ παντὶ πολύ, καὶ πέρας ἱκανόν, καί τις ἐπ’αὐτοῖς αἰτία οὐ φαύλη, κοσμοῦσάτε καὶ συντάττουσα ἐνιαυτούςτε καὶ ὥρας καὶ μῆνας, σοφία καὶ νοῦς λεγομένη δικαιότατ’ἄν.
δικαιότατα δῆτα.
σοφία μὴν καὶ νοῦς ἄνευ ψυχῆς οὐκ ἄν ποτε γενοίσθην.
οὐ γὰρ οὖν.
οὐκοῦν ἐν μὲν τῇ τοῦ Διὸς ἐρεῖς φύσει βασιλικὴν μὲν ψυχήν, βασιλικὸν δὲ νοῦν ἐγγίγνεσθαι διὰ τὴν τῆς αἰτίας δύναμιν, ἐν δ’ἄλλοις ἄλλα καλά, καθ’ὅτι φίλον ἑκάστοις λέγεσθαι.
μάλα γε.
τοῦτον δὴ τὸν λόγον ἡμᾶς μή τι μάτην δόξῃς, ὦ Πρώταρχε, εἰρηκέναι, ἀλλ’ἔστι τοῖς μὲν πάλαι ἀποφηναμένοις ὡς ἀεὶ τοῦ παντὸς νοῦς ἄρχει σύμμαχος ἐκείνοις.
ἔστι γὰρ οὖν.
τῇ δέ γε ἐμῇ ζητήσει πεπορικὼς ἀπόκρισιν, ὅτι νοῦς 30eἐστὶ γένους τῆς τοῦ πάντων αἰτίου λεχθέντος ἦν ἡμῖν ἓν τοῦτο}. ἔχεις γὰρ δήπου νῦν ἡμῶν ἤδη τὴν ἀπόκρισιν.
ἔχω καὶ μάλα ἱκανῶς · καίτοι με ἀποκρινάμενος ἔλαθες.
ἀνάπαυλα γάρ, ὦ Πρώταρχε, τῆς σπουδῆς γίγνεται ἐνίοτε ἡ παιδιά.
καλῶς εἶπες.
νῦν δήπου, ὦ ἑταῖρε, οὗ μὲν γένους ἐστὶ καὶ τίνα ποτὲ δύναμιν κέκτηται, σχεδὸν ἐπιεικῶς ἡμῖν τὰ νῦν δεδήλωται.
πάνυ μὲν οὖν.
καὶ μὴν ἡδονῆς γε ὡσαύτως πάλαι τὸ γένος ἐφάνη.
καὶ μάλα.
μεμνώμεθα δὴ καὶ ταῦτα περὶ ἀμφοῖν, ὅτι νοῦς μὲν αἰτίας ἦν συγγενὴς καὶ τούτου σχεδὸν τοῦ γένους, ἡδονὴ δὲ ἄπειρόςτε αὐτὴ καὶ τοῦ μήτε ἀρχὴν μήτε μέσα μήτε τέλος ἐν αὑτῷ ἀφ’ἑαυτοῦ ἔχοντος μη δὲ ἕξοντός ποτε γένους.
μεμνησόμεθα · πῶς γὰρ οὔ;
δεῖ δὴ τὸ μετὰ τοῦτο, ἐν ᾧτέ ἐστιν ἑκάτερον αὐτοῖν καὶ διὰ τί πάθος γίγνεσθον ὁπόταν γίγνησθον ἰδεῖν ἡμᾶς. πρῶτον τὴν ἡδονήν · ὥσπερ τὸ γένος αὐτῆς πρότερον ἐβασανίσαμεν, οὕτω καὶ ταῦτα πρότερα. λύπης δὲ αὖ χωρὶς τὴν ἡδονὴν οὐκ ἄν ποτε δυναίμεθα ἱκανῶς βασανίσαι.
ἀλλ’εἰ ταύτῃ χρὴ πορεύεσθαι, ταύτῃ πορευώμεθα.
ἆρ’οὖν σοὶ καθάπερ ἐμοὶ φαίνεται τῆς γενέσεως αὐτῶν πέρι;
τὸ ποῖον;
ἐν τῷ κοινῷ μοι γένει ἅμα φαίνεσθον λύπητε καὶ ἡδονὴ γίγνεσθαι κατὰ φύσιν.
κοινὸν δέ γε, ὦ φίλε Σώκρατες, ὑπομίμνῃσκε ἡμᾶς τί ποτε τῶν προειρημένων βούλει δηλοῦν.
ἔσται ταῦτ’εἰς δύναμιν, ὦ θαυμάσιε.
καλῶς εἶπες.
κοινὸν τοίνυν ὑπακούωμεν ὃ δὴ τῶν τεττάρων τρίτον ἐλέγομεν.
ὃ μετὰ τὸ ἄπειρον καὶ πέρας ἔλεγες, ἐν ᾧ καὶ ὑγίειαν, οἶμαι δὲ καὶ ἁρμονίαν, ἐτίθεσο;
κάλλιστ’εἶπες. τὸν νοῦν δὲ ὅτι μάλιστ’ἤδη πρόσεχε.
λέγε μόνον.
λέγω τοίνυν τῆς ἁρμονίας μὲν λυομένης ἡμῖν ἐν τοῖς ζῴοις ἅμα λύσιν τῆς φύσεως καὶ γένεσιν ἀλγηδόνων ἐν τῷ τότε γίγνεσθαι χρόνῳ.
πάνυ λέγεις εἰκός.
πάλιν δὲ ἁρμοττομένηςτε καὶ εἰς τὴν αὑτῆς φύσιν ἀπιούσης ἡδονὴν γίγνεσθαι λεκτέον, εἰ δεῖ δι’ὀλίγων περὶ μεγίστων ὅτι τάχιστα ῥηθῆναι.
οἶμαι μέν σε ὀρθῶς λέγειν, ὦ Σώκρατες, ἐμφανέστερον δὲ ἔτι τα- ταὐτὰ ταῦτα πειρώμεθα λέγειν.
οὐκοῦν τὰ δημόσιά που καὶ περιφανῆ ῥᾷστον συννοεῖν;
ποῖα;
πείνη μέν που λύσις καὶ λύπη;
ναί.
ἐδωδὴ δέ, πλήρωσις γιγνομένη πάλιν, ἡδονή;
ναί.
δίψος δ’αὖ φθορὰ καὶ λύπη, ἡ δὲ τοῦ 32aὑγροῦ πάλιν τὸ ξηρανθὲν πληροῦσα δύναμις ἡδονή · διάκρισις δέ γ’αὖ καὶ διάλυσις ἡ παρὰ φύσιν, τοῦ πνίγους πάθη, λύπη, κατὰ φύσιν δὲ πάλιν ἀπόδοσίςτε καὶ ψῦξις ἡδονή.
πάνυ μὲν οὖν.
καὶ ῥίγους ἡ μὲν παρὰ φύσιν τοῦ ζῴου τῆς ὑγρότητος πῆξις λύπη · πάλιν δ’εἰς τα- ταὐτὸν ἀπιόντων καὶ διακρινομένων ἡ κατὰ φύσιν ὁδὸς ἡδονή. καὶ ἑνὶ λόγῳ σκόπει εἴ σοι μέτριος ὁ λόγος ὃς ἂν φῇ τὸ ἐκ τῆς ἀπείρου καὶ 32bπέρατος κατὰ φύσιν ἔμψυχον γεγονὸς εἶδος, ὅπερ ἔλεγον ἐν τῷ πρόσθεν, ὅταν μὲν τοῦτο φθείρηται, τὴν μὲν φθορὰν λύπην εἶναι, τὴν δ’εἰς τὴν αὑτῶν οὐσίαν ὁδόν, ταύτην δὲ αὖ πάλιν τὴν ἀναχώρησιν πάντων ἡδονήν.
ἔστω · δοκεῖ γάρ μοι τύπον γέ τινα ἔχειν.
τοῦτο μὲν τοίνυν ἓν εἶδος τιθώμεθα λύπηςτε καὶ ἡδονῆς ἐν τούτοις τοῖς πάθεσιν ἑκατέροις;
κείσθω.
τίθει τοίνυν αὐτῆς τῆς ψυχῆς κατὰ τὸ τούτων τῶν 32cπαθημάτων προσδόκημα τὸ μὲν πρὸ τῶν ἡδέων ἐλπιζόμενον ἡδὺ καὶ θαρραλέον, τὸ δὲ πρὸ τῶν λυπηρῶν φοβερὸν καὶ ἀλγεινόν.
ἔστι γὰρ οὖν τοῦθ’ἡδονῆς καὶ λύπης ἕτερον εἶδος, τὸ χωρὶς τοῦ σώματος αὐτῆς τῆς ψυχῆς διὰ προσδοκίας γιγνόμενον.
ὀρθῶς ὑπέλαβες. ἐν γὰρ τούτοις οἶμαι, κατά γε τὴν ἐμὴν δόξαν, εἰλικρινέσιντε ἑκατέροις γιγνομένοις, ὡς δοκεῖ, καὶ ἀμείκτοις λύπηςτε καὶ ἡδονῆς, ἐμφανὲς ἔσεσθαι 32dτὸ περὶ τὴν ἡδονήν, πότερον ὅλον ἐστὶ τὸ γένος ἀσπαστόν, ἢ τοῦτο μὲν ἑτέρῳ τινὶ τῶν προειρημένων δοτέον ἡμῖν γενῶν, ἡδονῇ δὲ καὶ λύπῃ, καθάπερ θερμῷ καὶ ψυχρῷ καὶ πᾶσι τοῖς τοιούτοις, τοτὲ μὲν ἀσπαστέον αὐτά, τοτὲ δὲ οὐκ ἀσπαστέον, ὡς ἀγαθὰ μὲν οὐκ ὄντα, ἐνίοτε δὲ καὶ ἔνια δεχόμενα τὴν τῶν ἀγαθῶν ἔστιν ὅτε φύσιν.
ὀρθότατα λέγεις, ὅτι ταύτῃ πῃ δεῖ διαπορηθῆναι τὸ νῦν μεταδιωκόμενον.
πρῶτον μὲν τοίνυν τόδε συνίδωμεν · εἴπερ 32eὄντως ἔστι τὸ λεγόμενον, διαφθειρομένων μὲν αὐτῶν ἀλγηδών, ἀνασῳζομένων δὲ ἡδονή, τῶν μήτε διαφθειρομένων μήτε ἀνασῳζομένων ἐννοήσωμεν πέρι, τίνα ποτὲ ἕξιν δεῖ τότε ἐν ἑκάστοις εἶναι τοῖς ζῴοις, ὅταν οὕτως ἴσχῃ. σφόδρα δὲ προσέχων τὸν νοῦν εἰπέ · ἆρα οὐ πᾶσα ἀνάγκη πᾶν ἐν τῷ τότε χρόνῳ ζῷον μήτε τι λυπεῖσθαι μήτε ἥδεσθαι μήτε μέγα μήτε σμικρόν;
ἀνάγκη μὲν οὖν.
οὐκοῦν ἔστι τις τρίτη ἡμῶν ἡ τοιαύτη διάθεσις 33aπαράτε τὴν τοῦ χαίροντος καὶ παρὰ τὴν τοῦ λυπουμένου;
τί μήν;
ἄγε δὴ τοίνυν, ταύτης προθυμοῦ μεμνῆσθαι. πρὸς γὰρ τὴν τῆς ἡδονῆς κρίσιν οὐ σμικρὸν μεμνῆσθαι ταύτην ἔσθ’ἡμῖν ἢ μή. βραχὺ δέ τι περὶ αὐτῆς, εἰ βούλει, διαπεράνωμεν.
λέγε ποῖον.
τὸν τοῦ φρονεῖν βίον οἶσθ’ὡς τοῦτον τὸν τρόπον οὐδὲν ἀποκωλύει ζῆν.
τὸν τοῦ μὴ χαίρειν μη δὲ λυπεῖσθαι λέγεις;
ἐρρήθη γάρ που τότε ἐν τῇ παραβολῇ τῶν βίων μηδὲν δεῖν μήτε μέγα μήτε σμικρὸν χαίρειν τῷ τὸν τοῦ νοεῖν καὶ φρονεῖν βίον ἑλομένῳ.
καὶ μάλα οὕτως ἐρρήθη.
οὐκοῦν οὕτως ἂν ἐκείνῳ γε ὑπάρχοι · καὶ ἴσως οὐδὲν ἄτοπον εἰ πάντων τῶν βίων ἐστὶ θειότατος.
οὔκουν εἰκός γε οὔτε χαίρειν θεοὺς οὔτε τὸ ἐναντίον.
πάνυ μὲν οὖν οὐκ εἰκός · ἄσχημον γοῦν αὐτῶν ἑκάτερον γιγνόμενόν ἐστιν. ἀλλὰ δὴ τοῦτο μὲν ἔτι καὶ εἰς 33cαὖθις ἐπισκεψόμεθα, ἐὰν πρὸς λόγον τι ᾖ, καὶ τῷ νῷ πρὸς τὰ δευτερεῖα, ἐὰν μὴ πρὸς τὰ πρωτεῖα δυνώμεθα προσθεῖναι, προσθήσομεν.
ὀρθότατα λέγεις.
καὶ μὴν τό γε ἕτερον εἶδος τῶν ἡδονῶν, ὃ τῆς ψυχῆς αὐτῆς ἔφαμεν εἶναι, διὰ μνήμης πᾶν ἐστι γεγονός.
πῶς;
μνήμην, ὡς ἔοικεν, ὅτι ποτ’ἔστιν πρότερον ἀναληπτέον, καὶ κινδυνεύει πάλιν ἔτι πρότερον αἴσθησιν μνήμης, εἰ μέλλει τὰ περὶ ταῦθ’ἡμῖν κατὰ τρόπον φανερά πῃ γενήσεσθαι.
πῶς φῄς;
θὲς τῶν περὶ τὸ σῶμα ἡμῶν ἑκάστοτε παθημάτων τὰ μὲν ἐν τῷ σώματι κατασβεννύμενα πρὶν ἐπὶ τὴν ψυχὴν διεξελθεῖν ἀπαθῆ ἐκείνην ἐάσαντα, τὰ δὲ δι’ἀμφοῖν ἰόντα καί τινα ὥσπερ σεισμὸν ἐντιθέντα ἴδιόντε καὶ κοινὸν ἑκατέρῳ.
κείσθω.
τὰ μὲν δὴ μὴ δι’ἀμφοῖν ἰόντα ἐὰν τὴν ψυχὴν ἡμῶν φῶμεν λανθάνειν, τὰ δὲ δι’ἀμφοῖν μὴ λανθάνειν, ἆρ’ὀρθότατα ἐροῦμεν;
πῶς γὰρ οὔ;
τὸ τοίνυν λεληθέναι μηδαμῶς ὑπολάβῃς ὡς λέγω λήθης ἐνταῦθά που γένεσιν · ἔστι γὰρ λήθη μνήμης ἔξοδος, ἡ δ’ἐν τῷ λεγομένῳ νῦν οὔπω γέγονε. τοῦ δὴ μήτε ὄντος μήτε γεγονότος πω γίγνεσθαι φάναι τινὰ ἀποβολὴν ἄτοπον. ἦ γάρ;
τί μήν;
τὰ τοίνυν ὀνόματα μετάβαλε μόνον.
πῶς;
ἀντὶ μὲν τοῦ λεληθέναι τὴν ψυχήν, ὅταν ἀπαθὴς αὕτη γίγνηται τῶν σεισμῶν τῶν τοῦ σώματος, ἣν νῦν λήθην 34aκαλεῖς ἀναισθησίαν ἐπονόμασον.
ἔμαθον.
τὸ δ’ἐν ἑνὶ πάθει τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα κοινῇ γιγνόμενον κοινῇ καὶ κινεῖσθαι, ταύτην δ’αὖ τὴν κίνησιν ὀνομάζων αἴσθησιν οὐκ ἀπὸ τρόπου φθέγγοι’ἄν.
ἀληθέστατα λέγεις.
οὐκοῦν ἤδη μανθάνομεν ὃ βουλόμεθα καλεῖν τὴν αἴσθησιν;
τί μήν;
σωτηρίαν τοίνυν αἰσθήσεως τὴν μνήμην λέγων ὀρθῶς ἄν τις λέγοι κατά γε τὴν ἐμὴν δόξαν.
ὀρθῶς γὰρ οὖν.
μνήμης δὲ ἀνάμνησιν ἆρ’οὐ διαφέρουσαν λέγομεν;
ἴσως.
ἆρ’οὖν οὐ τόδε;
τὸ ποῖον;
ὅταν ἃ μετὰ τοῦ σώματος ἔπασχέν ποθ’ἡ ψυχή, ταῦτ’ἄνευ τοῦ σώματος αὐτὴ ἐν ἑαυτῇ ὅτι μάλιστα ἀναλαμβάνῃ, τότε ἀναμιμνῄσκεσθαί που λέγομεν. ἦ γάρ;
πάνυ μὲν οὖν.
καὶ μὴν καὶ ὅταν ἀπολέσασα μνήμην εἴτ’αἰσθήσεως εἴτ’αὖ μαθήματος αὖθις ταύτην ἀναπολήσῃ πάλιν 34cαὐτὴ ἐν ἑαυτῇ, καὶ ταῦτα σύμπαντα ἀναμνήσεις που λέγομεν.
ὀρθῶς λέγεις.
οὗ δὴ χάριν ἅπαντ’εἴρηται ταῦτ’, ἔστι τόδε.
τὸ ποῖον;
ἵνα πῃ τὴν ψυχῆς ἡδονὴν χωρὶς σώματος ὅτι μάλιστα καὶ ἐναργέστατα λάβοιμεν, καὶ ἅμα ἐπιθυμίαν · διὰ γὰρ τούτων πως ταῦτα ἀμφότερα ἔοικεν δηλοῦσθαι.
λέγωμεν τοίνυν, ὦ Σώκρατες, ἤδη τὸ μετὰ ταῦτα.
πολλά γε περὶ γένεσιν ἡδονῆς καὶ πᾶσαν 34dμορφὴν αὐτῆς ἀναγκαῖον, ὡς ἔοικε, λέγοντας σκοπεῖν. καὶ γὰρ νῦν πρότερον ἔτι φαίνεται ληπτέον ἐπιθυμίαν εἶναι τί ποτ’ἔστι καὶ ποῦ γίγνεται.
σκοπῶμεν τοίνυν · οὐδὲν γὰρ ἀπολοῦμεν.
ἀπολοῦμεν μὲν οὖν ταῦτά γε, ὦ Πρώταρχε · εὑρόντες ὃ νῦν ζητοῦμεν, ἀπολοῦμεν τὴν περὶ αὐτὰ ταῦτα ἀπορίαν.
ὀρθῶς ἠμύνω · τὸ δ’ἐφεξῆς τούτοις πειρώμεθα λέγειν.
οὐκοῦν νυνδὴ πείνηντε καὶ δίψος καὶ πολλὰ ἕτερα 34eτοιαῦτα ἔφαμεν εἶναί τινας ἐπιθυμίας;
σφόδρα γε.
πρὸς τί ποτε ἄρα τα- ταὐτὸν βλέψαντες οὕτω πολὺ διαφέροντα ταῦθ’ἑνὶ προσαγορεύομεν ὀνόματι;
μὰ Δί’οὐ ῥᾴδιον ἴσως εἰπεῖν, ὦ Σώκρατες, ἀλλ’ὅμως λεκτέον.
ἐκεῖθεν δὴ ἐκ τῶν αὐτῶν πάλιν ἀναλάβωμεν.
πόθεν δή;
διψῇ γέ που λέγομεν ἑκάστοτέ τι;
πῶς δ’οὔ;
τοῦτο δέ γ’ἐστὶ κενοῦται;
τί μήν;
ἆρ’οὖν τὸ δίψος ἐστὶν ἐπιθυμία;
ναί, πώματός γε.
πώματος, ἢ πληρώσεως πώματος;
οἶμαι μὲν πληρώσεως.
ὁ κενούμενος ἡμῶν ἄρα, ὡς ἔοικεν, ἐπιθυμεῖ τῶν ἐναντίων ἢ πάσχει · κενούμενος γὰρ ἐρᾷ πληροῦσθαι.
σαφέστατά γε.
τί οὖν; ὁ τὸ πρῶτον κενούμενος ἔστιν ὁπόθεν εἴτ’αἰσθήσει πληρώσεως ἐφάπτοιτ’ἂν εἴτε μνήμῃ, τούτου ὃ μήτ’ἐν τῷ νῦν χρόνῳ πάσχει μήτ’ἐν τῷ πρόσθεν πώποτε ἔπαθεν;
καὶ πῶς;
ἀλλὰ μὴν ὅ γε ἐπιθυμῶν τινὸς ἐπιθυμεῖ, φαμέν.
πῶς γὰρ οὔ;
οὐκ ἄρα ὅ γε πάσχει, τούτου ἐπιθυμεῖ. διψῇ γάρ, τοῦτο δὲ κένωσις · ὁ δ’ἐπιθυμεῖ πληρώσεως.
ναί.
πληρώσεώς γ’ἄρα πῄ τι τῶν τοῦ διψῶντος ἂν ἐφάπτοιτο.
ἀναγκαῖον.
τὸ μὲν δὴ σῶμα ἀδύνατον · κενοῦται γάρ που.
ναί.
τὴν ψυχὴν ἄρα τῆς πληρώσεως ἐφάπτεσθαι λοιπόν, 35cτῇ μνήμῃ δῆλον ὅτι · τῷ γὰρ ἂν ἔτ’ἄλλῳ ἐφάψαιτο;
σχεδὸν οὐδενί.
μανθάνομεν οὖν ὃ συμβέβηχ’ἡμῖν ἐκ τούτων τῶν λόγων;
τὸ ποῖον;
σώματος ἐπιθυμίαν οὔ φησιν ἡμῖν οὗτος ὁ λόγος γίγνεσθαι.
πῶς;
ὅτι τοῖς ἐκείνου παθήμασιν ἐναντίαν ἀεὶ παντὸς ζῴου μηνύει τὴν ἐπιχείρησιν.
καὶ μάλα.
ἡ δ’ὁρμή γε ἐπὶ το- τοὐναντίον ἄγουσα ἢ τὰ παθήματα δηλοῖ που μνήμην οὖσαν τῶν τοῖς παθήμασιν ἐναντίων.
πάνυ γε.
τὴν ἄρα ἐπάγουσαν ἐπὶ τὰ ἐπιθυμούμενα ἀποδείξας μνήμην ὁ λόγος ψυχῆς σύμπασαν τήντε ὁρμὴν καὶ ἐπιθυμίαν καὶ τὴν ἀρχὴν τοῦ ζῴου παντὸς ἀπέφηνεν.
ὀρθότατα.
διψῆν ἄρα ἡμῶν τὸ σῶμα ἢ πεινῆν ἤ τι τῶν τοιούτων πάσχειν οὐδαμῇ ὁ λόγος αἱρεῖ.
ἀληθέστατα.
ἔτι δὴ καὶ τόδε περὶ τα- ταὐτὰ ταῦτα κατανοήσωμεν. βίου γὰρ εἶδός τί μοι φαίνεται βούλεσθαι δηλοῦν ὁ λόγος ἡμῖν ἐν τούτοις αὐτοῖς.
ἐν τίσι καὶ ποίου πέρι βίου φράζεις;
ἐν τῷ πληροῦσθαι καὶ κενοῦσθαι καὶ πᾶσιν ὅσα περὶ σωτηρίαντέ ἐστι τῶν ζῴων καὶ τὴν φθοράν, καὶ εἴ τις τούτων ἐν ἑκατέρῳ γιγνόμενος ἡμῶν ἀλγεῖ, τοτὲ δὲ χαίρει κατὰ τὰς μεταβολάς.
ἔστι ταῦτα.
τί δ’ὅταν ἐν μέσῳ τούτων γίγνηται;
πῶς ἐν μέσῳ;
διὰ μὲν τὸ πάθος ἀλγῇ, μεμνῆται δὲ τῶν ἡδέων ὧν γενομένων παύοιτ’ἂν τῆς ἀλγηδόνος, πληρῶται δὲ μήπω · τί 36aτότε; φῶμεν ἢ μὴ φῶμεν αὐτὸν ἐν μέσῳ τῶν παθημάτων εἶναι;
φῶμεν μὲν οὖν.
πότερον ἀλγοῦνθ’ὅλως ἢ χαίροντα;
μὰ Δί’, ἀλλὰ διπλῇ τινὶ λύπῃ λυπούμενον, κατὰ μὲν τὸ σῶμα ἐν τῷ παθήματι, κατὰ δὲ τὴν ψυχὴν προσδοκίας τινὶ πόθῳ.
πῶς, ὦ Πρώταρχε, τὸ διπλοῦν τῆς λύπης εἶπες; ἆρ’οὐκ ἔστι μὲν ὅτε τις ἡμῶν κενούμενος ἐν ἐλπίδι φανερᾷ τοῦ 36bπληρωθήσεσθαι καθέστηκε, τοτὲ δὲ το- τοὐναντίον ἀνελπίστως ἔχει;
καὶ μάλα γε.
μῶν οὖν οὐχὶ ἐλπίζων μὲν πληρωθήσεσθαι τῷ μεμνῆσθαι δοκεῖ σοι χαίρειν, ἅμα δὲ κενούμενος ἐν τούτοις ἀλγεῖν;
ἀνάγκη.
τότε ἄρ’ἄνθρωπος καὶ τα- τἆλλα ζῷα λυπεῖταίτε ἅμα καὶ χαίρει.
κινδυνεύει.
τί δ’ὅταν ἀνελπίστως ἔχῃ κενούμενος τεύξεσθαι πληρώσεως; ἆρ’οὐ τότε τὸ διπλοῦν γίγνοιτ’ἂν περὶ τὰς λύπας πάθος, ὃ σὺ νυνδὴ κατιδὼν ᾠήθης ἁπλῶς εἶναι 36cδιπλοῦν;
ἀληθέστατα, ὦ Σώκρατες.
ταύτῃ δὴ τῇ σκέψει τούτων τῶν παθημάτων τόδε χρησώμεθα.
τὸ ποῖον;
πότερον ἀληθεῖς ταύτας τὰς λύπαςτε καὶ ἡδονὰς ἢ ψευδεῖς εἶναι λέξομεν; ἢ τὰς μέν τινας ἀληθεῖς, τὰς δ’οὔ;
πῶς δ’, ὦ Σώκρατες, ἂν εἶεν ψευδεῖς ἡδοναὶ ἢ λῦπαι;
πῶς δέ, ὦ Πρώταρχε, φόβοι ἂν ἀληθεῖς ἢ ψευδεῖς, ἢ προσδοκίαι ἀληθεῖς ἢ μή, ἢ δόξαι ἀληθεῖς ἢ ψευδεῖς;
δόξας μὲν ἔγωγ’ἄν που συγχωροίην, τὰ δ’ἕτερα ταῦτ’οὐκ ἄν.
πῶς φῄς; λόγον μέντοι τινὰ κινδυνεύομεν οὐ πάνυ σμικρὸν ἐπεγείρειν.
ἀληθῆ λέγεις.
ἀλλ’εἰ πρὸς τὰ παρεληλυθότα, ὦ παῖ ’κείνου τα- τἀνδρός, προσήκοντα, τοῦτο σκεπτέον.
ἴσως τοῦτό γε.
χαίρειν τοίνυν δεῖ λέγειν τοῖς ἄλλοις μήκεσιν ἢ καὶ ὁτῳοῦν τῶν παρὰ τὸ προσῆκον λεγομένων.
ὀρθῶς.
λέγε δή μοι · θαῦμα γάρ μέ γε ἔχει διὰ τέλους ἀεὶ περὶ τὰ αὐτὰ ἃ νυνδὴ προυθέμεθα ἀπορήματα. πῶς δὴ φῄς; ψευδεῖς, αἱ δ’ἀληθεῖς οὐκ εἰσὶν ἡδοναί;
πῶς γὰρ ἄν;
οὔτε δὴ ὄναρ οὔθ’ὕπαρ, ὡς φῄς, οὔτ’ἐν μανίαις οὔτ’ἐν παραφροσύναις οὐδεὶς ἔσθ’ὅστις ποτὲ δοκεῖ μὲν χαίρειν, χαίρει δὲ οὐδαμῶς, οὐ δ’αὖ δοκεῖ μὲν λυπεῖσθαι, λυπεῖται δ’οὔ.
πάνθ’οὕτω ταῦτα, ὦ Σώκρατες, ἔχειν πάντες ὑπειλήφαμεν.
ἆρ’οὖν ὀρθῶς; ἢ σκεπτέον εἴτ’ὀρθῶς εἴτε μὴ ταῦτα λέγεται;
σκεπτέον, ὥς γ’ἐγὼ φαίην ἄν.
διορισώμεθα δὴ σαφέστερον ἔτι τὸ νυνδὴ λεγόμενον ἡδονῆςτε πέρι καὶ δόξης. ἔστιν γάρ πού τι δοξάζειν ἡμῖν;
ναί.
καὶ ἥδεσθαι;
ναί.
καὶ μὴν καὶ τὸ δοξαζόμενόν ἐστί τι;
πῶς δ’οὔ;
καὶ τό γε ᾧ τὸ ἡδόμενον ἥδεται;
καὶ πάνυ γε.
οὐκοῦν τὸ δοξάζον, ἄντε ὀρθῶς ἄντε μὴ ὀρθῶς δοξάζῃ, τό γε δοξάζειν ὄντως οὐδέποτε ἀπόλλυσιν.
πῶς γὰρ ἄν;
οὐκοῦν καὶ τὸ ἡδόμενον, ἄντε ὀρθῶς ἄντε μὴ ὀρθῶς ἥδηται, τό γε ὄντως ἥδεσθαι δῆλον ὡς οὐδέποτ’ἀπολεῖ.
ναί, καὶ τοῦθ’οὕτως ἔχει.
ὅτῳ ποτὲ οὖν δὴ τρόπῳ δόξα ψευδήςτε καὶ ἀληθὴς ἡμῖν φιλεῖ γίγνεσθαι, τὸ δὲ τῆς ἡδονῆς μόνον ἀληθές, δοξάζειν δ’ὄντως καὶ χαίρειν ἀμφότερα ὁμοίως εἴληχεν σκεπτέον.
σκεπτέον.
ἆρ’ὅτι δόξῃ μὲν ἐπιγίγνεσθον ψεῦδόςτε καὶ 37cἀληθές, καὶ ἐγένετο οὐ μόνον δόξα διὰ ταῦτα ἀλλὰ καὶ ποιά τις ἑκατέρα, σκεπτέον φῂς τοῦτ’εἶναι;
ναί.
πρὸς δέ γε τούτοις, εἰ καὶ τὸ παράπαν ἡμῖν τὰ μέν ἐστι ποί’ἄττα, ἡδονὴ δὲ καὶ λύπη μόνον ἅπερ ἐστί, ποιώ τινε δὲ οὐ γίγνεσθον, καὶ ταῦθ’ἡμῖν διομολογητέον.
δῆλον.
ἀλλ’οὐδὲν τοῦτό γε χαλεπὸν ἰδεῖν, ὅτι καὶ ποιώ τινε · πάλαι γὰρ εἴπομεν ὅτι μεγάλαιτε καὶ σμικραὶ καὶ σφόδρα ἑκάτεραι γίγνονται, λῦπαίτε καὶ ἡδοναί.
παντάπασι μὲν οὖν.
ἂν δέ γε πονηρία τούτων, ὦ Πρώταρχε, προσγίγνηταί τινι, πονηρὰν μὲν φήσομεν οὕτω γίγνεσθαι δόξαν, πονηρὰν δὲ καὶ ἡδονήν;
ἀλλὰ τί μήν, ὦ Σώκρατες;
τί δ’, ἂν ὀρθότης ἢ το- τοὐναντίον ὀρθότητι τινὶ τούτων προσγίγνηται; μῶν οὐκ ὀρθὴν μὲν δόξαν ἐροῦμεν, ἂν ὀρθότητα ἴσχῃ, τα- ταὐτὸν δὲ ἡδονήν;
ἀναγκαῖον.
ἂν δέ γε ἁμαρτανόμενον τὸ δοξαζόμενον ᾖ, τὴν δόξαν τότε ἁμαρτάνουσάν γε οὐκ ὀρθὴν ὁμολογητέον οὐ δ’ὀρθῶς δοξάζουσαν;
πῶς γὰρ ἄν;
τί δ’, ἂν αὖ λύπην ἤ τινα ἡδονὴν περὶ τὸ ἐφ’ᾧ λυπεῖται ἢ το- τοὐναντίον ἁμαρτάνουσαν ἐφορῶμεν, ὀρθὴν ἢ χρηστὴν ἤ τι τῶν καλῶν ὀνομάτων αὐτῇ προσθήσομεν;
ἀλλ’οὐχ οἷόντε, εἴπερ ἁμαρτήσεταί γε ἡδονή.
καὶ μὴν ἔοικέν γε ἡδονὴ πολλάκις οὐ μετὰ δόξης ὀρθῆς ἀλλὰ μετὰ ψεύδους ἡμῖν γίγνεσθαι.
πῶς γὰρ οὔ; καὶ τὴν μὲν δόξαν γε, ὦ Σώκρατες, 38aἐν τῷ τοιούτῳ καὶ τότε λέγομεν ψευδῆ, τὴν δ’ἡδονὴν αὐτὴν οὐδεὶς ἄν ποτε προσείποι ψευδῆ.
ἀλλὰ προθύμως ἀμύνεις τῷ τῆς ἡδονῆς, ὦ Πρώταρχε, λόγῳ τὰ νῦν.
οὐδέν γε, ἀλλ’ἅπερ ἀκούω λέγω.
διαφέρει δ’ἡμῖν οὐδέν, ὦ ἑταῖρε, ἡ μετὰ δόξηςτε ὀρθῆς καὶ μετ’ἐπιστήμης ἡδονὴ τῆς μετὰ τοῦ ψεύδους καὶ ἀγνοίας πολλάκις ἑκάστοις ἡμῶν ἐγγιγνομένης;
εἰκὸς γοῦν μὴ σμικρὸν διαφέρειν.
τῆς δὴ διαφορᾶς αὐτοῖν ἐπὶ θεωρίαν ἔλθωμεν.
ἄγ’ὅπῃ σοι φαίνεται.
τῇδε δὴ ἄγω.
πῇ;
δόξα, φαμέν, ἡμῖν ἔστι μὲν ψευδής, ἔστι δὲ καὶ ἀληθής;
ἔστιν.
ἕπεται μὴν ταύταις, ὃ νυνδὴ ἐλέγομεν, ἡδονὴ καὶ λύπη πολλάκις, ἀληθεῖ καὶ ψευδεῖ δόξῃ λέγω.
πάνυ γε.
οὐκοῦν ἐκ μνήμηςτε καὶ αἰσθήσεως δόξα ἡμῖν καὶ τὸ διαδοξάζειν ἐγχειρεῖν γίγνεθ’ἑκάστοτε;
καὶ μάλα.
ἆρ’οὖν ἡμᾶς ὧδε περὶ ταῦτα ἀναγκαῖον ἡγούμεθ’ἴσχειν;
πῶς;
πολλάκις ἰδόντι τινὶ πόρρωθεν μὴ πάνυ σαφῶς τὰ καθορώμενα συμβαίνειν βούλεσθαι κρίνειν φαίης ἂν ταῦθ’ἅπερ ὁρᾷ;
φαίην ἄν.
οὐκοῦν τὸ μετὰ τοῦτο αὐτὸς αὑτὸν οὗτος ἀνέροιτ’ἂν ὧδε;
πῶς;
τί ποτ’ἄρ’ἔστι τὸ παρὰ τὴν πέτραν τοῦθ’ἑστάναι 38dφανταζόμενον ὑπό τινι δένδρῳ; ταῦτ’εἰπεῖν ἄν τις πρὸς ἑαυτὸν δοκεῖ σοι, τοιαῦτ’ἄττα κατιδὼν φαντασθέντα αὑτῷ ποτε;
τί μήν;
ἆρ’οὖν μετὰ ταῦτα ὁ τοιοῦτος ὡς ἀποκρινόμενος ἂν πρὸς αὑτὸν εἴποι τοῦτο, ὡς ἔστιν ἄνθρωπος, ἐπιτυχῶς εἰπών;
καὶ πάνυ γε.
καὶ παρενεχθείς γ’αὖ τάχ’ἂν ὡς ἔστι τινῶν ποιμένων ἔργον τὸ καθορώμενον ἄγαλμα προσείποι.
μάλα γε.
κα- κἂν μέν τίς γ’αὐτῷ παρῇ, τάτε πρὸς αὑτὸν ῥηθέντα ἐντείνας εἰς φωνὴν πρὸς τὸν παρόντα αὐτὰ ταῦτ’ἂν πάλιν φθέγξαιτο, καὶ λόγος δὴ γέγονεν οὕτως ὃ τότε δόξαν ἐκαλοῦμεν;
τί μήν;
ἂν δ’ἄρα μόνος ᾖ τοῦτο τα- ταὐτὸν πρὸς αὑτὸν διανοούμενος, ἐνίοτε καὶ πλείω χρόνον ἔχων ἐν αὑτῷ πορεύεται.
πάνυ μὲν οὖν.
τί οὖν; ἆρα σοὶ φαίνεται τὸ περὶ τούτων ὅπερ ἐμοί;
τὸ ποῖον;
δοκεῖ μοι τότε ἡμῶν ἡ ψυχὴ βιβλίῳ τινὶ προσεοικέναι.
πῶς;
ἡ μνήμη ταῖς αἰσθήσεσι συμπίπτουσα εἰς τα- ταὐτὸν κα- κἀκεῖνα ἃ περὶ ταῦτ’ἐστὶ τὰ παθήματα φαίνονταί μοι σχεδὸν οἷον γράφειν ἡμῶν ἐν ταῖς ψυχαῖς τότε λόγους · καὶ ὅταν μὲν ἀληθῆ γράφῃ, δόξατε ἀληθὴς καὶ λόγοι ἀπ’αὐτοῦ συμβαίνουσιν ἀληθεῖς ἐν ἡμῖν γιγνόμενοι · ψευδῆ δ’ὅταν ὁ τοιοῦτος παρ’ἡμῖν γραμματεὺς γράψῃ, τα- τἀναντία τοῖς ἀληθέσιν ἀπέβη.
πάνυ μὲν οὖν δοκεῖ μοι, καὶ ἀποδέχομαι τὰ ῥηθέντα οὕτως.
ἀποδέχου δὴ καὶ ἕτερον δημιουργὸν ἡμῶν ἐν ταῖς ψυχαῖς ἐν τῷ τότε χρόνῳ γιγνόμενον.
τίνα;
ζωγράφον, ὃς μετὰ τὸν γραμματιστὴν τῶν λεγομένων εἰκόνας ἐν τῇ ψυχῇ τούτων γράφει.
πῶς δὴ τοῦτον αὖ καὶ πότε λέγομεν;
ὅταν ἀπ’ὄψεως ἤ τινος ἄλλης αἰσθήσεως τὰ τότε δοξαζόμενα καὶ λεγόμενα ἀπαγαγών τις τὰς τῶν δοξασθέντων 39cκαὶ λεχθέντων εἰκόνας ἐν αὑτῷ ὁρᾷ πως. ἢ τοῦτο οὐκ ἔστι γιγνόμενον παρ’ἡμῖν;
σφόδρα μὲν οὖν.
οὐκοῦν αἱ μὲν τῶν ἀληθῶν δοξῶν καὶ λόγων εἰκόνες ἀληθεῖς, αἱ δὲ τῶν ψευδῶν ψευδεῖς;
παντάπασιν.
εἰ δὴ ταῦτ’ὀρθῶς εἰρήκαμεν, ἔτι καὶ τόδε ἐπὶ τούτοις σκεψώμεθα.
τὸ ποῖον;
εἰ περὶ μὲν τῶν ὄντων καὶ τῶν γεγονότων ταῦτα ἡμῖν οὕτω πάσχειν ἀναγκαῖον, περὶ δὲ τῶν μελλόντων οὔ;
περὶ ἁπάντων μὲν οὖν τῶν χρόνων ὡσαύτως.
οὐκοῦν αἵ γε διὰ τῆς ψυχῆς αὐτῆς ἡδοναὶ καὶ λῦπαι ἐλέχθησαν ἐν τοῖς πρόσθεν ὡς πρὸ τῶν διὰ τοῦ σώματος ἡδονῶν καὶ λυπῶν προγίγνοιντ’ἄν, ὥσθ’ἡμῖν συμβαίνει τὸ προχαίρειντε καὶ προλυπεῖσθαι περὶ τὸν μέλλοντα χρόνον εἶναι γιγνόμενον;
ἀληθέστατα.
πότερον οὖν τὰ γράμματάτε καὶ ζωγραφήματα, ἃ σμικρῷ πρότερον ἐτίθεμεν ἐν ἡμῖν γίγνεσθαι, περὶ μὲν τὸν 39eγεγονότα καὶ τὸν παρόντα χρόνον ἐστίν, περὶ δὲ τὸν μέλλοντα οὐκ ἔστιν;
σφόδρα γε.
ἆρα σφόδρα λέγεις, ὅτι πάντ’ἐστὶ ταῦτα ἐλπίδες εἰς τὸν ἔπειτα χρόνον οὖσαι, ἡμεῖς δ’αὖ διὰ παντὸς τοῦ βίου ἀεὶ γέμομεν ἐλπίδων;
παντάπασι μὲν οὖν.
ἄγε δή, πρὸς τοῖς νῦν εἰρημένοις καὶ τόδε ἀπόκριναι.
τὸ ποῖον;
δίκαιος ἀνὴρ καὶ εὐσεβὴς καὶ ἀγαθὸς πάντως ἆρ’οὐ θεοφιλής ἐστιν;
τί μήν;
τί δέ; ἄδικόςτε καὶ παντάπασι κακὸς ἆρ’οὐ 40aτο- τοὐναντίον ἐκείνῳ;
πῶς δ’οὔ;
πολλῶν μὴν ἐλπίδων, ὡς ἐλέγομεν ἄρτι, πᾶς ἄνθρωπος γέμει;
τί δ’οὔ;
λόγοι μήν εἰσιν ἐν ἑκάστοις ἡμῶν, ἃς ἐλπίδας ὀνομάζομεν;
ναί.
καὶ δὴ καὶ τὰ φαντάσματα ἐζωγραφημένα · καί τις ὁρᾷ πολλάκις ἑαυτῷ χρυσὸν γιγνόμενον ἄφθονον καὶ ἐπ’αὐτῷ πολλὰς ἡδονάς · καὶ δὴ καὶ ἐνεζωγραφημένον αὐτὸν ἐφ’αὑτῷ χαίροντα σφόδρα καθορᾷ.
τί δ’οὔ;
τούτων οὖν πότερα φῶμεν τοῖς μὲν ἀγαθοῖς ὡς τὸ πολὺ τὰ γεγραμμένα παρατίθεσθαι ἀληθῆ διὰ τὸ θεοφιλεῖς εἶναι, τοῖς δὲ κακοῖς ὡς αὖ τὸ πολὺ το- τοὐναντίον, ἢ μὴ φῶμεν;
καὶ μάλα φατέον.
οὐκοῦν καὶ τοῖς κακοῖς ἡδοναί γε οὐδὲν ἧττον πάρεισιν ἐζωγραφημέναι, ψευδεῖς δὲ αὗταί που.
τί μήν;
ψευδέσιν ἄρα ἡδοναῖς τὰ πολλὰ οἱ πονηροὶ χαίρουσιν, οἱ δ’ἀγαθοὶ τῶν ἀνθρώπων ἀληθέσιν.
ἀναγκαιότατα λέγεις.
εἰσὶν δὴ κατὰ τοὺς νῦν λόγους ψευδεῖς ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς ἡδοναί, μεμιμημέναι μέντοι τὰς ἀληθεῖς ἐπὶ τὰ γελοιότερα, καὶ λῦπαι δὲ ὡσαύτως.
εἰσίν.
οὐκοῦν ἦν δοξάζειν μὲν ὄντως ἀεὶ τῷ τὸ παράπαν δοξάζοντι, μὴ ἐπ’οὖσι δὲ μη δ’ἐπὶ γεγονόσι μη δὲ ἐπ’ἐσομένοις ἐνίοτε.
πάνυ γε.
καὶ ταῦτά γε ἦν οἶμαι τὰ ἀπεργαζόμενα δόξαν ψευδῆ τότε καὶ τὸ ψευδῶς δοξάζειν. ἦ γάρ;
ναί.
τί οὖν; οὐκ ἀνταποδοτέον ταῖς λύπαιςτε καὶ ἡδοναῖς τὴν τούτων ἀντίστροφον ἕξιν ἐν ἐκείνοις;
πῶς;
ὡς ἦν μὲν χαίρειν ὄντως ἀεὶ τῷ τὸ παράπαν ὁπωσοῦν καὶ εἰκῇ χαίροντι, μὴ μέντοι ἐπὶ τοῖς οὖσι μη δ’ἐπὶ τοῖς γεγονόσιν ἐνίοτε, πολλάκις δὲ καὶ ἴσως πλειστάκις ἐπὶ τοῖς μη δὲ μέλλουσί ποτε γενήσεσθαι.
καὶ ταῦθ’οὕτως ἀναγκαῖον, ὦ Σώκρατες, ἔχειν.
οὐκοῦν ὁ αὐτὸς λόγος ἂν εἴη περὶ φόβωντε καὶ θυμῶν καὶ πάντων τῶν τοιούτων, ὡς ἔστι καὶ ψευδῆ πάντα τὰ τοιαῦτα ἐνίοτε;
πάνυ μὲν οὖν.
τί δέ; πονηρὰς δόξας καὶ χρηστὰς ἄλλως ἢ ψευδεῖς γιγνομένας ἔχομεν εἰπεῖν;
οὐκ ἄλλως.
οὐ δ’ἡδονάς γ’οἶμαι κατανοοῦμεν ὡς ἄλλον τινὰ τρόπον εἰσὶν πονηραὶ πλὴν τῷ ψευδεῖς εἶναι.
πάνυ μὲν οὖν το- τοὐναντίον, ὦ Σώκρατες, εἴρηκας. σχεδὸν γὰρ τῷ ψεύδει μὲν οὐ πάνυ πονηρὰς ἄν τις λύπαςτε καὶ ἡδονὰς θείη, μεγάλῃ δὲ ἄλλῃ καὶ πολλῇ συμπιπτούσας πονηρίᾳ.
τὰς μὲν τοίνυν πονηρὰς ἡδονὰς καὶ διὰ πονηρίαν οὔσας τοιαύτας ὀλίγον ὕστερον ἐροῦμεν, ἂν ἔτι δοκῇ νῷν · τὰς δὲ ψευδεῖς κατ’ἄλλον τρόπον ἐν ἡμῖν πολλὰς καὶ πολλάκις 41bἐνούσαςτε καὶ ἐγγιγνομένας λεκτέον. τούτῳ γὰρ ἴσως χρησόμεθα πρὸς τὰς κρίσεις.
πῶς γὰρ οὔκ; εἴπερ γε εἰσίν.
ἀλλ’, ὦ Πρώταρχε, εἰσὶν κατά γε τὴν ἐμήν. τοῦτο δὲ τὸ δόγμα ἕως ἂν κέηται παρ’ἡμῖν, ἀδύνατον ἀνέλεγκτον δήπου γίγνεσθαι.
καλῶς.
περιιστώμεθα δὴ καθάπερ ἀθληταὶ πρὸς τοῦτον αὖ τὸν λόγον.
ἴωμεν.
ἀλλὰ μὴν εἴπομεν, εἴπερ μεμνήμεθα, ὀλίγον ἐν 41cτοῖς πρόσθεν, ὡς ὅταν αἱ λεγόμεναι ἐπιθυμίαι ἐν ἡμῖν ὦσι, δίχα ἄρα τότε τὸ σῶμα καὶ χωρὶς τῆς ψυχῆς τοῖς παθήμασι διείληπται.
μεμνήμεθα καὶ προερρήθη ταῦτα.
οὐκοῦν τὸ μὲν ἐπιθυμοῦν ἦν ἡ ψυχὴ τῶν τοῦ σώματος ἐναντίων ἕξεων, τὸ δὲ τὴν ἀλγηδόνα ἤ τινα διὰ πάθος ἡδονὴν τὸ σῶμα ἦν τὸ παρεχόμενον;
ἦν γὰρ οὖν.
συλλογίζου δὴ τὸ γιγνόμενον ἐν τούτοις.
λέγε.
γίγνεται τοίνυν, ὁπόταν ᾖ ταῦτα, ἅμα παρακεῖσθαι λύπαςτε καὶ ἡδονάς, καὶ τούτων αἰσθήσεις ἅμα παρ’ἀλλήλας ἐναντίων οὐσῶν γίγνεσθαι, ὃ καὶ νυνδὴ ἐφάνη.
φαίνεται γοῦν.
οὐκοῦν καὶ τόδε εἴρηται καὶ συνωμολογημένον ἡμῖν ἔμπροσθε κεῖται;
τὸ ποῖον;
ὡς τὸ μᾶλλόντε καὶ ἧττον ἄμφω τούτω δέχεσθον, λύπητε καὶ ἡδονή, καὶ ὅτι τῶν ἀπείρων εἴτην.
εἴρηται. τί μήν;
τίς οὖν μηχανὴ ταῦτ’ὀρθῶς κρίνεσθαι;
πῇ δὴ καὶ πῶς;
εἰ τὸ βούλημα ἡμῖν τῆς κρίσεως τούτων ἐν τοιούτοις τισὶ διαγνῶναι βούλεται ἑκάστοτε τίς τούτων πρὸς ἀλλήλας μείζων καὶ τίς ἐλάττων καὶ τίς μᾶλλον καὶ τίς σφοδροτέρα, λύπητε πρὸς ἡδονὴν καὶ λύπη πρὸς λύπην καὶ ἡδονὴ πρὸς ἡδονήν.
ἀλλ’ἔστι ταῦτάτε τοιαῦτα καὶ ἡ βούλησις τῆς κρίσεως αὕτη.
τί οὖν; ἐν μὲν ὄψει τὸ πόρρωθεν καὶ ἐγγύθεν ὁρᾶν 42aτὰ μεγέθη τὴν ἀλήθειαν ἀφανίζει καὶ ψευδῆ ποιεῖ δοξάζειν, ἐν λύπαις δ’ἄρα καὶ ἡδοναῖς οὐκ ἔστι τα- ταὐτὸν τοῦτο γιγνόμενον;
πολὺ μὲν οὖν μᾶλλον, ὦ Σώκρατες.
ἐναντίον δὴ τὸ νῦν τῷ σμικρὸν ἔμπροσθε γέγονεν.
τὸ ποῖον λέγεις;
τότε μὲν αἱ δόξαι ψευδεῖςτε καὶ ἀληθεῖς αὗται γιγνόμεναι τὰς λύπαςτε καὶ ἡδονὰς ἅμα τοῦ παρ’αὑταῖς παθήματος ἀνεπίμπλασαν.
ἀληθέστατα.
νῦν δέ γε αὐταὶ διὰ τὸ πόρρωθέντε καὶ ἐγγύθεν ἑκάστοτε μεταβαλλόμεναι θεωρεῖσθαι, καὶ ἅμα τιθέμεναι παρ’ἀλλήλας, αἱ μὲν ἡδοναὶ παρὰ τὸ λυπηρὸν μείζους φαίνονται καὶ σφοδρότεραι, λῦπαι δ’αὖ διὰ τὸ παρ’ἡδονὰς το- τοὐναντίον ἐκείναις.
ἀνάγκη γίγνεσθαι τὰ τοιαῦτα διὰ ταῦτα.
οὐκοῦν ὅσῳ μείζους τῶν οὐσῶν ἑκάτεραι καὶ ἐλάττους φαίνονται, τοῦτο ἀποτεμόμενος ἑκατέρων τὸ φαινόμενον 42cἀλλ’οὐκ ὄν, οὔτε αὐτὸ ὀρθῶς φαινόμενον ἐρεῖς, οὐ δ’αὖ ποτε τὸ ἐπὶ τούτῳ μέρος τῆς ἡδονῆς καὶ λύπης γιγνόμενον ὀρθόντε καὶ ἀληθὲς τολμήσεις λέγειν.
οὐ γὰρ οὖν.
τούτων τοίνυν ἑξῆς ὀψόμεθα ἐὰν τῇδε ἀπαντῶμεν ἡδονὰς καὶ λύπας ψευδεῖς ἔτι μᾶλλον ἢ ταύτας φαινομέναςτε καὶ οὔσας ἐν τοῖς ζῴοις.
ποίας δὴ καὶ πῶς λέγεις;
εἴρηταί που πολλάκις ὅτι τῆς φύσεως ἑκάστων διαφθειρομένης μὲν συγκρίσεσι καὶ διακρίσεσι καὶ πληρώσεσι 42dκαὶ κενώσεσι καί τισιν αὔξαις καὶ φθίσεσι λῦπαίτε καὶ ἀλγηδόνες καὶ ὀδύναι καὶ πάνθ’ὁπόσα τοιαῦτ’ὀνόματα ἔχει συμβαίνει γιγνόμενα.
ναί, ταῦτα εἴρηται πολλάκις.
εἰς δέ γε τὴν αὑτῶν φύσιν ὅταν καθιστῆται, ταύτην αὖ τὴν κατάστασιν ἡδονὴν ἀπεδεξάμεθα παρ’ἡμῶν αὐτῶν.
ὀρθῶς.
τί δ’ὅταν περὶ τὸ σῶμα μηδὲν τούτων γιγνόμενον ἡμῶν ᾖ;
πότε δὲ τοῦτ’ἂν γένοιτο, ὦ Σώκρατες;
οὐδὲν πρὸς λόγον ἐστίν, ὦ Πρώταρχε, ὃ σὺ νῦν ἤρου τὸ ἐρώτημα.
τί δή;
διότι τὴν ἐμὴν ἐρώτησιν οὐ κωλύεις με διερέσθαι σε πάλιν.
ποίαν;
εἰ δ’οὖν μὴ γίγνοιτο, ὦ Πρώταρχε, φήσω, τὸ τοιοῦτον, τί ποτε ἀναγκαῖον ἐξ αὐτοῦ συμβαίνειν ἡμῖν;
μὴ κινουμένου τοῦ σώματος ἐφ’ἑκάτερα φῄς;
οὕτως.
δῆλον δὴ τοῦτό γε, ὦ Σώκρατες, ὡς οὔτε ἡδονὴ γίγνοιτ’ἂν ἐν τῷ τοιούτῳ ποτὲ οὔτ’ἄν τις λύπη.
κάλλιστ’εἶπες. ἀλλὰ γὰρ οἶμαι τόδε λέγεις, ὡς ἀεί τι τούτων ἀναγκαῖον ἡμῖν συμβαίνειν, ὡς οἱ σοφοί φασιν · ἀεὶ γὰρ ἅπαντα ἄνωτε καὶ κάτω ῥεῖ.
λέγουσι γὰρ οὖν, καὶ δοκοῦσί γε οὐ φαύλως λέγειν.
πῶς γὰρ ἄν, μὴ φαῦλοί γε ὄντες; ἀλλὰ γὰρ ὑπεκστῆναι τὸν λόγον ἐπιφερόμενον τοῦτον βούλομαι. τῇδ’οὖν διανοοῦμαι φεύγειν, καὶ σύ μοι σύμφευγε.
λέγε ὅπῃ.
ταῦτα μὲν τοίνυν οὕτως ἔστω, φῶμεν πρὸς τούτους · σὺ δ’ἀπόκριναι πότερον ἀεὶ πάντα, ὁπόσα πάσχει τι τῶν ἐμψύχων, ταῦτ’αἰσθάνεται τὸ πάσχον, καὶ οὔτ’αὐξανόμενοι λανθάνομεν ἡμᾶς αὐτοὺς οὔτε τι τῶν τοιούτων οὐδὲν πάσχοντες, ἢ πᾶν το- τοὐναντίον.
ἅπαν δήπου το- τοὐναντίον · ὀλίγου γὰρ τά γε τοιαῦτα λέληθε πάνθ’ἡμᾶς.
οὐ τοίνυν καλῶς ἡμῖν εἴρηται τὸ νυνδὴ ῥηθέν, ὡς αἱ μεταβολαὶ κάτωτε καὶ ἄνω γιγνόμεναι λύπαςτε καὶ ἡδονὰς ἀπεργάζονται.
τί μήν;
ὧδ’ἔσται κάλλιον καὶ ἀνεπιληπτότερον τὸ λεγόμενον.
πῶς;
ὡς αἱ μὲν μεγάλαι μεταβολαὶ λύπαςτε καὶ ἡδονὰς ποιοῦσιν ἡμῖν, αἱ δ’αὖ μέτριαίτε καὶ σμικραὶ τὸ παράπαν οὐδέτερα τούτων.
ὀρθότερον οὕτως ἢ ’κείνως, ὦ Σώκρατες.
οὐκοῦν εἰ ταῦτα οὕτω, πάλιν ὁ νυνδὴ ῥηθεὶς βίος ἂν ἥκοι.
ποῖος;
ὃν ἄλυπόντε καὶ ἄνευ χαρμονῶν ἔφαμεν εἶναι.
ἀληθέστατα λέγεις.
ἐκ δὴ τούτων τιθῶμεν τριττοὺς ἡμῖν βίους, ἕνα 43dμὲν ἡδύν, τὸν δ’αὖ λυπηρόν, τὸν δ’ἕνα μηδέτερα. ἢ πῶς ἂν φαίης σὺ περὶ τούτων;
οὐκ ἄλλως ἔγωγε ἢ ταύτῃ, τρεῖς εἶναι τοὺς βίους.
οὐκοῦν οὐκ ἂν εἴη τὸ μὴ λυπεῖσθαί ποτε τα- ταὐτὸν τῷ χαίρειν;
πῶς γὰρ ἄν;
ὁπόταν οὖν ἀκούσῃς ὡς ἥδιστον πάντων ἐστὶν ἀλύπως διατελεῖν τὸν βίον ἅπαντα, τί τόθ’ὑπολαμβάνεις λέγειν τὸν τοιοῦτον;
ἡδὺ λέγειν φαίνεται ἔμοιγε οὗτος τὸ μὴ λυπεῖσθαι.
τριῶν ὄντων οὖν ἡμῖν, ὧντινων βούλει, τίθει, καλλίοσιν ἵνα ὀνόμασι χρώμεθα, τὸ μὲν χρυσόν, τὸ δ’ἄργυρον, τρίτον δὲ τὸ μηδέτερα τούτων.
κεῖται.
τὸ δὴ μηδέτερα τούτων ἔσθ’ἡμῖν ὅπως τα- θάτερα γένοιτο ἄν, χρυσὸς ἢ ἄργυρος;
καὶ πῶς ἄν;
οὐ δ’ἄρα ὁ μέσος βίος ἡδὺς ἢ λυπηρὸς λεγόμενος ὀρθῶς ἄν ποτε οὔτ’εἰ δοξάζοι τις, δοξάζοιτο, οὔτ’εἰ λέγοι, λεχθείη, κατά γε τὸν ὀρθὸν λόγον.
πῶς γὰρ ἄν;
ἀλλὰ μήν, ὦ ἑταῖρε, λεγόντων γε ταῦτα καὶ δοξαζόντων αἰσθανόμεθα.
καὶ μάλα.
πότερον οὖν καὶ χαίρειν οἴονται τότε ὅταν μὴ λυπῶνται;
φασὶ γοῦν.
οὐκοῦν οἴονται τότε χαίρειν · οὐ γὰρ ἂν ἔλεγόν που.
κινδυνεύει.
ψευδῆ γε μὴν δοξάζουσι περὶ τοῦ χαίρειν, εἴπερ χωρὶς τοῦ μὴ λυπεῖσθαι καὶ τοῦ χαίρειν ἡ φύσις ἑκατέρου.
καὶ μὴν χωρίς γε ἦν.
πότερον οὖν αἱρώμεθα παρ’ἡμῖν ταῦτ’εἶναι, καθάπερ 44bἄρτι, τρία, ἢ δύο μόνα, λύπην μὲν κακὸν τοῖς ἀνθρώποις, τὴν δ’ἀπαλλαγὴν τῶν λυπῶν, αὐτὸ τοῦτο ἀγαθὸν ὄν, ἡδὺ προσαγορεύεσθαι;
πῶς δὴ νῦν τοῦτο, ὦ Σώκρατες, ἐρωτώμεθα ὑφ’ἡμῶν αὐτῶν; οὐ γὰρ μανθάνω.
ὄντως γὰρ τοὺς πολεμίους Φιλήβου τοῦδε, ὦ Πρώταρχε, οὐ μανθάνεις;
λέγεις δὲ αὐτοὺς τίνας;
καὶ μάλα δεινοὺς λεγομένους τὰ περὶ φύσιν, οἳ τὸ παράπαν ἡδονὰς οὔ φασιν εἶναι.
τί μήν;
λυπῶν ταύτας εἶναι πάσας ἀποφυγάς, ἃς νῦν οἱ περὶ Φίληβον ἡδονὰς ἐπονομάζουσιν.
τούτοις οὖν ἡμᾶς πότερα πείθεσθαι συμβουλεύεις, ἢ πῶς, ὦ Σώκρατες;
οὔκ, ἀλλ’ὥσπερ μάντεσι προσχρῆσθαί τισι, μαντευομένοις οὐ τέχνῃ ἀλλά τινι δυσχερείᾳ φύσεως οὐκ ἀγεννοῦς λίαν μεμισηκότων τὴν τῆς ἡδονῆς δύναμιν καὶ νενομικότων οὐδὲν ὑγιές, ὥστε καὶ αὐτὸ τοῦτο αὐτῆς τὸ ἐπαγωγὸν γοήτευμα, 44dοὐχ ἡδονήν, εἶναι. τούτοις μὲν οὖν ταῦτα ἂν προσχρήσαιο, σκεψάμενος ἔτι καὶ τὰ ἄλλα αὐτῶν δυσχεράσματα · μετὰ δὲ ταῦτα αἵ γέ μοι δοκοῦσιν ἡδοναὶ ἀληθεῖς εἶναι πεύσῃ, ἵνα ἐξ ἀμφοῖν τοῖν λόγοιν σκεψάμενοι τὴν δύναμιν αὐτῆς παραθώμεθα πρὸς τὴν κρίσιν.
ὀρθῶς λέγεις.
μεταδιώκωμεν δὴ τούτους, ὥσπερ συμμάχους, κατὰ τὸ τῆς δυσχερείας αὐτῶν ἴχνος. οἶμαι γὰρ τοιόνδε τι λέγειν αὐτούς, ἀρχομένους ποθὲν ἄνωθεν, ὡς εἰ βουληθεῖμεν ὁτουοῦν 44eεἴδους τὴν φύσιν ἰδεῖν, οἷον τὴν τοῦ σκληροῦ, πότερον εἰς τὰ σκληρότατα ἀποβλέποντες οὕτως ἂν μᾶλλον συννοήσαιμεν ἢ πρὸς τὰ πολλοστὰ σκληρότητι; δεῖ δή σε, ὦ Πρώταρχε, καθάπερ ἐμοί, καὶ τούτοις τοῖς δυσχερέσιν ἀποκρίνεσθαι.
πάνυ μὲν οὖν, καὶ λέγω γε αὐτοῖς ὅτι πρὸς τὰ πρῶτα μεγέθει.
οὐκοῦν εἰ καὶ τὸ τῆς ἡδονῆς γένος ἰδεῖν ἥντινά ποτ’ἔχει φύσιν βουληθεῖμεν, οὐκ εἰς τὰς πολλοστὰς ἡδονὰς 45aἀποβλεπτέον, ἀλλ’εἰς τὰς ἀκροτάτας καὶ σφοδροτάτας λεγομένας.
πᾶς ἄν σοι ταύτῃ συγχωροίη τὰ νῦν.
ἆρ’οὖν, αἱ πρόχειροί γε αἵπερ καὶ μέγισται τῶν ἡδονῶν, ὃ λέγομεν πολλάκις, αἱ περὶ τὸ σῶμά εἰσιν αὗται;
πῶς γὰρ οὔ;
πότερον οὖν καὶ μείζους εἰσὶ καὶ γίγνονται περὶ τοὺς κάμνοντας ἐν ταῖς νόσοις ἢ περὶ ὑγιαίνοντας; εὐλαβηθῶμεν δὲ μὴ προπετῶς ἀποκρινόμενοι πταίσωμέν πῃ. τάχα γὰρ 45bἴσως φαῖμεν ἂν περὶ ὑγιαίνοντας.
εἰκός γε.
τί δ’; οὐχ αὗται τῶν ἡδονῶν ὑπερβάλλουσιν, ὧν ἂν καὶ ἐπιθυμίαι μέγισται προγίγνωνται;
τοῦτο μὲν ἀληθές.
ἀλλ’οὐχ οἱ πυρέττοντες καὶ ἐν τοιούτοις νοσήμασιν ἐχόμενοι μᾶλλον διψῶσι καὶ ῥιγοῦσι καὶ πάντα ὁπόσα διὰ τοῦ σώματος εἰώθασι πάσχειν, μᾶλλόντ’ἐνδείᾳ συγγίγνονται καὶ ἀποπληρουμένων μείζους ἡδονὰς ἴσχουσιν; ἢ τοῦτο οὐ φήσομεν ἀληθὲς εἶναι;
πάνυ μὲν οὖν νῦν ῥηθὲν φαίνεται.
τί οὖν; ὀρθῶς ἂν φαινοίμεθα λέγοντες ὡς εἴ τις τὰς μεγίστας ἡδονὰς ἰδεῖν βούλοιτο, οὐκ εἰς ὑγίειαν ἀλλ’εἰς νόσον ἰόντας δεῖ σκοπεῖν; ὅρα δὲ μή με ἡγῇ διανοούμενον ἐρωτᾶν σε εἰ πλείω χαίρουσιν οἱ σφόδρα νοσοῦντες τῶν ὑγιαινόντων, ἀλλ’οἴου μέγεθός με ζητεῖν ἡδονῆς, καὶ τὸ σφόδρα περὶ τοῦ τοιούτου ποῦ ποτε γίγνεται ἑκάστοτε. νοῆσαι γὰρ δεῖ φαμεν ἥντινα φύσιν ἔχει καὶ τίνα λέγουσιν οἱ φάσκοντες μη δ’εἶναι τὸ παράπαν αὐτήν.
ἀλλὰ σχεδὸν ἕπομαι τῷ λόγῳ σου.
τάχα, ὦ Πρώταρχε, οὐχ ἧττον δείξεις. ἀπόκριναι γάρ · ἐν ὕβρει μείζους ἡδονάς — οὐ πλείους λέγω, τῷ σφόδρα δὲ καὶ τῷ μᾶλλον ὑπερεχούσας — ὁρᾷς ἢ ἐν τῷ σώφρονι βίῳ; λέγε δὲ προσέχων τὸν νοῦν.
ἀλλ’ἔμαθον ὃ λέγεις, καὶ πολὺ τὸ διαφέρον ὁρῶ. τοὺς μὲν γὰρ σώφρονάς που καὶ ὁ παροιμιαζόμενος 45eἐπίσχει λόγος ἑκάστοτε, ὁ τὸ “μηδὲν ἄγαν” παρακελευόμενος, ᾧ πείθονται · τὸ δὲ τῶν ἀφρόνωντε καὶ ὑβριστῶν μέχρι μανίας ἡ σφοδρὰ ἡδονὴ κατέχουσα περιβοήτους ἀπεργάζεται.
καλῶς · καὶ εἴ γε τοῦθ’οὕτως ἔχει, δῆλον ὡς ἔν τινι πονηρίᾳ ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος, ἀλλ’οὐκ ἐν ἀρετῇ μέγισται μὲν ἡδοναί, μέγισται δὲ καὶ λῦπαι γίγνονται.
πάνυ μὲν οὖν.
οὐκοῦν τούτων τινὰς προελόμενον δεῖ σκοπεῖσθαι τίνα ποτὲ τρόπον ἐχούσας ἐλέγομεν αὐτὰς εἶναι μεγίστας.
ἀνάγκη.
σκόπει δὴ τὰς τῶν τοιῶνδε νοσημάτων ἡδονάς, τίνα ποτὲ ἔχουσι τρόπον.
ποίων;
τὰς τῶν ἀσχημόνων, ἃς οὓς εἴπομεν δυσχερεῖς μισοῦσι παντελῶς.
ποίας;
οἷον τὰς τῆς ψώρας ἰάσεις τῷ τρίβειν καὶ ὅσα τοιαῦτα, οὐκ ἄλλης δεόμενα φαρμάξεως · τοῦτο γὰρ δὴ τὸ πάθος ἡμῖν, ὦ πρὸς θεῶν, τί ποτε φῶμεν ἐγγίγνεσθαι; πότερον ἡδονὴν ἢ λύπην;
σύμμεικτον τοῦτό γ’ἄρ’, ὦ Σώκρατες, ἔοικε γίγνεσθαί τι κακόν.
οὐ μὲν δὴ Φιλήβου γε ἕνεκα παρεθέμην τὸν λόγον · ἀλλ’ἄνευ τούτων, ὦ Πρώταρχε, τῶν ἡδονῶν καὶ τῶν ταύταις ἑπομένων, ἂν μὴ κατοφθῶσι, σχεδὸν οὐκ ἄν ποτε δυναίμεθα διακρίνασθαι τὸ νῦν ζητούμενον.
οὐκοῦν ἰτέον ἐπὶ τὰς τούτων συγγενεῖς.
τὰς ἐν τῇ μείξει κοινωνούσας λέγεις;
πάνυ μὲν οὖν.
εἰσὶ τοίνυν μείξεις αἱ μὲν κατὰ τὸ σῶμα ἐν αὐτοῖς 46cτοῖς σώμασιν, αἱ δ’αὐτῆς τῆς ψυχῆς ἐν τῇ ψυχῇ · τὰς δ’αὖ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος ἀνευρήσομεν λύπας ἡδοναῖς μειχθείσας τοτὲ μὲν ἡδονὰς τὰ συναμφότερα, τοτὲ δὲ λύπας ἐπικαλουμένας.
πῶς;
ὁπόταν ἐν τῇ καταστάσει τις ἢ τῇ διαφθορᾷ τα- τἀναντία ἅμα πάθη πάσχῃ, ποτὲ ῥιγῶν θέρηται καὶ θερμαινόμενος ἐνίοτε ψύχηται, ζητῶν οἶμαι τὸ μὲν ἔχειν, τοῦ δὲ ἀπαλλάττεσθαι, τὸ δὴ λεγόμενον πικρῷ γλυκὺ μεμειγμένον, μετὰ 46dδυσαπαλλακτίας παρόν, ἀγανάκτησιν καὶ ὕστερον σύντασιν ἀγρίαν ποιεῖ.
καὶ μάλα ἀληθὲς τὸ νῦν λεγόμενον.
οὐκοῦν αἱ τοιαῦται μείξεις αἱ μὲν ἐξ ἴσων εἰσὶ λυπῶντε καὶ ἡδονῶν, αἱ δ’ἐκ τῶν ἑτέρων πλειόνων;
πῶς γὰρ οὔ;
λέγε δὴ τὰς μέν, ὅταν πλείους λῦπαι τῶν ἡδονῶν γίγνωνται — τὰς τῆς ψώρας λεγομένας νυνδὴ ταύτας εἶναι καὶ τὰς τῶν γαργαλισμῶν — ὁπόταν ἐν τοῖς ἐντὸς τὸ ζέον ᾖ καὶ τὸ φλεγμαῖνον, τῇ τρίψει δὲ καὶ τῇ κνήσει μὴ ἐφικνῆταί 46eτις, τὸ δ’ἐπιπολῆς μόνον διαχέῃ, τοτὲ φέροντες εἰς πῦρ αὐτὰ καὶ εἰς το- τοὐναντίον πυρίαις μεταβάλλοντες ἐνίοτε ἀμηχάνους ἡδονάς, τοτὲ δὲ το- τοὐναντίον τοῖς ἐντὸς πρὸς τὰ τῶν ἔξω, λύπας ἡδοναῖς συγκερασθείσας, εἰς ὁπότερ’ἂν ῥέψῃ, παρέσχοντο τῷ τὰ συγκεκριμένα βίᾳ διαχεῖν ἢ τὰ διακεκριμένα συγχεῖν 47a— ὁμοῦ λύπας ἡδοναῖς παρατιθέναι.
ἀληθέστατα.
οὐκοῦν ὁπόταν αὖ πλείων ἡδονὴ κατὰ τὰ τοιαῦτα πάντα συμμειχθῇ, τὸ μὲν ὑπομεμειγμένον τῆς λύπης γαργαλίζειτε καὶ ἠρέμα ἀγανακτεῖν ποιεῖ, τὸ δ’αὖ τῆς ἡδονῆς πολὺ πλέον ἐγκεχυμένον συντείνειτε καὶ ἐνίοτε πηδᾶν ποιεῖ, καὶ παντοῖα μὲν χρώματα, παντοῖα δὲ σχήματα, παντοῖα δὲ πνεύματα ἀπεργαζόμενον πᾶσαν ἔκπληξιν καὶ βοὰς μετὰ ἀφροσύνης ἐνεργάζεται;
μάλα γε.
καὶ λέγειντε, ὦ ἑταῖρε, αὐτόντε περὶ ἑαυτοῦ ποιεῖ καὶ ἄλλον ὡς ταύταις ταῖς ἡδοναῖς τερπόμενος οἷον ἀποθνῄσκει · καὶ ταύτας γε δὴ παντάπασιν ἀεὶ μεταδιώκει τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ ἂν ἀκολαστότερόςτε καὶ ἀφρονέστερος ὢν τυγχάνῃ, καὶ καλεῖ δὴ μεγίστας ταύτας, καὶ τὸν ἐν αὐταῖς ὅτι μάλιστ’ἀεὶ ζῶντα εὐδαιμονέστατον καταριθμεῖται.
πάντα, ὦ Σώκρατες, τὰ συμβαίνοντα πρὸς τῶν πολλῶν ἀνθρώπων εἰς δόξαν διεπέρανας.
περί γε τῶν ἡδονῶν, ὦ Πρώταρχε, τῶν ἐν τοῖς κοινοῖς παθήμασιν αὐτοῦ τοῦ σώματος τῶν ἐπιπολῆςτε καὶ ἐντὸς κερασθέντων · περὶ δέ γ’ὧν ψυχὴ σώματι τα- τἀναντία συμβάλλεται, λύπηντε ἅμα πρὸς ἡδονὴν καὶ ἡδονὴν πρὸς λύπην, ὥστ’εἰς μίαν ἀμφότερα κρᾶσιν ἰέναι, ταῦτα ἔμπροσθε μὲν διήλθομεν, ὡς, ὁπόταν κενῶται, πληρώσεως ἐπιθυμεῖ, καὶ ἐλπίζων μὲν χαίρει, κενούμενος δὲ ἀλγεῖ, ταῦτα δὲ τότε 47dμὲν οὐκ ἐμαρτυράμεθα, νῦν δὲ λέγομεν ὡς ψυχῆς πρὸς σῶμα διαφερομένης ἐν πᾶσι τούτοις πλήθει ἀμηχάνοις οὖσι μεῖξις μία λύπηςτε καὶ ἡδονῆς συμπίπτει γενομένη.
κινδυνεύεις ὀρθότατα λέγειν.
ἔτι τοίνυν ἡμῖν τῶν μείξεων λύπηςτε καὶ ἡδονῆς λοιπὴ μία.
ποία, φῄς;
ἣν αὐτὴν τὴν ψυχὴν αὑτῇ πολλάκις λαμβάνειν σύγκρασιν ἔφαμεν.
πῶς οὖν δὴ τοῦτ’αὐτὸ λέγομεν;
ὀργὴν καὶ φόβον καὶ πόθον καὶ θρῆνον καὶ ἔρωτα καὶ ζῆλον καὶ φθόνον καὶ ὅσα τοιαῦτα, ἆρ’οὐκ αὐτῆς τῆς ψυχῆς τίθεσαι ταύτας λύπας τινάς;
ἔγωγε.
οὐκοῦν αὐτὰς ἡδονῶν μεστὰς εὑρήσομεν ἀμηχάνων; ἢ δεόμεθα ὑπομιμνῄσκεσθαι τὸ “ὅςτ’ἐφέηκε πολύφρονά περ χαλεπῆναι ὅςτε πολὺ γλυκίων μέλιτος καταλειβομένοιο,” 48aκαὶ τὰς ἐν τοῖς θρήνοις καὶ πόθοις ἡδονὰς ἐν λύπαις οὔσας ἀναμεμειγμένας;
οὔκ, ἀλλ’οὕτω ταῦτά γε καὶ οὐκ ἄλλως ἂν συμβαίνοι γιγνόμενα.
καὶ μὴν καὶ τάς γε τραγικὰς θεωρήσεις, ὅταν ἅμα χαίροντες κλάωσι, μέμνησαι;
τί δ’οὔ;
τὴν δ’ἐν ταῖς κωμῳδίαις διάθεσιν ἡμῶν τῆς ψυχῆς, ἆρ’οἶσθ’ὡς ἔστι κα- κἀν τούτοις μεῖξις λύπηςτε καὶ ἡδονῆς;
οὐ πάνυ κατανοῶ.
παντάπασι γὰρ οὐ ῥᾴδιον, ὦ Πρώταρχε, ἐν τούτῳ συννοεῖν τὸ τοιοῦτον ἑκάστοτε πάθος.
οὔκουν ὥς γ’ἔοικεν ἐμοί.
λάβωμέν γε μὴν αὐτὸ τοσούτῳ μᾶλλον ὅσῳ σκοτεινότερόν ἐστιν, ἵνα καὶ ἐν ἄλλοις ῥᾷον καταμαθεῖν τις οἷόςτ’ᾖ μεῖξιν λύπηςτε καὶ ἡδονῆς.
λέγοις ἄν.
τό τοι νυνδὴ ῥηθὲν ὄνομα φθόνου πότερα λύπην τινὰ ψυχῆς θήσεις, ἢ πῶς;
οὕτως.
ἀλλὰ μὴν ὁ φθονῶν γε ἐπὶ κακοῖς τοῖς τῶν πέλας ἡδόμενος ἀναφανήσεται.
σφόδρα γε.
κακὸν μὴν ἄγνοια καὶ ἣν δὴ λέγομεν ἀβελτέραν ἕξιν.
τί μήν;
ἐκ δὴ τούτων ἰδὲ τὸ γελοῖον ἥντινα φύσιν ἔχει.
λέγε μόνον.
ἔστιν δὴ πονηρία μέν τις τὸ κεφάλαιον, ἕξεώς τινος ἐπίκλην λεγομένη · τῆς δ’αὖ πάσης πονηρίας ἐστὶ το- τοὐναντίον πάθος ἔχον ἢ τὸ λεγόμενον ὑπὸ τῶν ἐν Δελφοῖς γραμμάτων.
τὸ “γνῶθι σαυτὸν” λέγεις, ὦ Σώκρατες;
ἔγωγε. το- τοὐναντίον μὴν ἐκείνῳ δῆλον ὅτι τὸ μηδαμῇ γιγνώσκειν αὑτὸν λεγόμενον ὑπὸ τοῦ γράμματος ἂν εἴη.
τί μήν;
ὦ Πρώταρχε, πειρῶ δὲ αὐτὸ τοῦτο τριχῇ τέμνειν.
πῇ φῄς; οὐ γὰρ μὴ δυνατὸς ὦ.
λέγεις δὴ δεῖν ἐμὲ τοῦτο διελέσθαι τὰ νῦν;
λέγω, καὶ δέομαί γε πρὸς τῷ λέγειν.
ἆρ’οὖν οὐ τῶν ἀγνοούντων αὑτοὺς κατὰ τρία ἀνάγκη τοῦτο τὸ πάθος πάσχειν ἕκαστον;
πῶς;
πρῶτον μὲν κατὰ χρήματα, δοξάζειν εἶναι πλουσιώτερον ἢ κατὰ τὴν αὑτῶν οὐσίαν.
πολλοὶ γοῦν εἰσὶν τὸ τοιοῦτον πάθος ἔχοντες.
πλείους δέ γε οἳ μείζους καὶ καλλίους αὑτοὺς δοξάζουσι, καὶ πάντα ὅσα κατὰ τὸ σῶμα εἶναι διαφερόντως τῆς οὔσης αὐτοῖς ἀληθείας.
πάνυ γε.
πολὺ δὲ πλεῖστοί γε οἶμαι περὶ τὸ τρίτον εἶδος τὸ τῶν ἐν ταῖς ψυχαῖς διημαρτήκασιν, ἀρετῇ δοξάζοντες βελτίους ἑαυτούς, οὐκ ὄντες.
σφόδρα μὲν οὖν.
τῶν ἀρετῶν δ’ἆρ’οὐ σοφίας πέρι τὸ πλῆθος πάντως ἀντεχόμενον μεστὸν ἐρίδων καὶ δοξοσοφίας ἐστὶ ψευδοῦς;
πῶς δ’οὔ;
κακὸν μὲν δὴ πᾶν ἄν τις τὸ τοιοῦτον εἰπὼν ὀρθῶς ἂν εἴποι πάθος.
σφόδρα γε.
τοῦτο τοίνυν ἔτι διαιρετέον, ὦ Πρώταρχε, δίχα, εἰ μέλλομεν τὸν παιδικὸν ἰδόντες φθόνον ἄτοπον ἡδονῆς καὶ λύπης ὄψεσθαι μεῖξιν. πῶς οὖν τέμνομεν δίχα, λέγεις; πάντες ὁπόσοι ταύτην τὴν ψευδῆ δόξαν περὶ ἑαυτῶν ἀνοήτως δοξάζουσι, καθάπερ ἁπάντων ἀνθρώπων, καὶ τούτων ἀναγκαιότατον ἕπεσθαι τοῖς μὲν ῥώμην αὐτῶν καὶ δύναμιν, τοῖς δὲ οἶμαι το- τοὐναντίον.
ἀνάγκη.
ταύτῃ τοίνυν δίελε, καὶ ὅσοι μὲν αὐτῶν εἰσι μετ’ἀσθενείας τοιοῦτοι καὶ ἀδύνατοι καταγελώμενοι τιμωρεῖσθαι, γελοίους τούτους φάσκων εἶναι τα- τἀληθῆ φθέγξῃ · τοὺς δὲ δυνατοὺς τιμωρεῖσθαι καὶ ἰσχυροὺς φοβεροὺς καὶ ἐχθροὺς 49cπροσαγορεύων ὀρθότατον τούτων σαυτῷ λόγον ἀποδώσεις. ἄγνοια γὰρ ἡ μὲν τῶν ἰσχυρῶν ἐχθράτε καὶ αἰσχρά — βλαβερὰ γὰρ καὶ τοῖς πέλας αὐτήτε καὶ ὅσαι εἰκόνες αὐτῆς εἰσιν — ἡ δ’ἀσθενὴς ἡμῖν τὴν τῶν γελοίων εἴληχε τάξιντε καὶ φύσιν.
ὀρθότατα λέγεις. ἀλλὰ γὰρ ἡ τῶν ἡδονῶν καὶ λυπῶν μεῖξις ἐν τούτοις οὔπω μοι καταφανής.
τὴν τοίνυν τοῦ φθόνου λαβὲ δύναμιν πρῶτον.
λέγε μόνον.
λύπη τις ἄδικός ἐστί που καὶ ἡδονή;
τοῦτο μὲν ἀνάγκη.
οὐκοῦν ἐπὶ μὲν τοῖς τῶν ἐχθρῶν κακοῖς οὔτ’ἄδικον οὔτε φθονερόν ἐστι τὸ χαίρειν;
τί μήν;
τὰ δέ γε τῶν φίλων ὁρῶντας ἔστιν ὅτε κακὰ μὴ λυπεῖσθαι, χαίρειν δέ, ἆρα οὐκ ἄδικόν ἐστιν;
πῶς δ’οὔ;
οὐκοῦν τὴν ἄγνοιαν εἴπομεν ὅτι κακὸν πᾶσιν;
ὀρθῶς.
τὴν οὖν τῶν φίλων δοξοσοφίαν καὶ δοξοκαλίαν καὶ 49eὅσα νυνδὴ διήλθομεν, ἐν τρισὶν λέγοντες εἴδεσιν γίγνεσθαι, γελοῖα μὲν ὁπόσα ἀσθενῆ, μισητὰ δ’ὁπόσα ἐρρωμένα, φῶμεν ἢ μὴ φῶμεν ὅπερ εἶπον ἄρτι, τὴν τῶν φίλων ἕξιν ταύτην ὅταν ἔχῃ τις τὴν ἀβλαβῆ τοῖς ἄλλοις, γελοίαν εἶναι;
πάνυ γε.
κακὸν δ’οὐχ ὁμολογοῦμεν αὐτὴν ἄγνοιάν γε οὖσαν εἶναι;
σφόδρα γε.
χαίρομεν δὲ ἢ λυπούμεθα, ὅταν ἐπ’αὐτῇ γελῶμεν;
δῆλον ὅτι χαίρομεν.
ἡδονὴν δὲ ἐπὶ τοῖς τῶν φίλων κακοῖς, οὐ φθόνον ἔφαμεν εἶναι τὸν τοῦτ’ἀπεργαζόμενον;
ἀνάγκη.
γελῶντας ἄρα ἡμᾶς ἐπὶ τοῖς τῶν φίλων γελοίοις φησὶν ὁ λόγος, κεραννύντας ἡδονὴν αὖ φθόνῳ, λύπῃ τὴν ἡδονὴν συγκεραννύναι · τὸν γὰρ φθόνον ὡμολογῆσθαι λύπην ψυχῆς ἡμῖν πάλαι, τὸ δὲ γελᾶν ἡδονήν, ἅμα γίγνεσθαι δὲ τούτω ἐν τούτοις τοῖς χρόνοις.
ἀληθῆ.
μηνύει δὴ νῦν ὁ λόγος ἡμῖν ἐν θρήνοιςτε καὶ ἐν τραγῳδίαις καὶ κωμῳδίαις, μὴ τοῖς δράμασι μόνον ἀλλὰ καὶ τῇ τοῦ βίου συμπάσῃ τραγῳδίᾳ καὶ κωμῳδίᾳ, λύπας ἡδοναῖς ἅμα κεράννυσθαι, καὶ ἐν ἄλλοις δὴ μυρίοις.
ἀδύνατον μὴ ὁμολογεῖν ταῦτα, ὦ Σώκρατες, εἰ καί τις φιλονικοῖ πάνυ πρὸς τα- τἀναντία.
ὀργὴν μὴν καὶ πόθον καὶ θρῆνον καὶ φόβον καὶ 50cἔρωτα καὶ ζῆλον καὶ φθόνον προυθέμεθα καὶ ὁπόσα τοιαῦτα, ἐν οἷς ἔφαμεν εὑρήσειν μειγνύμενα τὰ νῦν πολλάκις λεγόμενα. ἦ γάρ;
ναί.
μανθάνομεν οὖν ὅτι θρήνου πέρι καὶ φθόνου καὶ ὀργῆς πάντα ἐστὶ τὰ νυνδὴ διαπερανθέντα;
πῶς γὰρ οὐ μανθάνομεν;
οὐκοῦν πολλὰ ἔτι τὰ λοιπά;
καὶ πάνυ γε.
διὰ δὴ τί μάλισθ’ὑπολαμβάνεις με δεῖξαί σοι τὴν ἐν τῇ κωμῳδίᾳ μεῖξιν; ἆρ’οὐ πίστεως χάριν, ὅτι τήν γε ἐν 50dτοῖς φόβοις καὶ ἔρωσι καὶ τοῖς ἄλλοις ῥᾴδιον κρᾶσιν ἐπιδεῖξαι · λαβόντα δὲ τοῦτο παρὰ σαυτῷ ἀφεῖναί με μηκέτι ἐπ’ἐκεῖνα ἰόντα δεῖν μηκύνειν τοὺς λόγους, ἀλλ’ἁπλῶς λαβεῖν τοῦτο, ὅτι καὶ σῶμα ἄνευ ψυχῆς καὶ ψυχὴ ἄνευ σώματος καὶ κοινῇ μετ’ἀλλήλων ἐν τοῖς παθήμασι μεστά ἐστι συγκεκραμένης ἡδονῆς λύπαις; νῦν οὖν λέγε πότερα ἀφίης με ἢ μέσας ποιήσεις νύκτας; εἰπὼν δὲ σμικρὰ οἶμαί σου τεύξεσθαι μεθεῖναί με · τούτων γὰρ ἁπάντων αὔριον 50eἐθελήσω σοι λόγον δοῦναι, τὰ νῦν δὲ ἐπὶ τὰ λοιπὰ βούλομαι στέλλεσθαι πρὸς τὴν κρίσιν ἣν Φίληβος ἐπιτάττει.
καλῶς εἶπες, ὦ Σώκρατες · ἀλλ’ὅσα λοιπὰ ἡμῖν διέξελθε ὅπῃ σοι φίλον.
κατὰ φύσιν τοίνυν μετὰ τὰς μειχθείσας ἡδονὰς ὑπὸ δή τινος ἀνάγκης ἐπὶ τὰς ἀμείκτους πορευοίμεθ’ἂν ἐν τῷ μέρει.
κάλλιστ’εἶπες.
ἐγὼ δὴ πειράσομαι μεταβαλὼν σημαίνειν ἡμῖν αὐτάς. τοῖς γὰρ φάσκουσι λυπῶν εἶναι παῦλαν πάσας τὰς ἡδονὰς οὐ πάνυ πως πείθομαι, ἀλλ’ὅπερ εἶπον, μάρτυσι καταχρῶμαι πρὸς τὸ τινὰς ἡδονὰς εἶναι δοκούσας, οὔσας δ’οὐδαμῶς, καὶ μεγάλας ἑτέρας τινὰς ἅμα καὶ πολλὰς φαντασθείσας, εἶναι δ’αὐτὰς συμπεφυρμένας ὁμοῦ λύπαιςτε καὶ ἀναπαύσεσιν ὀδυνῶν τῶν μεγίστων περίτε σώματος καὶ ψυχῆς ἀπορίας.
ἀληθεῖς δ’αὖ τίνας, ὦ Σώκρατες, ὑπολαμβάνων ὀρθῶς τις διανοοῖτ’ἄν;
τὰς περίτε τὰ καλὰ λεγόμενα χρώματα καὶ περὶ τὰ σχήματα καὶ τῶν ὀσμῶν τὰς πλείστας καὶ τὰς τῶν φθόγγων καὶ ὅσα τὰς ἐνδείας ἀναισθήτους ἔχοντα καὶ ἀλύπους τὰς πληρώσεις αἰσθητὰς καὶ ἡδείας παραδίδωσιν.
πῶς δὴ ταῦτα, ὦ Σώκρατες, αὖ λέγομεν οὕτω;
πάνυ μὲν οὖν οὐκ εὐθὺς δῆλά ἐστιν ἃ λέγω, πειρατέον 51cμὴν δηλοῦν. σχημάτωντε γὰρ κάλλος οὐχ ὅπερ ἂν ὑπολάβοιεν οἱ πολλοὶ πειρῶμαι νῦν λέγειν, ἢ ζῴων ἤ τινων ζωγραφημάτων, ἀλλ’εὐθύ τι λέγω, φησὶν ὁ λόγος, καὶ περιφερὲς καὶ ἀπὸ τούτων δὴ τάτε τοῖς τόρνοις γιγνόμενα ἐπίπεδάτε καὶ στερεὰ καὶ τὰ τοῖς κανόσι καὶ γωνίαις, εἴ μου μανθάνεις. ταῦτα γὰρ οὐκ εἶναι πρός τι καλὰ λέγω, καθάπερ ἄλλα, ἀλλ’ἀεὶ καλὰ καθ’αὑτὰ πεφυκέναι καί τινας 51dἡδονὰς οἰκείας ἔχειν, οὐδὲν ταῖς τῶν κνήσεων προσφερεῖς · καὶ χρώματα δὴ τοῦτον τὸν τύπον ἔχοντα ἀλλ’ἆρα μανθάνομεν, ἢ πῶς;
πειρῶμαι μέν, ὦ Σώκρατες · πειράθητι δὲ καὶ σὺ σαφέστερον ἔτι λέγειν.
λέγω δὴ ἠχὰς τῶν φθόγγων τὰς λείας καὶ λαμπράς, τὰς ἕν τι καθαρὸν ἱείσας μέλος, οὐ πρὸς ἕτερον καλὰς ἀλλ’αὐτὰς καθ’αὑτὰς εἶναι, καὶ τούτων συμφύτους ἡδονὰς ἑπομένας.
ἔστι γὰρ οὖν καὶ τοῦτο.
τὸ δὲ περὶ τὰς ὀσμὰς ἧττον μὲν τούτων θεῖον γένος ἡδονῶν · τὸ δὲ μὴ συμμεμεῖχθαι ἐν αὐταῖς ἀναγκαίους λύπας, καὶ ὅπῃ τοῦτο καὶ ἐν ὅτῳ τυγχάνει γεγονὸς ἡμῖν, τοῦτ’ἐκείνοις τίθημι ἀντίστροφον ἅπαν. ἀλλ’, εἰ κατανοεῖς, ταῦτα εἴδη δύο ὧν λέγομεν ἡδονῶν.
κατανοῶ.
ἔτι δὴ τοίνυν τούτοις προσθῶμεν τὰς περὶ τὰ 52aμαθήματα ἡδονάς, εἰ ἄρα δοκοῦσιν ἡμῖν αὗται πείνας μὲν μὴ ἔχειν τοῦ μανθάνειν μη δὲ διὰ μαθημάτων πείνην ἀλγηδόνας ἐξ ἀρχῆς γιγνομένας.
ἀλλ’οὕτω συνδοκεῖ.
τί δέ; μαθημάτων πληρωθεῖσιν ἐὰν ὕστερον ἀποβολαὶ διὰ τῆς λήθης γίγνωνται, καθορᾷς τινας ἐν αὐταῖς ἀλγηδόνας;
οὔ τι φύσει γε, ἀλλ’ἔν τισι λογισμοῖς τοῦ 52bπαθήματος, ὅταν τις στερηθεὶς λυπηθῇ διὰ τὴν χρείαν.
καὶ μήν, ὦ μακάριε, νῦν γε ἡμεῖς αὐτὰ τὰ τῆς φύσεως μόνον παθήματα χωρὶς τοῦ λογισμοῦ διαπεραίνομεν.
ἀληθῆ τοίνυν λέγεις ὅτι χωρὶς λύπης ἡμῖν λήθη γίγνεται ἑκάστοτε ἐν τοῖς μαθήμασιν.
ταύτας τοίνυν τὰς τῶν μαθημάτων ἡδονὰς ἀμείκτουςτε εἶναι λύπαις ῥητέον καὶ οὐδαμῶς τῶν πολλῶν ἀνθρώπων ἀλλὰ τῶν σφόδρα ὀλίγων.
πῶς γὰρ οὐ ῥητέον;
οὐκοῦν ὅτε μετρίως ἤδη διακεκρίμεθα χωρὶς τάςτε καθαρὰς ἡδονὰς καὶ τὰς σχεδὸν ἀκαθάρτους ὀρθῶς ἂν λεχθείσας, προσθῶμεν τῷ λόγῳ ταῖς μὲν σφοδραῖς ἡδοναῖς ἀμετρίαν, ταῖς δὲ μὴ το- τοὐναντίον ἐμμετρίαν · καὶ τὰς τὸ μέγα καὶ τὸ σφοδρὸν αὖ δεχομένας, καὶ πολλάκις καὶ ὀλιγάκις γιγνομένας τοιαύτας, τῆς τοῦ ἀπείρου γε ἐκείνου καὶ ἧττον καὶ μᾶλλον διάτε σώματος καὶ ψυχῆς φερομένου 52dθῶμεν αὐτὰς εἶναι γένους, τὰς δὲ μὴ τῶν ἐμμέτρων.
ὀρθότατα λέγεις, ὦ Σώκρατες.
ἔτι τοίνυν πρὸς τούτοις μετὰ ταῦτα τόδε αὐτῶν διαθεατέον.
τὸ ποῖον;
τί ποτε χρὴ φάναι πρὸς ἀλήθειαν εἶναι; τὸ καθαρόντε καὶ εἰλικρινὲς ἢ τὸ σφόδρατε καὶ τὸ πολὺ καὶ τὸ μέγα καὶ τὸ ἰταμόν;
τί ποτ’ἄρα, ὦ Σώκρατες, ἐρωτᾷς βουλόμενος;
μηδέν, ὦ Πρώταρχε, ἐπιλείπειν ἐλέγχων ἡδονῆς52eτε καὶ ἐπιστήμης, εἰ τὸ μὲν ἄρ’αὐτῶν ἑκατέρου καθαρόν ἐστι, τὸ δ’οὐ καθαρόν, ἵνα καθαρὸν ἑκάτερον ἰὸν εἰς τὴν κρίσιν ἐμοὶ καὶ σοὶ καὶ συνάπασι τοῖσδε ῥᾴω παρέχῃ τὴν κρίσιν.
ὀρθότατα.
ἴθι δή, περὶ πάντων, ὅσα καθαρὰ γένη λέγομεν, οὑτωσὶ διανοηθῶμεν · προελόμενοι πρῶτον αὐτῶν ἕν τι σκοπῶμεν.
τί οὖν προελώμεθα;
τὸ λευκὸν ἐν τοῖς πρῶτον, εἰ βούλει, θεασώμεθα γένος.
πάνυ μὲν οὖν.
πῶς οὖν ἂν λευκοῦ καὶ τίς καθαρότης ἡμῖν εἴη; πότερα τὸ μέγιστόντε καὶ πλεῖστον ἢ τὸ ἀκρατέστατον, ἐν ᾧ χρώματος μηδεμία μοῖρα ἄλλη μηδενὸς ἐνείη;
δῆλον ὅτι τὸ μάλιστ’εἰλικρινὲς ὄν.
ὀρθῶς. ἆρ’οὖν οὐ τοῦτο ἀληθέστατον, ὦ Πρώταρχε, 53bκαὶ ἅμα δὴ κάλλιστον τῶν λευκῶν πάντων θήσομεν, ἀλλ’οὐ τὸ πλεῖστον οὐ δὲ τὸ μέγιστον;
ὀρθότατά γε.
σμικρὸν ἄρα καθαρὸν λευκὸν μεμειγμένου πολλοῦ λευκοῦ λευκότερον ἅμα καὶ κάλλιον καὶ ἀληθέστερον ἐὰν φῶμεν γίγνεσθαι, παντάπασιν ἐροῦμεν ὀρθῶς.
ὀρθότατα μὲν οὖν.
τί οὖν; οὐ δήπου πολλῶν δεησόμεθα παραδειγμάτων τοιούτων ἐπὶ τὸν τῆς ἡδονῆς πέρι λόγον, ἀλλ’ἀρκεῖ νοεῖν ἡμῖν αὐτόθεν ὡς ἄρα καὶ σύμπασα ἡδονὴ σμικρὰ 53cμεγάλης καὶ ὀλίγη πολλῆς, καθαρὰ λύπης, ἡδίων καὶ ἀληθεστέρα καὶ καλλίων γίγνοιτ’ἄν.
σφόδρα μὲν οὖν, καὶ τό γε παράδειγμα ἱκανόν.
τί δὲ τὸ τοιόνδε; ἆρα περὶ ἡδονῆς οὐκ ἀκηκόαμεν ὡς ἀεὶ γένεσίς ἐστιν, οὐσία δὲ οὐκ ἔστι τὸ παράπαν ἡδονῆς; κομψοὶ γὰρ δή τινες αὖ τοῦτον τὸν λόγον ἐπιχειροῦσι μηνύειν ἡμῖν, οἷς δεῖ χάριν ἔχειν.
τί δή;
διαπερανοῦμαί σοι τοῦτ’αὐτὸ ἐπανερωτῶν, ὦ 53dΠρώταρχε φίλε.
λέγε καὶ ἐρώτα μόνον.
ἐστὸν δή τινε δύο, τὸ μὲν αὐτὸ καθ’αὑτό, τὸ δ’ἀεὶ ἐφιέμενον ἄλλου.
πῶς τούτω καὶ τίνε λέγεις;
τὸ μὲν σεμνότατον ἀεὶ πεφυκός, τὸ δ’ἐλλιπὲς ἐκείνου.
λέγ’ἔτι σαφέστερον.
παιδικά που καλὰ καὶ ἀγαθὰ τεθεωρήκαμεν ἅμα καὶ ἐραστὰς ἀνδρείους αὐτῶν.
σφόδρα γε.
τούτοις τοίνυν ἐοικότα δυοῖν οὖσι δύο ἄλλα ζήτει 53eκατὰ πάνθ’ὅσα λέγομεν εἶναι.
τὸ τρίτον ἔτ’ἐρῶ; λέγε σαφέστερον, ὦ Σώκρατες, ὅτι λέγεις.
οὐδέν τι ποικίλον, ὦ Πρώταρχε · ἀλλ’ὁ λόγος ἐρεσχηλεῖ νῷν, λέγει δ’ὅτι τὸ μὲν ἕνεκά του τῶν ὄντων ἔστ’ἀεί, τὸ δ’οὗ χάριν ἑκάστοτε τὸ τινὸς ἕνεκα γιγνόμενον ἀεὶ γίγνεται.
μόγις ἔμαθον διὰ τὸ πολλάκις λεχθῆναι.
τάχα δ’ἴσως, ὦ παῖ, μᾶλλον μαθησόμεθα προελθόντος 54aτοῦ λόγου.
τί γὰρ οὔ;
δύο δὴ τάδε ἕτερα λάβωμεν.
ποῖα;
ἓν μέν τι γένεσιν πάντων, τὴν δὲ οὐσίαν ἕτερον ἕν.
δύο ἀποδέχομαί σου ταῦτα, οὐσίαν καὶ γένεσιν.
ὀρθότατα. πότερον οὖν τούτων ἕνεκα ποτέρου, τὴν γένεσιν οὐσίας ἕνεκα φῶμεν ἢ τὴν οὐσίαν εἶναι γενέσεως ἕνεκα;
τοῦτο ὃ προσαγορεύεται οὐσία εἰ γενέσεως ἕνεκα τοῦτ’ἔστιν ὅπερ ἐστί, νῦν πυνθάνῃ;
φαίνομαι.
πρὸς θεῶν ἆρ’ ἐπανερωτᾷς με τοιόνδε τι; λέγ’, ὦ Πρώταρχε, μοί, πότερα πλοίων ναυπηγίαν ἕνεκα φῂς γίγνεσθαι μᾶλλον ἢ πλοῖα ἕνεκα ναυπηγίας, καὶ πάνθ’ὁπόσα τοιαῦτ’ἐστίν;
λέγω τοῦτ’αὐτό, ὦ Πρώταρχε.
τί οὖν οὐκ αὐτὸς ἀπεκρίνω σαυτῷ, ὦ Σώκρατες;
οὐδὲν ὅτι οὔ · σὺ μέντοι τοῦ λόγου συμμέτεχε.
πάνυ μὲν οὖν.
φημὶ δὴ γενέσεως μὲν ἕνεκα φάρμακάτε καὶ πάντα ὄργανα καὶ πᾶσαν ὕλην παρατίθεσθαι πᾶσιν, ἑκάστην δὲ γένεσιν ἄλλην ἄλλης οὐσίας τινὸς ἑκάστης ἕνεκα γίγνεσθαι, σύμπασαν δὲ γένεσιν οὐσίας ἕνεκα γίγνεσθαι συμπάσης.
σαφέστατα μὲν οὖν.
οὐκοῦν ἡδονή γε, εἴπερ γένεσίς ἐστιν, ἕνεκά τινος οὐσίας ἐξ ἀνάγκης γίγνοιτ’ἄν.
τί μήν;
τό γε μὴν οὗ ἕνεκα τὸ ἕνεκά του γιγνόμενον ἀεὶ γίγνοιτ’ἄν, ἐν τῇ τοῦ ἀγαθοῦ μοίρᾳ ἐκεῖνό ἐστι · τὸ δὲ τινὸς ἕνεκα γιγνόμενον εἰς ἄλλην, ὦ ἄριστε, μοῖραν θετέον.
ἀναγκαιότατον.
ἆρ’οὖν ἡδονή γε εἴπερ γένεσίς ἐστιν, εἰς ἄλλην ἢ τὴν τοῦ ἀγαθοῦ μοῖραν αὐτὴν τιθέντες ὀρθῶς θήσομεν;
ὀρθότατα μὲν οὖν.
οὐκοῦν ὅπερ ἀρχόμενος εἶπον τούτου τοῦ λόγου, τῷ μηνύσαντι τῆς ἡδονῆς πέρι τὸ γένεσιν μέν, οὐσίαν δὲ μη δ’ἡντινοῦν αὐτῆς εἶναι, χάριν ἔχειν δεῖ · δῆλον γὰρ ὅτι οὗτος τῶν φασκόντων ἡδονὴν ἀγαθὸν εἶναι καταγελᾷ.
σφόδρα γε.
καὶ μὴν αὑτὸς οὗτος ἑκάστοτε καὶ τῶν ἐν ταῖς γενέσεσιν ἀποτελουμένων καταγελάσεται.
πῶς δὴ καὶ ποίων λέγεις;
τῶν ὅσοι ἐξιώμενοι ἢ πείνην ἢ δίψαν ἤ τι τῶν τοιούτων, ὅσα γένεσις ἐξιᾶται, χαίρουσι διὰ τὴν γένεσιν ἅτε ἡδονῆς οὔσης αὐτῆς, καί φασι ζῆν οὐκ ἂν δέξασθαι μὴ διψῶντέςτε καὶ πεινῶντες καὶ τα- τἆλλα ἅ τις ἂν εἴποι πάντα τὰ ἑπόμενα τοῖς τοιούτοις παθήμασι μὴ πάσχοντες.
ἐοίκασι γοῦν.
οὐκοῦν τῷ γίγνεσθαί γε το- τοὐναντίον ἅπαντες τὸ φθείρεσθαι φαῖμεν ἄν.
ἀναγκαῖον.
τὴν δὴ φθορὰν καὶ γένεσιν αἱροῖτ’ἄν τις τοῦθ’αἱρούμενος, ἀλλ’οὐ τὸν τρίτον ἐκεῖνον βίον, τὸν ἐν ᾧ μήτε χαίρειν μήτε λυπεῖσθαι, φρονεῖν δ’ἦν ὡς οἷόντε καθαρώτατα.
πολλή τις, ὡς ἔοικεν, ὦ Σώκρατες, ἀλογία συμβαίνει γίγνεσθαι, ἐάν τις τὴν ἡδονὴν ὡς ἀγαθὸν ἡμῖν τιθῆται.
πολλή, ἐπεὶ καὶ τῇδε ἔτι λέγωμεν.
πῇ;
πῶς οὐκ ἄλογόν ἐστι μηδὲν ἀγαθὸν εἶναι μη δὲ καλὸν μήτε ἐν σώμασι μήτ’ἐν πολλοῖς ἄλλοις πλὴν ἐν ψυχῇ, καὶ ἐνταῦθα ἡδονὴν μόνον, ἀνδρείαν δὲ ἢ σωφροσύνην ἢ νοῦν ἤ τι τῶν ἄλλων ὅσα ἀγαθὰ εἴληχε ψυχή, μηδὲν τοιοῦτον εἶναι; πρὸς τούτοις δὲ ἔτι τὸν μὴ χαίροντα, ἀλγοῦντα δέ, ἀναγκάζεσθαι φάναι κακὸν εἶναι τότε ὅταν ἀλγῇ, κα- κἂν ᾖ ἄριστος πάντων, καὶ τὸν χαίροντα αὖ, ὅσῳ μᾶλλον χαίρει, 55cτότε ὅταν χαίρῃ, τοσούτῳ διαφέρειν πρὸς ἀρετήν.
πάντ’ἐστὶ ταῦτα, ὦ Σώκρατες, ὡς δυνατὸν ἀλογώτατα.
μὴ τοίνυν ἡδονῆς μὲν πάντως ἐξέτασιν πᾶσαν ἐπιχειρῶμεν ποιήσασθαι, νοῦ δὲ καὶ ἐπιστήμης οἷον φειδόμενοι σφόδρα φανῶμεν · γενναίως δέ, εἴ πῄ τι σαθρὸν ἔχει, πᾶν περικρούωμεν, ὡς ὅτι καθαρώτατόν ἐστ’αὐτῶν φύσει, τοῦτο κατιδόντες εἰς τὴν κρίσιν χρώμεθα τὴν κοινὴν τοῖςτε τούτων καὶ τοῖς τῆς ἡδονῆς μέρεσιν ἀληθεστάτοις.
ὀρθῶς.
οὐκοῦν ἡμῖν τὸ μὲν οἶμαι δημιουργικόν ἐστι τῆς περὶ τὰ μαθήματα ἐπιστήμης, τὸ δὲ περὶ παιδείαν καὶ τροφήν. ἢ πῶς;
οὕτως.
ἐν δὴ ταῖς χειροτεχνικαῖς διανοηθῶμεν πρῶτα εἰ τὸ μὲν ἐπιστήμης αὐτῶν μᾶλλον ἐχόμενον, τὸ δ’ἧττον ἔνι, καὶ δεῖ τὰ μὲν ὡς καθαρώτατα νομίζειν, τὰ δ’ὡς ἀκαθαρτότερα.
οὐκοῦν χρή.
τὰς τοίνυν ἡγεμονικὰς διαληπτέον ἑκάστων αὐτῶν χωρίς;
ποίας καὶ πῶς;
οἷον πασῶν που τεχνῶν ἄν τις ἀριθμητικὴν χωρίζῃ καὶ μετρητικὴν καὶ στατικήν, ὡς ἔπος εἰπεῖν φαῦλον τὸ καταλειπόμενον ἑκάστης ἂν γίγνοιτο.
φαῦλον μὲν δή.
τὸ γοῦν μετὰ ταῦτ’εἰκάζειν λείποιτ’ἂν καὶ τὰς αἰσθήσεις καταμελετᾶν ἐμπειρίᾳ καί τινι τριβῇ, ταῖς τῆς στοχαστικῆς προσχρωμένους δυνάμεσιν ἃς πολλοὶ τέχνας 56aἐπονομάζουσι, μελέτῃ καὶ πόνῳ τὴν ῥώμην ἀπειργασμένας.
ἀναγκαιότατα λέγεις.
οὐκοῦν μεστὴ μέν που μουσικὴ πρῶτον, τὸ σύμφωνον ἁρμόττουσα οὐ μέτρῳ ἀλλὰ μελέτης στοχασμῷ, καὶ σύμπασα αὐτῆς αὐλητική, τὸ μέτρον ἑκάστης χορδῆς τῷ στοχάζεσθαι φερομένης θηρεύουσα, ὥστε πολὺ μεμειγμένον ἔχειν τὸ μὴ σαφές, σμικρὸν δὲ τὸ βέβαιον.
ἀληθέστατα.
καὶ μὴν ἰατρικήντε καὶ γεωργίαν καὶ κυβερνητικὴν καὶ στρατηγικὴν ὡσαύτως εὑρήσομεν ἐχούσας.
καὶ πάνυ γε.
τεκτονικὴν δέ γε οἶμαι πλείστοις μέτροιςτε καὶ ὀργάνοις χρωμένην τὰ πολλὴν ἀκρίβειαν αὐτῇ πορίζοντα τεχνικωτέραν τῶν πολλῶν ἐπιστημῶν παρέχεται.
πῇ;
κατάτε ναυπηγίαν καὶ κατ’οἰκοδομίαν καὶ ἐν πολλοῖς ἄλλοις τῆς ξυλουργικῆς. κανόνι γὰρ οἶμαι καὶ 56cτόρνῳ χρῆται καὶ διαβήτῃ καὶ στάθμῃ καί τινι προσαγωγίῳ κεκομψευμένῳ.
καὶ πάνυ γε, ὦ Σώκρατες, ὀρθῶς λέγεις.
θῶμεν τοίνυν διχῇ τὰς λεγομένας τέχνας, τὰς μὲν μουσικῇ συνεπομένας ἐν τοῖς ἔργοις ἐλάττονος ἀκριβείας μετισχούσας, τὰς δὲ τεκτονικῇ πλείονος.
κείσθω.
τούτων δὲ ταύτας ἀκριβεστάτας εἶναι τέχνας, ἃς νυνδὴ πρώτας εἴπομεν.
ἀριθμητικὴν φαίνῃ μοι λέγειν καὶ ὅσας μετὰ ταύτης τέχνας ἐφθέγξω νυνδή.
πάνυ μὲν οὖν. ἀλλ’, ὦ Πρώταρχε, ἆρ’οὐ διττὰς αὖ καὶ ταύτας λεκτέον; ἢ πῶς;
ποίας δὴ λέγεις;
ἀριθμητικὴν πρῶτον ἆρ’οὐκ ἄλλην μέν τινα τὴν τῶν πολλῶν φατέον, ἄλλην δ’αὖ τὴν τῶν φιλοσοφούντων;
πῇ ποτε διορισάμενος οὖν ἄλλην, τὴν δὲ ἄλλην θείη τις ἂν ἀριθμητικήν;
οὐ σμικρὸς ὅρος, ὦ Πρώταρχε. οἱ μὲν γάρ που μονάδας ἀνίσους καταριθμοῦνται τῶν περὶ ἀριθμόν, οἷον στρατόπεδα δύο καὶ βοῦς δύο καὶ δύο τὰ σμικρότατα ἢ καὶ 56eτὰ πάντων μέγιστα · οἱ δ’οὐκ ἄν ποτε αὐτοῖς συνακολουθήσειαν, εἰ μὴ μονάδα μονάδος ἑκάστης τῶν μυρίων μηδεμίαν ἄλλην ἄλλης διαφέρουσάν τις θήσει.
καὶ μάλα εὖ λέγεις οὐ σμικρὰν διαφορὰν τῶν περὶ ἀριθμὸν τευταζόντων, ὥστε λόγον ἔχειν δύ’αὐτὰς εἶναι.
τί δέ; λογιστικὴ καὶ μετρητικὴ ἡ κατὰ τεκτονικὴν καὶ κατ’ἐμπορικὴν τῆς κατὰ φιλοσοφίαν γεωμετρίαςτε καὶ 57aλογισμῶν καταμελετωμένων — πότερον ὡς μία ἑκατέρα λεκτέον ἢ δύο τιθῶμεν;
τῇ πρόσθεν ἑπόμενος ἔγωγ’ἂν δύο κατὰ τὴν ἐμὴν ψῆφον τιθείην ἑκατέραν τούτων.
ὀρθῶς. οὗ δ’ἕνεκα ταῦτα προηνεγκάμεθα εἰς τὸ μέσον, ἆρα ἐννοεῖς;
ἴσως, ἀλλὰ σὲ βουλοίμην ἂν ἀποφήνασθαι τὸ νῦν ἐρωτώμενον.
δοκεῖ τοίνυν ἔμοιγε οὗτος ὁ λόγος, οὐχ ἧττον ἢ ὅτε λέγειν αὐτὸν ἠρχόμεθα, ταῖς ἡδοναῖς ζητῶν ἀντίστροφον ἐνταῦθα προβεβληκέναι σκοπῶν ἆρά ἐστί τις ἑτέρας 57bἄλλη καθαρωτέρα ἐπιστήμης ἐπιστήμη, καθάπερ ἡδονῆς ἡδονή.
καὶ μάλα σαφὲς τοῦτό γε, ὅτι ταῦθ’ἕνεκα τούτων ἐπικεχείρηκεν.
τί οὖν; ἆρ’οὐκ ἐν μὲν τοῖς ἔμπροσθεν ἐπ’ἄλλοις ἄλλην τέχνην οὖσαν ἀνηυρήκειν σαφεστέραν καὶ ἀσαφεστέραν ἄλλην ἄλλης;
πάνυ μὲν οὖν.
ἐν τούτοις δὲ ἆρ’οὔ τινα τέχνην ὡς ὁμώνυμον φθεγξάμενος, εἰς δόξαν καταστήσας ὡς μιᾶς, πάλιν ὡς 57cδυοῖν ἐπανερωτᾷ τούτοιν αὐτοῖν τὸ σαφὲς καὶ τὸ καθαρὸν περὶ ταῦτα πότερον ἡ τῶν φιλοσοφούντων ἢ μὴ φιλοσοφούντων ἀκριβέστερον ἔχει;
καὶ μάλα δοκεῖ μοι τοῦτο διερωτᾶν.
τίν’οὖν, ὦ Πρώταρχε, αὐτῷ δίδομεν ἀπόκρισιν;
ὦ Σώκρατες, εἰς θαυμαστὸν διαφορᾶς μέγεθος εἰς σαφήνειαν προεληλύθαμεν ἐπιστημῶν.
οὐκοῦν ἀποκρινούμεθα ῥᾷον;
τί μήν; καὶ εἰρήσθω γε ὅτι πολὺ μὲν αὗται τῶν ἄλλων τεχνῶν διαφέρουσι, τούτων δ’αὐτῶν αἱ περὶ τὴν 57dτῶν ὄντως φιλοσοφούντων ὁρμὴν ἀμήχανον ἀκριβείᾳ καὶ ἀληθείᾳ περὶ μέτρατε καὶ ἀριθμοὺς διαφέρουσιν.
ἔστω ταῦτα κατὰ σέ, καὶ σοὶ δὴ πιστεύοντες θαρροῦντες ἀποκρινόμεθα τοῖς δεινοῖς περὶ λόγων ὁλκήν — τὸ ποῖον; ὡς εἰσὶ δύο ἀριθμητικαὶ καὶ δύο μετρητικαὶ καὶ ταύταις ἄλλαι τοιαῦται συνεπόμεναι συχναί, τὴν διδυμότητα ἔχουσαι ταύτην, ὀνόματος δὲ ἑνὸς κεκοινωμέναι.
διδῶμεν τύχῃ ἀγαθῇ τούτοις οὓς φῂς δεινοὺς εἶναι ταύτην τὴν ἀπόκρισιν, ὦ Σώκρατες.
ταύτας οὖν λέγομεν ἐπιστήμας ἀκριβεῖς μάλιστ’εἶναι;
πάνυ μὲν οὖν.
ἀλλ’ἡμᾶς, ὦ Πρώταρχε, ἀναίνοιτ’ἂν ἡ τοῦ διαλέγεσθαι δύναμις, εἴ τινα πρὸ αὐτῆς ἄλλην κρίναιμεν.
τίνα δὲ ταύτην αὖ δεῖ λέγειν;
δῆλον ὁτιὴ πᾶς ἂν τήν γε νῦν λεγομένην γνοίη · τὴν γὰρ περὶ τὸ ὂν καὶ τὸ ὄντως καὶ τὸ κατὰ τα- ταὐτὸν ἀεὶ πεφυκὸς πάντως ἔγωγε οἶμαι ἡγεῖσθαι σύμπαντας ὅσοις νοῦ καὶ σμικρὸν προσήρτηται μακρῷ ἀληθεστάτην εἶναι γνῶσιν. σὺ δὲ τί; πῶς τοῦτο, ὦ Πρώταρχε, διακρίνοις ἄν;
ἤκουον μὲν ἔγωγε, ὦ Σώκρατες, ἑκάστοτε Γοργίου πολλάκις ὡς ἡ τοῦ πείθειν πολὺ διαφέροι πασῶν τεχνῶν 58b— πάντα γὰρ ὑφ’αὑτῇ δοῦλα δι’ἑκόντων ἀλλ’οὐ διὰ βίας ποιοῖτο, καὶ μακρῷ ἀρίστη πασῶν εἴη τῶν τεχνῶν — νῦν δ’οὔτε σοὶ οὔτε δὴ ἐκείνῳ βουλοίμην ἂν ἐναντία τίθεσθαι.
“τὰ ὅπλα” μοι δοκεῖς βουληθεὶς εἰπεῖν αἰσχυνθεὶς ἀπολιπεῖν.
ἔστω νῦν ταῦτα ταύτῃ ὅπῃ σοι δοκεῖ.
ἆρ’οὖν αἴτιος ἐγὼ τοῦ μὴ καλῶς ὑπολαβεῖν σε;
τὸ ποῖον;
οὐκ, ὦ φίλε Πρώταρχε, τοῦτο ἔγωγε ἐζήτουν πω, 58cτίς τέχνη ἢ τίς ἐπιστήμη πασῶν διαφέρει τῷ μεγίστη καὶ ἀρίστη καὶ πλεῖστα ὠφελοῦσα ἡμᾶς, ἀλλὰ τίς ποτε τὸ σαφὲς καὶ τα- τἀκριβὲς καὶ τὸ ἀληθέστατον ἐπισκοπεῖ, κα- κἂν εἰ σμικρὰ καὶ σμικρὰ ὀνινᾶσα, τοῦτ’ἔστιν ὃ νῦν δὴ ζητοῦμεν. ἀλλ’ὅρα — οὐ δὲ γὰρ ἀπεχθήσῃ Γοργίᾳ, τῇ μὲν ἐκείνου ὑπάρχειν τέχνῃ διδοὺς πρὸς χρείαν τοῖς ἀνθρώποις κρατεῖν, ᾗ δ’εἶπον ἐγὼ νῦν πραγματείᾳ, καθάπερ τοῦ λευκοῦ πέρι τότε ἔλεγον, κα- κἂν εἰ σμικρόν, καθαρὸν δ’εἴη, τοῦ πολλοῦ 58dκαὶ μὴ τοιούτου διαφέρειν, τούτῳ γ’αὐτῷ τῷ ἀληθεστάτῳ, καὶ νῦν δὴ σφόδρα διανοηθέντες καὶ ἱκανῶς διαλογισάμενοι, μήτ’εἴς τινας ὠφελίας ἐπιστημῶν βλέψαντες μήτε τινὰς εὐδοκιμίας, ἀλλ’εἴ τις πέφυκε τῆς ψυχῆς ἡμῶν δύναμις ἐρᾶντε τοῦ ἀληθοῦς καὶ πάντα ἕνεκα τούτου πράττειν, ταύτην εἴπωμεν διεξερευνησάμενοι — τὸ καθαρὸν νοῦτε καὶ φρονήσεως εἰ ταύτην μάλιστα ἐκ τῶν εἰκότων ἐκτῆσθαι φαῖμεν ἂν ἤ τινα ἑτέραν ταύτης κυριωτέραν ἡμῖν ζητητέον.
ἀλλὰ σκοπῶ, καὶ χαλεπὸν οἶμαι συγχωρῆσαί τινα ἄλλην ἐπιστήμην ἢ τέχνην τῆς ἀληθείας ἀντέχεσθαι μᾶλλον ἢ ταύτην.
ἆρ’οὖν ἐννοήσας τὸ τοιόνδε εἴρηκας ὃ λέγεις νῦν, ὡς αἱ πολλαὶ τέχναι, καὶ ὅσοι περὶ ταῦτα πεπόνηνται, 59aπρῶτον μὲν δόξαις χρῶνται καὶ τὰ περὶ δόξαν ζητοῦσι συντεταμένως; εἴτε καὶ περὶ φύσεως ἡγεῖταί τις ζητεῖν, οἶσθ’ὅτι τὰ περὶ τὸν κόσμον τόνδε, ὅπῃτε γέγονεν καὶ ὅπῃ πάσχει τι καὶ ὅπῃ ποιεῖ, ταῦτα ζητεῖ διὰ βίου; φαῖμεν ἂν ταῦτα, ἢ πῶς;
οὕτως.
οὐκοῦν οὐ περὶ τὰ ὄντα ἀεί, περὶ δὲ τὰ γιγνόμενα καὶ γενησόμενα καὶ γεγονότα ἡμῶν ὁ τοιοῦτος ἀνῄρηται τὸν πόνον;
ἀληθέστατα.
τούτων οὖν τι σαφὲς ἂν φαῖμεν τῇ ἀκριβεστάτῃ 59bἀληθείᾳ γίγνεσθαι, ὧν μήτε ἔσχε μηδὲν πώποτε κατὰ τα- ταὐτὰ μήθ’ἕξει μήτε εἰς τὸ νῦν παρὸν ἔχει;
καὶ πῶς;
περὶ οὖν τὰ μὴ κεκτημένα βεβαιότητα μη δ’ἡντινοῦν πῶς ἄν ποτε βέβαιον γίγνοιθ’ἡμῖν καὶ ὁτιοῦν;
οἶμαι μὲν οὐδαμῶς.
οὐ δ’ἄρα νοῦς οὐ δέ τις ἐπιστήμη περὶ αὐτά ἐστιν τὸ ἀληθέστατον ἔχουσα.
οὔκουν εἰκός γε.
τὸν μὲν δὴ σὲ καὶ ἐμὲ καὶ Γοργίαν καὶ Φίληβον χρὴ συχνὰ χαίρειν ἐᾶν, τόδε δὲ διαμαρτύρασθαι τῷ λόγῳ.
τὸ ποῖον;
ὡς ἢ περὶ ἐκεῖνα ἔσθ’ἡμῖν τότε βέβαιον καὶ τὸ καθαρὸν καὶ ἀληθὲς καὶ ὃ δὴ λέγομεν εἰλικρινές, περὶ τὰ ἀεὶ κατὰ τὰ αὐτὰ ὡσαύτως ἀμεικτότατα ἔχοντα, ἢ ἐκείνων ὅτι μάλιστά ἐστι συγγενές · τὰ δ’ἄλλα πάντα δεύτεράτε καὶ ὕστερα λεκτέον.
ἀληθέστατα λέγεις.
τὰ δὴ τῶν ὀνομάτων περὶ τὰ τοιαῦτα κάλλιστα ἆρ’οὐ τοῖς καλλίστοις δικαιότατον ἀπονέμειν;
εἰκός γε.
οὐκοῦν νοῦς ἐστι καὶ φρόνησις ἅ γ’ἄν τις τιμήσειε μάλιστα ὀνόματα;
ναί.
ταῦτ’ἄρα ἐν ταῖς περὶ τὸ ὂν ὄντως ἐννοίαις ἐστὶν ἀπηκριβωμένα ὀρθῶς κείμενα καλεῖσθαι.
πάνυ μὲν οὖν.
καὶ μὴν ἅ γε εἰς τὴν κρίσιν ἐγὼ τότε παρεσχόμην οὐκ ἄλλ’ἐστὶν ἢ ταῦτα τὰ ὀνόματα.
τί μήν, ὦ Σώκρατες;
εἶεν. τὸ μὲν δὴ φρονήσεώςτε καὶ ἡδονῆς πέρι 59eπρὸς τὴν ἀλλήλων μεῖξιν εἴ τις φαίη καθαπερεὶ δημιουργοῖς ἡμῖν ἐξ ὧν ἢ ἐν οἷς δεῖ δημιουργεῖν τι παρακεῖσθαι, καλῶς ἂν τῷ λόγῳ ἀπεικάζοι.
καὶ μάλα.
τὸ δὴ μετὰ ταῦτα ἆρ’οὐ μειγνύναι ἐπιχειρητέον;
τί μήν;
οὐκοῦν τάδε προειποῦσι καὶ ἀναμνήσασιν ἡμᾶς αὐτοὺς ὀρθότερον ἂν ἔχοι;
τὰ ποῖα;
ἃ καὶ πρότερον ἐμνήσθημεν · εὖ δ’ἡ παροιμία 60aδοκεῖ ἔχειν, τὸ καὶ δὶς καὶ τρὶς τό γε καλῶς ἔχον ἐπαναπολεῖν τῷ λόγῳ δεῖν.
τί μήν;
φέρε δὴ πρὸς Διός · οἶμαι γὰρ οὑτωσί πως τὰ τότε λεχθέντα ῥηθῆναι.
πῶς;
Φίληβός φησι τὴν ἡδονὴν σκοπὸν ὀρθὸν πᾶσι ζῴοις γεγονέναι καὶ δεῖν πάντας τούτου στοχάζεσθαι, καὶ δὴ καὶ τα- τἀγαθὸν τοῦτ’αὐτὸ εἶναι σύμπασι, καὶ δύο ὀνόματα, ἀγαθὸν καὶ ἡδύ, ἑνί τινι καὶ φύσει μιᾷ τούτω ὀρθῶς 60bτεθέντ’ἔχειν · Σωκράτης δ’ἓν μὲν οὔ φησι τοῦτ’εἶναι, δύο δὲ καθάπερ τὰ ὀνόματα, καὶ τότε ἀγαθὸν καὶ ἡδὺ διάφορον ἀλλήλων φύσιν ἔχειν, μᾶλλον δὲ μέτοχον εἶναι τῆς τοῦ ἀγαθοῦ μοίρας τὴν φρόνησιν ἢ τὴν ἡδονήν. οὐ ταῦτ’ἔστιντε καὶ ἦν τὰ τότε λεγόμενα, ὦ Πρώταρχε;
σφόδρα μὲν οὖν.
οὐκοῦν καὶ τόδε καὶ τότε καὶ νῦν ἡμῖν ἂν συνομολογοῖτο;
τὸ ποῖον;
τὴν τα- τἀγαθοῦ διαφέρειν φύσιν τῷδε τῶν ἄλλων.
τίνι;
ὧι παρείη τοῦτ’ἀεὶ τῶν ζῴων διὰ τέλους πάντως καὶ πάντῃ, μηδενὸς ἑτέρου ποτὲ ἔτι προσδεῖσθαι, τὸ δὲ ἱκανὸν τελεώτατον ἔχειν. οὐχ οὕτως;
οὕτω μὲν οὖν.
οὐκοῦν τῷ λόγῳ ἐπειράθημεν χωρὶς ἑκάτερον ἑκατέρου θέντες εἰς τὸν βίον ἑκάστων, ἄμεικτον μὲν ἡδονὴν φρονήσει, φρόνησιν δὲ ὡσαύτως ἡδονῆς μη δὲ τὸ σμικρότατον ἔχουσαν;
ἦν ταῦτα.
μῶν οὖν ἡμῖν αὐτῶν τότε πότερον ἱκανὸν ἔδοξεν 60dεἶναί τῳ;
καὶ πῶς;
εἰ δέ γε παρηνέχθημέν τι τότε, νῦν ὁστισοῦν ἐπαναλαβὼν ὀρθότερον εἰπάτω, μνήμην καὶ φρόνησιν καὶ ἐπιστήμην καὶ ἀληθῆ δόξαν τῆς αὐτῆς ἰδέας τιθέμενος καὶ σκοπῶν εἴ τις ἄνευ τούτων δέξαιτ’ἄν οἱ καὶ ὁτιοῦν εἶναι ἢ καὶ γίγνεσθαι, μὴ ὅτι δή γε ἡδονὴν εἴθ’ὡς πλείστην εἴθ’ὡς σφοδροτάτην, ἣν μήτε ἀληθῶς δοξάζοι χαίρειν μήτε τὸ παράπαν γιγνώσκοι τί ποτε πέπονθε πάθος μήτ’αὖ 60eμνήμην τοῦ πάθους μη δ’ὁντινοῦν χρόνον ἔχοι. τα- ταὐτὰ δὲ λεγέτω καὶ περὶ φρονήσεως, εἴ τις ἄνευ πάσης ἡδονῆς καὶ τῆς βραχυτάτης δέξαιτ’ἂν φρόνησιν ἔχειν μᾶλλον ἢ μετά τινων ἡδονῶν ἢ πάσας ἡδονὰς χωρὶς φρονήσεως μᾶλλον ἢ μετὰ φρονήσεως αὖ τινος.
οὐκ ἔστιν, ὦ Σώκρατες, ἀλλ’οὐδὲν δεῖ ταῦτά γε πολλάκις ἐπερωτᾶν.
οὐκοῦν τό γε τέλεον καὶ πᾶσιν αἱρετὸν καὶ τὸ παντάπασιν ἀγαθὸν οὐδέτερον ἂν τούτων εἴη;
πῶς γὰρ ἄν;
τὸ τοίνυν ἀγαθὸν ἤτοι σαφῶς ἢ καί τινα τύπον αὐτοῦ ληπτέον, ἵν’, ὅπερ ἐλέγομεν, δευτερεῖα ὅτῳ δώσομεν ἔχωμεν.
ὀρθότατα λέγεις.
οὐκοῦν ὁδὸν μέν τινα ἐπὶ τα- τἀγαθὸν εἰλήφαμεν;
τίνα;
καθάπερ εἴ τίς τινα ἄνθρωπον ζητῶν τὴν οἴκησιν 61bπρῶτον ὀρθῶς ἵν’οἰκεῖ πύθοιτο αὐτοῦ, μέγα τι δήπου πρὸς τὴν εὕρεσιν ἂν ἔχοι τοῦ ζητουμένου.
πῶς δ’οὔ;
καὶ νῦν δή τις λόγος ἐμήνυσεν ἡμῖν, ὥσπερ καὶ κατ’ἀρχάς, μὴ ζητεῖν ἐν τῷ ἀμείκτῳ βίῳ τα- τἀγαθὸν ἀλλ’ἐν τῷ μεικτῷ.
πάνυ γε.
ἐλπὶς μὴν πλείων ἐν τῷ μειχθέντι καλῶς τὸ ζητούμενον ἔσεσθαι φανερώτερον ἢ ἐν τῷ μή;
πολύ γε.
τοῖς δὴ θεοῖς, ὦ Πρώταρχε, εὐχόμενοι κεραννύωμεν, 61cεἴτε Διόνυσος εἴτε Ἥφαιστος εἴθ’ὅστις θεῶν ταύτην τὴν τιμὴν εἴληχε τῆς συγκράσεως.
πάνυ μὲν οὖν.
καὶ μὴν καθάπερ ἡμῖν οἰνοχόοις τισὶ παρεστᾶσι κρῆναι — μέλιτος μὲν ἂν ἀπεικάζοι τις τὴν τῆς ἡδονῆς, τὴν δὲ τῆς φρονήσεως νηφαντικὴν καὶ ἄοινον αὐστηροῦ καὶ ὑγιεινοῦ τινος ὕδατος — ἃς προθυμητέον ὡς κάλλιστα συμμειγνύναι.
πῶς γὰρ οὔ;
φέρε δὴ πρότερον · ἆρα πᾶσαν ἡδονὴν πάσῃ φρονήσει μειγνύντες τοῦ καλῶς ἂν μάλιστα ἐπιτύχοιμεν;
ἴσως.
ἀλλ’οὐκ ἀσφαλές. ᾗ δὲ ἀκινδυνότερον ἂν μειγνύοιμεν, δόξαν μοι δοκῶ τινα ἀποφήνασθαι ἄν.
λέγε τίνα.
ἦν ἡμῖν ἡδονήτε ἀληθῶς, ὡς οἰόμεθα, μᾶλλον ἑτέρας ἄλλη καὶ δὴ καὶ τέχνη τέχνης ἀκριβεστέρα;
πῶς γὰρ οὔ;
καὶ ἐπιστήμη δὴ ἐπιστήμης διάφορος, ἡ μὲν ἐπὶ 61eτὰ γιγνόμενα καὶ ἀπολλύμενα ἀποβλέπουσα, ἡ δ’ἐπὶ τὰ μήτε γιγνόμενα μήτε ἀπολλύμενα, κατὰ τα- ταὐτὰ δὲ καὶ ὡσαύτως ὄντα ἀεί. ταύτην εἰς τὸ ἀληθὲς ἐπισκοπούμενοι ἡγησάμεθα ἐκείνης ἀληθεστέραν εἶναι.
πάνυ μὲν οὖν ὀρθῶς.
οὐκοῦν εἰ τα- τἀληθέστατα τμήματα ἑκατέρας ἴδοιμεν πρῶτον συμμείξαντες, ἆρα ἱκανὰ ταῦτα συγκεκραμένα τὸν ἀγαπητότατον βίον ἀπεργασάμενα παρέχειν ἡμῖν, ἤ τινος ἔτι προσδεόμεθα καὶ τῶν μὴ τοιούτων;
ἐμοὶ γοῦν δοκεῖ δρᾶν οὕτως.
ἔστω δή τις ἡμῖν φρονῶν ἄνθρωπος αὐτῆς περὶ δικαιοσύνης ὅτι ἔστιν, καὶ λόγον ἔχων ἑπόμενον τῷ νοεῖν, καὶ δὴ καὶ περὶ τῶν ἄλλων πάντων τῶν ὄντων ὡσαύτως διανοούμενος.
ἔστω γὰρ οὖν.
ἆρ’οὖν οὗτος ἱκανῶς ἐπιστήμης ἕξει, κύκλου μὲν καὶ σφαίρας αὐτῆς τῆς θείας τὸν λόγον ἔχων, τὴν δὲ ἀνθρωπίνην ταύτην σφαῖραν καὶ τοὺς κύκλους τούτους ἀγνοῶν, 62bκαὶ χρώμενος ἐν οἰκοδομίᾳ καὶ τοῖς ἄλλοις ὁμοίως κανόσι καὶ τοῖς κύκλοις;
γελοίαν διάθεσιν ἡμῶν, ὦ Σώκρατες, ἐν ταῖς θείαις οὖσαν μόνον ἐπιστήμαις λέγομεν.
πῶς φῄς; ἦ τοῦ ψευδοῦς κανόνος ἅμα καὶ τοῦ κύκλου τὴν οὐ βέβαιον οὐ δὲ καθαρὰν τέχνην ἐμβλητέον κοινῇ καὶ συγκρατέον;
ἀναγκαῖον γάρ, εἰ μέλλει τις ἡμῶν καὶ τὴν ὁδὸν ἑκάστοτε ἐξευρήσειν οἴκαδε.
ἦ καὶ μουσικήν, ἣν ὀλίγον ἔμπροσθεν ἔφαμεν στοχάσεώςτε καὶ μιμήσεως μεστὴν οὖσαν καθαρότητος ἐνδεῖν;
ἀναγκαῖον φαίνεται ἔμοιγε, εἴπερ γε ἡμῶν ὁ βίος ἔσται καὶ ὁπωσοῦν ποτε βίος.
βούλει δῆτα, ὥσπερ θυρωρὸς ὑπ’ὄχλου τις ὠθούμενος καὶ βιαζόμενος, ἡττηθεὶς ἀναπετάσας τὰς θύρας ἀφῶ πάσας τὰς ἐπιστήμας εἰσρεῖν καὶ μείγνυσθαι ὁμοῦ καθαρᾷ τὴν ἐνδεεστέραν;
οὔκουν ἔγωγε οἶδα, ὦ Σώκρατες, ὅτι τις ἂν βλάπτοιτο πάσας λαβὼν τὰς ἄλλας ἐπιστήμας, ἔχων τὰς πρώτας.
μεθιῶ δὴ τὰς συμπάσας ῥεῖν εἰς τὴν τῆς Ὁμήρου καὶ μάλα ποιητικῆς μισγαγκείας ὑποδοχήν;
πάνυ μὲν οὖν.
μεθεῖνται · καὶ πάλιν ἐπὶ τὴν τῶν ἡδονῶν πηγὴν ἰτέον. ὡς γὰρ διενοήθημεν αὐτὰς μειγνύναι, τὰ τῶν ἀληθῶν μόρια πρῶτον, οὐκ ἐξεγένεθ’ἡμῖν, ἀλλὰ διὰ τὸ πᾶσαν ἀγαπᾶν ἐπιστήμην εἰς τα- ταὐτὸν μεθεῖμεν ἁθρόας καὶ πρόσθεν 62eτῶν ἡδονῶν.
ἀληθέστατα λέγεις.
ὥρα δὴ βουλεύεσθαι νῷν καὶ περὶ τῶν ἡδονῶν, πότερα καὶ ταύτας πάσας ἁθρόας ἀφετέον ἢ καὶ τούτων πρώτας μεθετέον ἡμῖν ὅσαι ἀληθεῖς.
πολύ τι διαφέρει πρός γε ἀσφάλειαν πρώτας τὰς ἀληθεῖς ἀφεῖναι.
μεθείσθων δή. τί δὲ μετὰ ταῦτα; ἆρ’οὐκ εἰ μέν τινες ἀναγκαῖαι, καθάπερ ἐκεῖ, συμμεικτέον καὶ ταύτας;
τί δ’οὔ; τάς γε ἀναγκαίας δήπουθεν.
εἰ δέ γε καί, καθάπερ τὰς τέχνας πάσας ἀβλαβέςτε καὶ ὠφέλιμον ἦν ἐπίστασθαι διὰ βίου, καὶ νῦν δὴ τα- ταὐτὰ λέγομεν περὶ τῶν ἡδονῶν, εἴπερ πάσας ἡδονὰς ἥδεσθαι διὰ βίου συμφέροντε ἡμῖν ἐστι καὶ ἀβλαβὲς ἅπασι, πάσας συγκρατέον.
πῶς οὖν δὴ περὶ αὐτῶν τούτων λέγωμεν; καὶ πῶς ποιῶμεν;
οὐχ ἡμᾶς, ὦ Πρώταρχε, διερωτᾶν χρή, τὰς ἡδονὰς δὲ αὐτὰς καὶ τὰς φρονήσεις διαπυνθανομένους τὸ τοιόνδε ἀλλήλων πέρι.
τὸ ποῖον;
“ὦ φίλαι, εἴτε ἡδονὰς ὑμᾶς χρὴ προσαγορεύειν εἴτε ἄλλῳ ὁτῳοῦν ὀνόματι, μῶν οὐκ ἂν δέξαισθε οἰκεῖν μετὰ φρονήσεως πάσης ἢ χωρὶς τοῦ φρονεῖν”; οἶμαι μὲν πρὸς ταῦτα τόδ’αὐτὰς ἀναγκαιότατον εἶναι λέγειν.
τὸ ποῖον;
ὅτι καθάπερ ἔμπροσθεν ἐρρήθη, “τὸ μόνον καὶ ἔρημον εἰλικρινὲς εἶναί τι γένος οὔτε πάνυ τι δυνατὸν οὔτ’63cὠφέλιμον · πάντων γε μὴν ἡγούμεθα γενῶν ἄριστον ἓν ἀνθ’ἑνὸς συνοικεῖν ἡμῖν τὸ τοῦ γιγνώσκειν τα- τἆλλάτε πάντα καὶ αὐτὴν ἡμῶν τελέως εἰς δύναμιν ἑκάστην”.
“καὶ καλῶς γε εἰρήκατε τὰ νῦν,” φήσομεν.
ὀρθῶς. πάλιν τοίνυν μετὰ τοῦτο τὴν φρόνησιν καὶ τὸν νοῦν ἀνερωτητέον · “ἆρ’ἡδονῶν τι προσδεῖσθε ἐν τῇ συγκράσει”; φαῖμεν ἂν αὖ τὸν νοῦντε καὶ τὴν φρόνησιν ἀνερωτῶντες. “ποίων,” φαῖεν ἂν ἴσως, “ἡδονῶν”;
εἰκός.
ὁ δέ γ’ἡμέτερος λόγος μετὰ τοῦτ’ἐστὶν ὅδε. “πρὸς ταῖς ἀληθέσιν ἐκείναις ἡδοναῖς,” φήσομεν, “ἆρ’ἔτι προσδεῖσθ’ὑμῖν τὰς μεγίστας ἡδονὰς συνοίκους εἶναι καὶ τὰς σφοδροτάτας”; “καὶ πῶς, ὦ Σώκρατες,” ἴσως φαῖεν ἄν, “αἵ γ’ἐμποδίσματάτε μυρία ἡμῖν ἔχουσι, τὰς ψυχὰς ἐν αἷς οἰκοῦμεν ταράττουσαι διὰ μανίας, καὶ γίγνεσθαί63eτε ἡμᾶς τὴν ἀρχὴν οὐκ ἐῶσι, τάτε γιγνόμενα ἡμῶν τέκνα ὡς τὸ πολύ, δι’ἀμέλειαν λήθην ἐμποιοῦσαι, παντάπασι διαφθείρουσιν; ἀλλ’ἅςτε ἡδονὰς ἀληθεῖς καὶ καθαρὰς εἶπες, σχεδὸν οἰκείας ἡμῖν νόμιζε, καὶ πρὸς ταύταις τὰς μεθ’ὑγιείας καὶ τοῦ σωφρονεῖν, καὶ δὴ καὶ συμπάσης ἀρετῆς ὁπόσαι καθάπερ θεοῦ ὀπαδοὶ γιγνόμεναι αὐτῇ συνακολουθοῦσι πάντῃ, ταύτας μείγνυ · τὰς δ’ἀεὶ μετ’ἀφροσύνης καὶ τῆς ἄλλης κακίας ἑπομένας πολλή που ἀλογία τῷ νῷ μειγνύναι τὸν βουλόμενον ὅτι καλλίστην ἰδόντα καὶ ἀστασιαστοτάτην μεῖξιν 64aκαὶ κρᾶσιν, ἐν ταύτῃ μαθεῖν πειρᾶσθαι τί ποτε ἔντ’ἀνθρώπῳ καὶ τῷ παντὶ πέφυκεν ἀγαθὸν καὶ τίνα ἰδέαν αὐτὴν εἶναί ποτε μαντευτέον”. ἆρ’οὐκ ἐμφρόνως ταῦτα καὶ ἐχόντως ἑαυτὸν τὸν νοῦν φήσομεν ὑπέρτε αὑτοῦ καὶ μνήμης καὶ δόξης ὀρθῆς ἀποκρίνασθαι τὰ νῦν ῥηθέντα;
παντάπασι μὲν οὖν.
ἀλλὰ μὴν καὶ τόδε γε ἀναγκαῖον, καὶ οὐκ ἄλλως ἄν ποτε γένοιτο οὐ δ’ἂν ἕν.
τὸ ποῖον;
ὧι μὴ μείξομεν ἀλήθειαν, οὐκ ἄν ποτε τοῦτο ἀληθῶς γίγνοιτο οὐ δ’ἂν γενόμενον εἴη.
πῶς γὰρ ἄν;
οὐδαμῶς. ἀλλ’εἴ τινος ἔτι προσδεῖ τῇ συγκράσει ταύτῃ, λέγετε σὺ καὶ Φίληβος. ἐμοὶ μὲν γὰρ καθαπερεὶ κόσμος τις ἀσώματος ἄρξων καλῶς ἐμψύχου σώματος ὁ νῦν λόγος ἀπειργάσθαι φαίνεται.
καὶ ἐμοὶ τοίνυν, ὦ Σώκρατες, οὕτω λέγε δεδόχθαι.
ἆρ’οὖν ἐπὶ μὲν τοῖς τοῦ ἀγαθοῦ νῦν ἤδη προθύροις τῆς οἰκήσεως ἐφεστάναι λέγοντες ἴσως ὀρθῶς ἄν τινα τρόπον φαῖμεν;
ἐμοὶ γοῦν δοκεῖ.
τί δῆτα ἐν τῇ συμμείξει τιμιώτατον ἅμα καὶ μάλιστ’αἴτιον εἶναι δόξειεν ἂν ἡμῖν τοῦ πᾶσιν γεγονέναι προσφιλῆ τὴν τοιαύτην διάθεσιν; τοῦτο γὰρ ἰδόντες μετὰ τοῦτ’ἐπισκεψόμεθα εἴθ’ἡδονῇ εἴτε τῷ νῷ προσφυέστερον καὶ οἰκειότερον ἐν τῷ παντὶ συνέστηκεν.
ὀρθῶς · τοῦτο γὰρ εἰς τὴν κρίσιν ἡμῖν ἐστι συμφορώτατον.
καὶ μὴν καὶ συμπάσης γε μείξεως οὐ χαλεπὸν ἰδεῖν τὴν αἰτίαν, δι’ἣν ἢ παντὸς ἀξία γίγνεται ἡτισοῦν ἢ τὸ παράπαν οὐδενός.
πῶς λέγεις;
οὐδείς που τοῦτο ἀνθρώπων ἀγνοεῖ.
τὸ ποῖον;
ὅτι μέτρου καὶ τῆς συμμέτρου φύσεως μὴ τυχοῦσα ἡτισοῦν καὶ ὁπωσοῦν σύγκρασις πᾶσα ἐξ ἀνάγκης ἀπόλλυσι τάτε κεραννύμενα καὶ πρώτην αὑτήν · οὐ δὲ 64eγὰρ κρᾶσις ἀλλά τις ἄκρατος συμπεφορημένη ἀληθῶς ἡ τοιαύτη γίγνεται ἑκάστοτε ὄντως τοῖς κεκτημένοις συμφορά.
ἀληθέστατα.
νῦν δὴ καταπέφευγεν ἡμῖν ἡ τοῦ ἀγαθοῦ δύναμις εἰς τὴν τοῦ καλοῦ φύσιν · μετριότης γὰρ καὶ συμμετρία κάλλος δήπου καὶ ἀρετὴ πανταχοῦ συμβαίνει γίγνεσθαι.
πάνυ μὲν οὖν.
καὶ μὴν ἀλήθειάν γε ἔφαμεν αὐτοῖς ἐν τῇ κράσει μεμεῖχθαι.
πάνυ γε.
οὐκοῦν εἰ μὴ μιᾷ δυνάμεθα ἰδέᾳ τὸ ἀγαθὸν θηρεῦσαι, σὺν τρισὶ λαβόντες, κάλλει καὶ συμμετρίᾳ καὶ ἀληθείᾳ, λέγωμεν ὡς τοῦτο οἷον ἓν ὀρθότατ’ἂν αἰτιασαίμεθ’ἂν τῶν ἐν τῇ συμμείξει, καὶ διὰ τοῦτο ὡς ἀγαθὸν ὂν τοιαύτην αὐτὴν γεγονέναι.
ὀρθότατα μὲν οὖν.
ἤδη τοίνυν, ὦ Πρώταρχε, ἱκανὸς ἡμῖν γένοιτ’ἂν ὁστισοῦν κριτὴς ἡδονῆςτε πέρι καὶ φρονήσεως, ὁπότερον 65bαὐτοῖν τοῦ ἀρίστου συγγενέστερόντε καὶ τιμιώτερον ἐν ἀνθρώποιςτέ ἐστι καὶ θεοῖς.
δῆλον μέν, ὅμως δ’οὖν τῷ λόγῳ ἐπεξελθεῖν βέλτιον.
καθ’ἓν ἕκαστον τοίνυν τῶν τριῶν πρὸς τὴν ἡδονὴν καὶ τὸν νοῦν κρίνωμεν · δεῖ γὰρ ἰδεῖν ποτέρῳ ὡς μᾶλλον συγγενὲς ἕκαστον αὐτῶν ἀπονεμοῦμεν.
κάλλους καὶ ἀληθείας καὶ μετριότητος πέρι λέγεις;
ναί. πρῶτον δέ γε ἀληθείας λαβοῦ, ὦ Πρώταρχε · καὶ λαβόμενος βλέψας εἰς τρία, νοῦν καὶ ἀλήθειαν καὶ ἡδονήν, πολὺν ἐπισχὼν χρόνον ἀπόκριναι σαυτῷ πότερον ἡδονὴ συγγενέστερον ἢ νοῦς ἀληθείᾳ.
τί δὲ χρόνου δεῖ; πολὺ γὰρ οἶμαι διαφέρετον. ἡδονὴ μὲν γὰρ ἁπάντων ἀλαζονίστατον, ὡς δὲ λόγος, καὶ ἐν ταῖς ἡδοναῖς ταῖς περὶ τα- τἀφροδίσια, αἳ δὴ μέγισται δοκοῦσιν εἶναι, καὶ τὸ ἐπιορκεῖν συγγνώμην εἴληφε παρὰ θεῶν, ὡς 65dκαθάπερ παίδων τῶν ἡδονῶν νοῦν οὐ δὲ τὸν ὀλίγιστον κεκτημένων · νοῦς δὲ ἤτοι τα- ταὐτὸν καὶ ἀλήθειά ἐστιν ἢ πάντων ὁμοιότατόντε καὶ ἀληθέστατον.
οὐκοῦν τὸ μετὰ τοῦτο τὴν μετριότητα ὡσαύτως σκέψαι, πότερον ἡδονὴ φρονήσεως ἢ φρόνησις ἡδονῆς πλείω κέκτηται;
εὔσκεπτόν γε καὶ ταύτην σκέψιν προβέβληκας · οἶμαι γὰρ ἡδονῆς μὲν καὶ περιχαρείας οὐδὲν τῶν ὄντων πεφυκὸς ἀμετρώτερον εὑρεῖν ἄν τινα, νοῦ δὲ καὶ ἐπιστήμης ἐμμετρώτερον οὐ δ’ἂν ἕν ποτε.
καλῶς εἴρηκας. ὅμως δ’ἔτι λέγε τὸ τρίτον. νοῦς ἡμῖν κάλλους μετείληφε πλεῖον ἢ τὸ τῆς ἡδονῆς γένος, ὥστε εἶναι καλλίω νοῦν ἡδονῆς, ἢ το- τοὐναντίον;
ἀλλ’οὖν φρόνησιν μὲν καὶ νοῦν, ὦ Σώκρατες, οὐδεὶς πώποτε οὔθ’ὕπαρ οὔτ’ὄναρ αἰσχρὸν οὔτε εἶδεν οὔτε ἐπενόησεν οὐδαμῇ οὐδαμῶς οὔτε γιγνόμενον οὔτε ὄντα οὔτε ἐσόμενον.
ὀρθῶς.
ἡδονὰς δέ γέ που, καὶ ταῦτα σχεδὸν τὰς μεγίστας, ὅταν ἴδωμεν ἡδόμενον ὁντινοῦν, ἢ τὸ γελοῖον ἐπ’αὐταῖς ἢ τὸ 66aπάντων αἴσχιστον ἑπόμενον ὁρῶντες αὐτοίτε αἰσχυνόμεθα καὶ ἀφανίζοντες κρύπτομεν ὅτι μάλιστα, νυκτὶ πάντα τὰ τοιαῦτα διδόντες, ὡς φῶς οὐ δέον ὁρᾶν αὐτά.
πάντῃ δὴ φήσεις, ὦ Πρώταρχε, ὑπότε ἀγγέλων πέμπων καὶ παροῦσι φράζων, ὡς ἡδονὴ κτῆμα οὐκ ἔστι πρῶτον οὐ δ’αὖ δεύτερον, ἀλλὰ πρῶτον μέν πῃ περὶ μέτρον καὶ τὸ μέτριον καὶ καίριον καὶ πάντα ὁπόσα χρὴ τοιαῦτα νομίζειν, τὴν ἀίδιον ᾑρῆσθαι.
φαίνεται γοῦν ἐκ τῶν νῦν λεγομένων.
δεύτερον μὴν περὶ τὸ σύμμετρον καὶ καλὸν καὶ τὸ τέλεον καὶ ἱκανὸν καὶ πάνθ’ὁπόσα τῆς γενεᾶς αὖ ταύτης ἐστίν.
ἔοικε γοῦν.
τὸ τοίνυν τρίτον, ὡς ἡ ἐμὴ μαντεία, νοῦν καὶ φρόνησιν τιθεὶς οὐκ ἂν μέγα τι τῆς ἀληθείας παρεξέλθοις.
ἴσως.
ἆρ’οὖν οὐ τέταρτα, ἃ τῆς ψυχῆς αὐτῆς ἔθεμεν, ἐπιστήμαςτε καὶ τέχνας καὶ δόξας ὀρθὰς λεχθείσας, ταῦτ’66cεἶναι τὰ πρὸς τοῖς τρισὶ τέταρτα, εἴπερ τοῦ ἀγαθοῦ γέ ἐστι μᾶλλον τῆς ἡδονῆς συγγενῆ;
τάχ’ἄν.
πέμπτας τοίνυν, ἃς ἡδονὰς ἔθεμεν ἀλύπους ὁρισάμενοι, καθαρὰς ἐπονομάσαντες τῆς ψυχῆς αὐτῆς, ἐπιστήμαις, τὰς δὲ αἰσθήσεσιν ἑπομένας;
ἴσως.
“ἕκτῃ δ’ἐν γενεᾷ,” φησὶν Ὀρφεύς, “καταπαύσατε κόσμον ἀοιδῆς” · ἀτὰρ κινδυνεύει καὶ ὁ ἡμέτερος λόγος ἐν ἕκτῃ καταπεπαυμένος εἶναι κρίσει. τὸ δὴ μετὰ 66dταῦθ’ἡμῖν οὐδὲν λοιπὸν πλὴν ὥσπερ κεφαλὴν ἀποδοῦναι τοῖς εἰρημένοις.
οὐκοῦν χρή.
ἴθι δή, τὸ τρίτον τῷ σωτῆρι τὸν αὐτὸν διαμαρτυράμενοι λόγον ἐπεξέλθωμεν.
ποῖον δή;
Φίληβος τα- τἀγαθὸν ἐτίθετο ἡμῖν ἡδονὴν εἶναι πᾶσαν καὶ παντελῆ.
τὸ τρίτον, ὦ Σώκρατες, ὡς ἔοικας, ἔλεγες ἀρτίως τὸν ἐξ ἀρχῆς ἐπαναλαβεῖν δεῖν λόγον.
ναί, τὸ δέ γε μετὰ τοῦτο ἀκούωμεν. ἐγὼ γὰρ δὴ κατιδὼν ἅπερ νυνδὴ διελήλυθα, καὶ δυσχεράνας τὸν Φιλήβου λόγον οὐ μόνον ἀλλὰ καὶ ἄλλων πολλάκις μυρίων, εἶπον ὡς ἡδονῆς γε νοῦς εἴη μακρῷ βέλτιόντε καὶ ἄμεινον τῷ τῶν ἀνθρώπων βίῳ.
ἦν ταῦτα.
ὑποπτεύων δέ γε καὶ ἄλλα εἶναι πολλὰ εἶπον ὡς εἰ φανείη τι τούτοιν ἀμφοῖν βέλτιον, ὑπὲρ τῶν δευτερείων νῷ πρὸς ἡδονὴν συνδιαμαχοίμην, ἡδονὴ δὲ καὶ δευτερείων στερήσοιτο.
εἶπες γὰρ οὖν.
καὶ μετὰ ταῦτά γε πάντων ἱκανώτατα τούτοιν οὐδέτερον ἱκανὸν ἐφάνη.
ἀληθέστατα.
οὐκοῦν παντάπασιν ἐν τούτῳ τῷ λόγῳ καὶ νοῦς ἀπήλλακτο καὶ ἡδονὴ μή τοι τα- τἀγαθόν γε αὐτὸ μη δ’ἕτερον αὐτοῖν εἶναι, στερομένοιν αὐταρκείας καὶ τῆς τοῦ ἱκανοῦ καὶ τελέου δυνάμεως;
ὀρθότατα.
φανέντος δέ γε ἄλλου τρίτου κρείττονος τούτοιν ἑκατέρου, μυρίῳ γ’αὖ νοῦς ἡδονῆς οἰκειότερον καὶ προσφυέστερον πέφανται νῦν τῇ τοῦ νικῶντος ἰδέᾳ.
πῶς γὰρ οὔ;
οὐκοῦν πέμπτον κατὰ τὴν κρίσιν, ἣν νῦν ὁ λόγος ἀπεφήνατο, γίγνοιτ’ἂν ἡ τῆς ἡδονῆς δύναμις.
ἔοικεν.
πρῶτον δέ γε οὐ δ’ἂν οἱ πάντες βόεςτε καὶ ἵπποι καὶ τα- τἆλλα σύμπαντα θηρία φῶσι τῷ τὸ χαίρειν διώκειν · οἷς πιστεύοντες, ὥσπερ μάντεις ὄρνισιν, οἱ πολλοὶ κρίνουσι τὰς ἡδονὰς εἰς τὸ ζῆν ἡμῖν εὖ κρατίστας εἶναι, καὶ τοὺς θηρίων ἔρωτας οἴονται κυρίους εἶναι μάρτυρας μᾶλλον ἢ τοὺς τῶν ἐν μούσῃ φιλοσόφῳ μεμαντευμένων ἑκάστοτε λόγων.
ἀληθέστατα, ὦ Σώκρατες, εἰρῆσθαί σοι νῦν ἤδη φαμὲν ἅπαντες.
οὐκοῦν καὶ ἀφίετέ με;
σμικρὸν ἔτι τὸ λοιπόν, ὦ Σώκρατες · οὐ γὰρ δήπου σύ γε ἀπερεῖς πρότερος ἡμῶν, ὑπομνήσω δέ σε τὰ λειπόμενα.