Sophist
κατὰ τὴν χθὲς ὁμολογίαν, ὦ Σώκρατες, ἥκομεν αὐτοίτε κοσμίως καὶ τόνδε τινὰ ξένον ἄγομεν, τὸ μὲν γένος ἐξ Ἐλέας, ἑταῖρον δὲ τῶν ἀμφὶ Παρμενίδην καὶ Ζήνωνα, μάλα δὲ ἄνδρα φιλόσοφον.
ἆρ’οὖν, ὦ Θεόδωρε, οὐ ξένον ἀλλά τινα θεὸν ἄγων κατὰ τὸν Ὁμήρου λόγον λέληθας; ὅς φησιν ἄλλους216bτε θεοὺς τοῖς ἀνθρώποις ὁπόσοι μετέχουσιν αἰδοῦς δικαίας, καὶ δὴ καὶ τὸν ξένιον οὐχ ἥκιστα θεὸν συνοπαδὸν γιγνόμενον ὕβρειςτε καὶ εὐνομίας τῶν ἀνθρώπων καθορᾶν. τάχ’οὖν ἂν καὶ σοί τις οὗτος τῶν κρειττόνων συνέποιτο, φαύλους ἡμᾶς ὄντας ἐν τοῖς λόγοις ἐποψόμενόςτε καὶ ἐλέγξων, θεὸς ὤν τις ἐλεγκτικός.
οὐχ οὗτος ὁ τρόπος, ὦ Σώκρατες, τοῦ ξένου, ἀλλὰ μετριώτερος τῶν περὶ τὰς ἔριδας ἐσπουδακότων. καί μοι δοκεῖ θεὸς μὲν ἁνὴρ οὐδαμῶς εἶναι, θεῖος μήν · πάντας 216cγὰρ ἐγὼ τοὺς φιλοσόφους τοιούτους προσαγορεύω.
καὶ καλῶς γε, ὦ φίλε. τοῦτο μέντοι κινδυνεύει τὸ γένος οὐ πολύ τι ῥᾷον ὡς ἔπος εἰπεῖν εἶναι διακρίνειν ἢ τὸ τοῦ θεοῦ · πάνυ γὰρ ἇνδρες οὗτοι παντοῖοι φανταζόμενοι διὰ τὴν τῶν ἄλλων ἄγνοιαν “ἐπιστρωφῶσι πόληας”, οἱ μὴ πλαστῶς ἀλλ’ὄντως φιλόσοφοι, καθορῶντες ὑψόθεν τὸν τῶν κάτω βίον, καὶ τοῖς μὲν δοκοῦσιν εἶναι τοῦ μηδενὸς, τοῖς δ’ἄξιοι τοῦ παντός · καὶ τοτὲ μὲν πολιτικοὶ 216dφαντάζονται, τοτὲ δὲ σοφισταί, τοτὲ δ’ἔστιν οἷς δόξαν παράσχοιντ’ἂν ὡς παντάπασιν ἔχοντες μανικῶς. τοῦ μέντοι ξένου ἡμῖν ἡδέως ἂν πυνθανοίμην, εἰ φίλον αὐτῷ, τί ταῦθ’217aοἱ περὶ τὸν ἐκεῖ τόπον ἡγοῦντο καὶ ὠνόμαζον.
τὰ ποῖα δή;
σοφιστήν, πολιτικόν, φιλόσοφον.
τί δὲ μάλιστα καὶ τὸ ποῖόν τι περὶ αὐτῶν διαπορηθεὶς ἐρέσθαι διενοήθης;
τόδε · πότερον ἓν πάντα ταῦτα ἐνόμιζον ἢ δύο, ἢ καθάπερ τὰ ὀνόματα τρία, τρία καὶ τὰ γένη διαιρούμενοι καθ’ἓν ὄνομα ἑκάστῳ προσῆπτον;
ἀλλ’οὐδείς, ὡς ἐγω- ἐγᾦμαι, φθόνος αὐτῷ διελθεῖν αὐτά · ἢ πῶς, ὦ ξένε, λέγωμεν;
οὕτως, ὦ Θεόδωρε. φθόνος μὲν γὰρ οὐδεὶς οὐ δὲ χαλεπὸν εἰπεῖν ὅτι γε τρί’ἡγοῦντο · καθ’ἕκαστον μὴν διορίσασθαι σαφῶς τί ποτ’ἔστιν, οὐ σμικρὸν οὐ δὲ ῥᾴδιον ἔργον.
καὶ μὲν δὴ κατὰ τύχην γε, ὦ Σώκρατες, λόγων ἐπελάβου παραπλησίων ὧν καὶ πρὶν ἡμᾶς δεῦρ’ἐλθεῖν διερωτῶντες αὐτὸν ἐτυγχάνομεν, ὁ δὲ τα- ταὐτὰ ἅπερ πρὸς σὲ νῦν καὶ τότε ἐσκήπτετο πρὸς ἡμᾶς · ἐπεὶ διακηκοέναι γέ φησιν ἱκανῶς καὶ οὐκ ἀμνημονεῖν.
μὴ τοίνυν, ὦ ξένε, ἡμῶν τήν γε πρώτην αἰτησάντων χάριν ἀπαρνηθεὶς γένῃ, τοσόνδε δ’ἡμῖν φράζε. πότερον εἴωθας ἥδιον αὐτὸς ἐπὶ σαυτοῦ μακρῷ λόγῳ διεξιέναι λέγων τοῦτο ὃ ἂν ἐνδείξασθαί τῳ βουληθῇς, ἢ δι’ἐρωτήσεων, οἷόν ποτε καὶ Παρμενίδῃ χρωμένῳ καὶ διεξιόντι λόγους παγκάλους παρεγενόμην ἐγὼ νέος ὤν, ἐκείνου μάλα δὴ τότε ὄντος πρεσβύτου;
τῷ μέν, ὦ Σώκρατες, ἀλύπωςτε καὶ εὐηνίως προσδιαλεγομένῳ ῥᾷον οὕτω, τὸ πρὸς ἄλλον · εἰ δὲ μή, τὸ καθ’αὑτόν.
ἔξεστι τοίνυν τῶν παρόντων ὃν ἂν βουληθῇς ἐκλέξασθαι, πάντες γὰρ ὑπακούσονταί σοι πρᾴως · συμβούλῳ μὴν ἐμοὶ χρώμενος τῶν νέων τινὰ αἱρήσῃ, Θεαίτητον τόνδε, ἢ καὶ τῶν ἄλλων εἴ τίς σοι κατὰ νοῦν.
ὦ Σώκρατες, αἰδώς τίς μ’ἔχει τὸ νῦν πρῶτον συγγενόμενον ὑμῖν μὴ κατὰ σμικρὸν ἔπος πρὸς ἔπος ποιεῖσθαι 217eτὴν συνουσίαν, ἀλλ’ἐκτείναντα ἀπομηκύνειν λόγον συχνὸν κατ’ἐμαυτόν, εἴτε καὶ πρὸς ἕτερον, οἷον ἐπίδειξιν ποιούμενον · τῷ γὰρ ὄντι τὸ νῦν ῥηθὲν οὐχ ὅσον ὧδε ἐρωτηθὲν ἐλπίσειεν ἂν αὐτὸ εἶναί τις, ἀλλὰ τυγχάνει λόγου παμμήκους ὄν. τὸ δὲ αὖ σοὶ μὴ χαρίζεσθαι καὶ τοῖσδε, ἄλλωςτε καὶ σοῦ λέξαντος ὡς εἶπες, ἄξενόν τι καταφαίνεταί μοι καὶ 218aἄγριον. ἐπεὶ Θεαίτητόν γε τὸν προσδιαλεγόμενον εἶναι δέχομαι παντάπασιν ἐξ ὧν αὐτόςτε πρότερον διείλεγμαι καὶ σὺ τὰ νῦν μοι διακελεύῃ.
δρᾶ τοίνυν, ὦ ξένε, οὕτω καὶ καθάπερ εἶπε Σωκράτης πᾶσιν κεχαρισμένος ἔσῃ.
κινδυνεύει πρὸς μὲν ταῦτα οὐδὲν ἔτι λεκτέον εἶναι, Θεαίτητε · πρὸς δὲ σὲ ἤδη τὸ μετὰ τοῦτο, ὡς ἔοικε, γίγνοιτο ἂν ὁ λόγος. ἂν δ’ἄρα τι τῷ μήκει πονῶν ἄχθῃ, μὴ ἐμὲ αἰτιᾶσθαι τούτων, ἀλλὰ τούσδε τοὺς σοὺς ἑταίρους.
ἀλλ’οἶμαι μὲν δὴ νῦν οὕτως οὐκ ἀπερεῖν · ἂν δ’ἄρα τι τοιοῦτον γίγνηται, καὶ τόνδε παραληψόμεθα Σωκράτη, τὸν Σωκράτους μὲν ὁμώνυμον, ἐμὸν δὲ ἡλικιώτην καὶ συγγυμναστήν, ᾧ συνδιαπονεῖν μετ’ἐμοῦ τὰ πολλὰ οὐκ ἄηθες.
εὖ λέγεις, καὶ ταῦτα μὲν ἰδίᾳ βουλεύσῃ προϊόντος τοῦ λόγου · κοινῇ δὲ μετ’ἐμοῦ σοι συσκεπτέον ἀρχομένῳ πρῶτον, ὡς ἐμοὶ φαίνεται, νῦν ἀπὸ τοῦ σοφιστοῦ, ζητοῦντι 218cκαὶ ἐμφανίζοντι λόγῳ τί ποτ’ἔστι. νῦν γὰρ δὴ σύτε κα- κἀγὼ τούτου πέρι το- τοὔνομα μόνον ἔχομεν κοινῇ, τὸ δὲ ἔργον ἐφ’ᾧ καλοῦμεν ἑκάτερος τάχ’ἂν ἰδίᾳ παρ’ἡμῖν αὐτοῖς ἔχοιμεν · δεῖ δὲ ἀεὶ παντὸς πέρι τὸ πρᾶγμα αὐτὸ μᾶλλον διὰ λόγων ἢ το- τοὔνομα μόνον συνωμολογῆσθαι χωρὶς λόγου. τὸ δὲ φῦλον ὃ νῦν ἐπινοοῦμεν ζητεῖν οὐ πάντων ῥᾷστον συλλαβεῖν τί ποτ’ἔστιν, ὁ σοφιστής · ὅσα δ’αὖ τῶν μεγάλων δεῖ διαπονεῖσθαι καλῶς, περὶ τῶν τοιούτων δέδοκται πᾶσιν καὶ πάλαι 218dτὸ πρότερον ἐν σμικροῖς καὶ ῥᾴοσιν αὐτὰ δεῖν μελετᾶν, πρὶν ἐν αὐτοῖς τοῖς μεγίστοις. νῦν οὖν, ὦ Θεαίτητε, ἔγωγε καὶ νῷν οὕτω συμβουλεύω, χαλεπὸν καὶ δυσθήρευτον ἡγησαμένοις εἶναι τὸ τοῦ σοφιστοῦ γένος πρότερον ἐν ἄλλῳ ῥᾴονι τὴν μέθοδον αὐτοῦ προμελετᾶν, εἰ μὴ σύ ποθεν εὐπετεστέραν ἔχεις εἰπεῖν ἄλλην ὁδόν.
ἀλλ’οὐκ ἔχω.
βούλει δῆτα περί τινος τῶν φαύλων μετιόντες πειραθῶμεν παράδειγμα αὐτὸ θέσθαι τοῦ μείζονος;
ναί.
τί δῆτα προταξαίμεθ’ἂν εὔγνωστον μὲν καὶ σμικρόν, λόγον δὲ μηδενὸς ἐλάττονα ἔχον τῶν μειζόνων; οἷον ἀσπαλιευτής · ἆρ’οὐ πᾶσίτε γνώριμον καὶ σπουδῆς οὐ πάνυ τι πολλῆς τινος ἐπάξιον;
οὕτως.
μέθοδον μὴν αὐτὸν ἐλπίζω καὶ λόγον οὐκ ἀνεπιτήδειον ἡμῖν ἔχειν πρὸς ὃ βουλόμεθα.
καλῶς ἂν ἔχοι.
φέρε δή, τῇδε ἀρχώμεθα αὐτοῦ. καί μοι λέγε · πότερον ὡς τεχνίτην αὐτὸν ἤ τινα ἄτεχνον, ἄλλην δὲ δύναμιν ἔχοντα θήσομεν;
ἥκιστά γε ἄτεχνον.
ἀλλὰ μὴν τῶν γε τεχνῶν πασῶν σχεδὸν εἴδη δύο.
πῶς;
γεωργία μὲν καὶ ὅση περὶ τὸ θνητὸν πᾶν σῶμα θεραπεία, τότε αὖ περὶ τὸ σύνθετον καὶ πλαστόν, ὃ δὴ 219bσκεῦος ὠνομάκαμεν, ἥτε μιμητική, σύμπαντα ταῦτα δικαιότατ’ἂν ἑνὶ προσαγορεύοιτ’ἂν ὀνόματι.
πῶς καὶ τίνι;
πᾶν ὅπερ ἂν μὴ πρότερόν τις ὂν ὕστερον εἰς οὐσίαν ἄγῃ, τὸν μὲν ἄγοντα ποιεῖν, τὸ δὲ ἀγόμενον ποιεῖσθαί πού φαμεν.
ὀρθῶς.
τὰ δέ γε νυνδὴ ἃ διήλθομεν ἅπαντα εἶχεν εἰς τοῦτο τὴν αὑτῶν δύναμιν.
εἶχε γὰρ οὖν.
ποιητικὴν τοίνυν αὐτὰ συγκεφαλαιωσάμενοι προσείπωμεν.
ἔστω.
τὸ δὴ μαθηματικὸν αὖ μετὰ τοῦτο εἶδος ὅλον καὶ τὸ τῆς γνωρίσεως τότε χρηματιστικὸν καὶ ἀγωνιστικὸν καὶ θηρευτικόν, ἐπειδὴ δημιουργεῖ μὲν οὐδὲν τούτων, τὰ δὲ ὄντα καὶ γεγονότα τὰ μὲν χειροῦται λόγοις καὶ πράξεσι, τὰ δὲ τοῖς χειρουμένοις οὐκ ἐπιτρέπει, μάλιστ’ἄν που διὰ ταῦτα συνάπαντα τὰ μέρη τέχνη τις κτητικὴ λεχθεῖσα ἂν διαπρέψειεν.
ναί · πρέποι γὰρ ἄν.
κτητικῆς δὴ καὶ ποιητικῆς συμπασῶν οὐσῶν τῶν τεχνῶν ἐν ποτέρᾳ τὴν ἀσπαλιευτικήν, ὦ Θεαίτητε, τιθῶμεν;
ἐν κτητικῇ που δῆλον.
κτητικῆς δὲ ἆρ’οὐ δύο εἴδη; τὸ μὲν ἑκόντων πρὸς ἑκόντας μεταβλητικὸν ὂν διάτε δωρεῶν καὶ μισθώσεων καὶ ἀγοράσεων, τὸ δὲ λοιπόν, ἢ κατ’ἔργα ἢ κατὰ λόγους χειρούμενον σύμπαν, χειρωτικὸν ἂν εἴη;
φαίνεται γοῦν ἐκ τῶν εἰρημένων.
τί δέ; τὴν χειρωτικὴν ἆρ’οὐ διχῇ τμητέον;
πῇ;
τὸ μὲν ἀναφανδὸν ὅλον ἀγωνιστικὸν θέντας, τὸ δὲ κρυφαῖον αὐτῆς πᾶν θηρευτικόν.
ναί.
τὴν δέ γε μὴν θηρευτικὴν ἄλογον τὸ μὴ οὐ τέμνειν διχῇ.
λέγε ὅπῃ.
τὸ μὲν ἀψύχου γένους διελομένους, τὸ δ’ἐμψύχου.
τί μήν; εἴπερ ἔστον γε ἄμφω.
πῶς δὲ οὐκ ἔστον; καὶ δεῖ γε ἡμᾶς τὸ μὲν τῶν ἀψύχων, ἀνώνυμον ὂν πλὴν κατ’ἔνια τῆς κολυμβητικῆς ἄττα μέρη καὶ τοιαῦτ’ἄλλα βραχέα, χαίρειν ἐᾶσαι, τὸ δέ, τῶν ἐμψύχων ζῴων οὖσαν θήραν, προσειπεῖν ζῳοθηρικήν.
ἔστω.
ζῳοθηρικῆς δὲ ἆρ’οὐ διπλοῦν εἶδος ἂν λέγοιτο ἐν δίκῃ, τὸ μὲν πεζοῦ γένους, πολλοῖς εἴδεσι καὶ ὀνόμασι διῃρημένον, πεζοθηρικόν, τὸ δ’ἕτερον νευστικοῦ ζῴου πᾶν ἐνυγροθηρικόν;
πάνυ γε.
νευστικοῦ μὴν τὸ μὲν πτηνὸν φῦλον ὁρῶμεν, τὸ δὲ ἔνυδρον;
πῶς δ’οὔ;
καὶ τοῦ πτηνοῦ μὴν γένους πᾶσα ἡμῖν ἡ θήρα λέγεταί πού τις ὀρνιθευτική.
λέγεται γὰρ οὖν.
τοῦ δὲ ἐνύδρου σχεδὸν τὸ σύνολον ἁλιευτική.
ναί.
τί δέ; ταύτην αὖ τὴν θήραν ἆρ’οὐκ ἂν κατὰ μέγιστα μέρη δύο διέλοιμεν;
κατὰ ποῖα;
καθ’ἃ τὸ μὲν ἕρκεσιν αὐτόθεν ποιεῖται τὴν θήραν, τὸ δὲ πληγῇ.
πῶς λέγεις, καὶ πῇ διαιρούμενος ἑκάτερον;
τὸ μέν, ὅτι πᾶν ὅσον ἂν ἕνεκα κωλύσεως εἴργῃ τι περιέχον, ἕρκος εἰκὸς ὀνομάζειν.
πάνυ μὲν οὖν.
κύρτους δὴ καὶ δίκτυα καὶ βρόχους καὶ πόρκους καὶ τὰ τοιαῦτα μῶν ἄλλο τι πλὴν ἕρκη χρὴ προσαγορεύειν;
οὐδέν.
τοῦτο μὲν ἄρα ἑρκοθηρικὸν τῆς ἄγρας τὸ μέρος φήσομεν ἤ τι τοιοῦτον.
ναί.
τὸ δὲ ἀγκίστροις καὶ τριόδουσι πληγῇ γιγνόμενον 220dἕτερον μὲν ἐκείνου, πληκτικὴν δέ τινα θήραν ἡμᾶς προσειπεῖν ἑνὶ λόγῳ νῦν χρεών · ἢ τί τις ἄν, ὦ Θεαίτητε, εἴποι κάλλιον;
ἀμελῶμεν τοῦ ὀνόματος · ἀρκεῖ γὰρ καὶ τοῦτο.
τῆς τοίνυν πληκτικῆς τὸ μὲν νυκτερινὸν οἶμαι πρὸς πυρὸς φῶς γιγνόμενον ὑπ’αὐτῶν τῶν περὶ τὴν θήραν πυρευτικὴν ῥηθῆναι συμβέβηκεν.
πάνυ γε.
τὸ δέ γε μεθημερινόν, ὡς ἐχόντων ἐν ἄκροις ἄγκιστρα καὶ τῶν τριοδόντων, πᾶν ἀγκιστρευτικόν.
λέγεται γὰρ οὖν.
τοῦ τοίνυν ἀγκιστρευτικοῦ τῆς πληκτικῆς τὸ μὲν ἄνωθεν εἰς τὸ κάτω γιγνόμενον διὰ τὸ τοῖς τριόδουσιν οὕτω μάλιστα χρῆσθαι τριοδοντία τις οἶμαι κέκληται.
φασὶ γοῦν τινές.
τὸ δέ γε λοιπόν ἐστιν ἓν ἔτι μόνον ὡς εἰπεῖν εἶδος.
τὸ ποῖον;
τὸ τῆς ἐναντίας ταύτῃ πληγῆς, ἀγκίστρῳτε γιγνόμενον καὶ τῶν ἰχθύων οὐχ ᾗ τις ἂν τύχῃ τοῦ σώματος, ὥσπερ 221aτοῖς τριόδουσιν, ἀλλὰ περὶ τὴν κεφαλὴν καὶ τὸ στόμα τοῦ θηρευθέντος ἑκάστοτε, καὶ κάτωθεν εἰς το- τοὐναντίον ἄνω ῥάβδοις καὶ καλάμοις ἀνασπώμενον · οὗ τί φήσομεν, ὦ Θεαίτητε, δεῖν το- τοὔνομα λέγεσθαι;
δοκῶ μέν, ὅπερ ἄρτι προυθέμεθα δεῖν ἐξευρεῖν, τοῦτ’αὐτὸ νῦν ἀποτετελέσθαι.
νῦν ἄρα τῆς ἀσπαλιευτικῆς πέρι σύτε κα- κἀγὼ 221bσυνωμολογήκαμεν οὐ μόνον το- τοὔνομα, ἀλλὰ καὶ τὸν λόγον περὶ αὐτὸ το- τοὖργον εἰλήφαμεν ἱκανῶς. συμπάσης γὰρ τέχνης τὸ μὲν ἥμισυ μέρος κτητικὸν ἦν, κτητικοῦ δὲ χειρωτικόν, χειρωτικοῦ δὲ θηρευτικόν, τοῦ δὲ θηρευτικοῦ ζῳοθηρικόν, ζῳοθηρικοῦ δὲ ἐνυγροθηρικόν, ἐνυγροθηρικοῦ δὲ τὸ κάτωθεν τμῆμα ὅλον ἁλιευτικόν, ἁλιευτικῆς δὲ πληκτικόν, πληκτικῆς δὲ ἀγκιστρευτικόν · τούτου δὲ τὸ περὶ τὴν κάτωθεν 221cἄνω πληγὴν ἀνασπωμένην, ἀπ’αὐτῆς τῆς πράξεως ἀφομοιωθὲν το- τοὔνομα, ἡ νῦν ἀσπαλιευτικὴ ζητηθεῖσα ἐπίκλην γέγονεν.
παντάπασι μὲν οὖν τοῦτό γε ἱκανῶς δεδήλωται.
φέρε δή, κατὰ τοῦτο τὸ παράδειγμα καὶ τὸν σοφιστὴν ἐπιχειρῶμεν εὑρεῖν ὅτι ποτ’ἔστιν.
κομιδῇ μὲν οὖν.
καὶ μὴν ἐκεῖνό γ’ἦν τὸ ζήτημα πρῶτον, πότερον ἰδιώτην ἤ τινα τέχνην ἔχοντα θετέον εἶναι τὸν ἀσπαλιευτήν.
ναί.
καὶ νῦν δὴ τοῦτον ἰδιώτην θήσομεν, ὦ Θεαίτητε, ἢ παντάπασιν ὡς ἀληθῶς σοφιστήν;
οὐδαμῶς ἰδιώτην · μανθάνω γὰρ ὃ λέγεις, ὡς παντὸς δεῖ τοιοῦτος εἶναι τό γε ὄνομα τοῦτο ἔχων.
ἀλλά τινα τέχνην αὐτὸν ἡμῖν ἔχοντα, ὡς ἔοικε, θετέον.
τίνα ποτ’οὖν δὴ ταύτην;
ἆρ’ὦ πρὸς θεῶν ἠγνοήκαμεν τα- τἀνδρὸς τὸν ἄνδρα ὄντα συγγενῆ;
τίνα τοῦ;
τὸν ἀσπαλιευτὴν τοῦ σοφιστοῦ.
πῇ;
θηρευτά τινε καταφαίνεσθον ἄμφω μοι.
τίνος θήρας ἅτερος; τὸν μὲν γὰρ ἕτερον εἴπομεν.
δίχα που νυνδὴ διείλομεν τὴν ἄγραν πᾶσαν, νευστικοῦ μέρους, τὸ δὲ πεζοῦ τέμνοντες.
ναί.
καὶ τὸ μὲν διήλθομεν, ὅσον περὶ τὰ νευστικὰ τῶν ἐνύδρων · τὸ δὲ πεζὸν εἰάσαμεν ἄσχιστον, εἰπόντες ὅτι πολυειδὲς εἴη.
πάνυ γε.
μέχρι μὲν τοίνυν ἐνταῦθα ὁ σοφιστὴς καὶ ἀσπαλιευτὴς ἅμα ἀπὸ τῆς κτητικῆς τέχνης πορεύεσθον.
ἐοίκατον γοῦν.
ἐκτρέπεσθον δέ γε ἀπὸ τῆς ζῳοθηρικῆς, ὁ μὲν ἐπὶ θάλαττάν που καὶ ποταμοὺς καὶ λίμνας, τὰ ἐν τούτοις ζῷα θηρευσόμενος.
τί μήν;
ὁ δέ γε ἐπὶ γῆν καὶ ποταμοὺς ἑτέρους αὖ τινας, πλούτου καὶ νεότητος οἷον λειμῶνας ἀφθόνους, τα- τἀν τούτοις θρέμματα χειρωσόμενος.
πῶς λέγεις;
τῆς πεζῆς θήρας γίγνεσθον δύο μεγίστω τινὲ μέρει.
ποῖον ἑκάτερον;
τὸ μὲν τῶν ἡμέρων, τὸ δὲ τῶν ἀγρίων.
εἶτ’ἔστι τις θήρα τῶν ἡμέρων;
εἴπερ γέ ἐστιν ἄνθρωπος ἥμερον ζῷον. θὲς δὲ ὅπῃ χαίρεις, εἴτε μηδὲν τιθεὶς ἥμερον, εἴτε ἄλλο μὲν ἥμερόν τι, τὸν δὲ ἄνθρωπον ἄγριον, εἴτε ἥμερον μὲν λέγεις αὖ τὸν ἄνθρωπον, ἀνθρώπων δὲ μηδεμίαν ἡγῇ θήραν · τούτων ὁπότερ’ἂν ἡγῇ φίλον εἰρῆσθαί σοι, τοῦτο ἡμῖν διόρισον.
ἀλλ’ἡμᾶςτε ἥμερον, ὦ ξένε, ἡγοῦμαι ζῷον, θήραντε ἀνθρώπων εἶναι λέγω.
διττὴν τοίνυν καὶ τὴν ἡμεροθηρικὴν εἴπωμεν.
κατὰ τί λέγοντες;
τὴν μὲν λῃστικὴν καὶ ἀνδραποδιστικὴν καὶ τυραννικὴν καὶ σύμπασαν τὴν πολεμικήν, ἓν πάντα, βίαιον θήραν, ὁρισάμενοι.
καλῶς.
τὴν δέ γε δικανικὴν καὶ δημηγορικὴν καὶ προσομιλητικήν, ἓν αὖ τὸ σύνολον, πιθανουργικήν τινα μίαν 222dτέχνην προσειπόντες.
ὀρθῶς.
τῆς δὴ πιθανουργικῆς διττὰ λέγωμεν γένη.
ποῖα;
τὸ μὲν ἕτερον ἰδίᾳ, τὸ δὲ δημοσίᾳ γιγνόμενον.
γίγνεσθον γὰρ οὖν εἶδος ἑκάτερον.
οὐκοῦν αὖ τῆς ἰδιοθηρευτικῆς τὸ μὲν μισθαρνητικόν ἐστιν, τὸ δὲ δωροφορικόν;
οὐ μανθάνω.
τῇ τῶν ἐρώντων θήρᾳ τὸν νοῦν, ὡς ἔοικας, οὔπω προσέσχες.
τοῦ πέρι;
ὅτι τοῖς θηρευθεῖσι δῶρα προσεπιδιδόασιν.
ἀληθέστατα λέγεις.
τοῦτο μὲν τοίνυν ἐρωτικῆς τέχνης ἔστω εἶδος.
πάνυ γε.
τοῦ δέ γε μισθαρνητικοῦ τὸ μὲν προσομιλοῦν διὰ χάριτος καὶ παντάπασι δι’ἡδονῆς τὸ δέλεαρ πεποιημένον καὶ τὸν μισθὸν πραττόμενον τροφὴν ἑαυτῷ μόνον κολακικήν, ὡς 223aἐγω- ἐγᾦμαι, πάντες φαῖμεν ἂν ἢ ἡδυντικήν τινα τέχνην εἶναι.
πῶς γὰρ οὔ;
τὸ δὲ ἐπαγγελλόμενον μὲν ὡς ἀρετῆς ἕνεκα τὰς ὁμιλίας ποιούμενον, μισθὸν δὲ νόμισμα πραττόμενον, ἆρα οὐ τοῦτο τὸ γένος ἑτέρῳ προσειπεῖν ἄξιον ὀνόματι;
πῶς γὰρ οὔ;
τίνι δὴ τούτῳ; πειρῶ λέγειν.
δῆλον δή · τὸν γὰρ σοφιστήν μοι δοκοῦμεν ἀνηυρηκέναι. τοῦτ’οὖν ἔγωγε εἰπὼν τὸ προσῆκον ὄνομ’ἂν ἡγοῦμαι καλεῖν αὐτόν.
κατὰ δὴ τὸν νῦν, ὦ Θεαίτητε, λόγον, ὡς ἔοικεν, ἡ τέχνης οἰκειωτικῆς, χειρωτικῆς, θηρευτικῆς, ζῳοθηρίας, χερσαίας, ἀνθρωποθηρίας, πιθανοθηρίας, ἰδιοθηρίας, νομισματοπωλικῆς, δοξοπαιδευτικῆς, νέων πλουσίων καὶ ἐνδόξων γιγνομένη θήρα προσρητέον, ὡς ὁ νῦν λόγος ἡμῖν συμβαίνει, σοφιστική.
παντάπασι μὲν οὖν.
ἔτι δὲ καὶ τῇδε ἴδωμεν · οὐ γάρ τι φαύλης μέτοχόν ἐστι τέχνης τὸ νῦν ζητούμενον, ἀλλ’εὖ μάλα ποικίλης. καὶ γὰρ οὖν ἐν τοῖς πρόσθεν εἰρημένοις φάντασμα παρέχεται μὴ τοῦτο ὃ νῦν αὐτὸ ἡμεῖς φαμεν ἀλλ’ἕτερον εἶναί τι γένος.
πῇ δή;
τὸ τῆς κτητικῆς τέχνης διπλοῦν ἦν εἶδός που, τὸ μὲν θηρευτικὸν μέρος ἔχον, τὸ δὲ ἀλλακτικόν.
ἦν γὰρ οὖν.
τῆς τοίνυν ἀλλακτικῆς δύο εἴδη λέγωμεν, τὸ μὲν δωρητικόν, τὸ δὲ ἕτερον ἀγοραστικόν;
εἰρήσθω.
καὶ μὴν αὖ φήσομεν ἀγοραστικὴν διχῇ τέμνεσθαι.
πῇ;
τὴν μὲν τῶν αὐτουργῶν αὐτοπωλικὴν διαιρουμένην, τὴν δὲ τὰ ἀλλότρια ἔργα μεταβαλλομένην μεταβλητικήν.
πάνυ γε.
τί δέ; τῆς μεταβλητικῆς οὐχ ἡ μὲν κατὰ πόλιν ἀλλαγή, σχεδὸν αὐτῆς ἥμισυ μέρος ὄν, καπηλικὴ προσαγορεύεται;
ναί.
τὸ δέ γε ἐξ ἄλλης εἰς ἄλλην πόλιν διαλλάττον ὠνῇ καὶ πράσει ἐμπορική;
τί δ’οὔ;
τῆς δ’ἐμπορικῆς ἆρ’οὐκ ᾐσθήμεθα ὅτι τὸ μὲν ὅσοις τὸ σῶμα τρέφεται καὶ χρῆται, τὸ δὲ ὅσοις ἡ ψυχή, πωλοῦν διὰ νομίσματος ἀλλάττεται;
πῶς τοῦτο λέγεις;
τὸ περὶ τὴν ψυχὴν ἴσως ἀγνοοῦμεν, ἐπεὶ τό γε ἕτερόν που συνίεμεν.
ναί.
μουσικήντε τοίνυν συνάπασαν λέγωμεν, ἐκ πόλεως ἑκάστοτε εἰς πόλιν ἔνθεν μὲν ὠνηθεῖσαν, ἑτέρωσε δὲ ἀγομένην, καὶ γραφικὴν καὶ θαυματοποιικὴν καὶ πολλὰ ἕτερα τῆς ψυχῆς, τὰ μὲν παραμυθίας, τὰ δὲ καὶ σπουδῆς χάριν ἀχθέντα καὶ πωλούμενα, τὸν ἄγοντα καὶ πωλοῦντα μηδὲν ἧττον τῆς τῶν σιτίων καὶ ποτῶν πράσεως ἔμπορον ὀρθῶς ἂν λεγόμενον παρασχεῖν.
ἀληθέστατα λέγεις.
οὐκοῦν καὶ τὸν μαθήματα συνωνούμενον πόλιντε ἐκ πόλεως νομίσματος ἀμείβοντα τα- ταὐτὸν προσερεῖς ὄνομα;
σφόδρα γε.
τῆς δὴ ψυχεμπορικῆς ταύτης ἆρ’οὐ τὸ μὲν ἐπιδεικτικὴ δικαιότατα λέγοιτ’ἄν, τὸ δὲ γελοίῳ μὲν οὐχ ἧττον τοῦ πρόσθεν, ὅμως δὲ μαθημάτων οὖσαν πρᾶσιν αὐτὴν ἀδελφῷ τινι τῆς πράξεως ὀνόματι προσειπεῖν ἀνάγκη;
πάνυ μὲν οὖν.
ταύτης τοίνυν τῆς μαθηματοπωλικῆς τὸ μὲν περὶ 224cτὰ τῶν ἄλλων τεχνῶν μαθήματα ἑτέρῳ, τὸ δὲ περὶ τὸ τῆς ἀρετῆς ἄλλῳ προσρητέον.
πῶς γὰρ οὔ;
τεχνοπωλικὸν μὴν τό γε περὶ τα- τἆλλα ἂν ἁρμόττοι · τὸ δὲ περὶ ταῦτα σὺ προθυμήθητι λέγειν ὄνομα.
καὶ τί τις ἂν ἄλλο ὄνομα εἰπὼν οὐκ ἂν πλημμελοίη πλὴν τὸ νῦν ζητούμενον αὐτὸ εἶναι τὸ σοφιστικὸν γένος;
οὐδὲν ἄλλο. ἴθι δὴ νῦν συναγάγωμεν αὐτὸ λέγοντες ὡς τὸ τῆς κτητικῆς, μεταβλητικῆς, ἀγοραστικῆς, 224dἐμπορικῆς, ψυχεμπορικῆς περὶ λόγους καὶ μαθήματα ἀρετῆς πωλητικὸν δεύτερον ἀνεφάνη σοφιστική.
μάλα γε.
τρίτον δέ γ’οἶμαί σε, κα- κἂν εἴ τις αὐτοῦ καθιδρυμένος ἐν πόλει, τὰ μὲν ὠνούμενος, τὰ δὲ καὶ τεκταινόμενος αὐτὸς μαθήματα περὶ τὰ αὐτὰ ταῦτα καὶ πωλῶν, ἐκ τούτου τὸ ζῆν προυτάξατο, καλεῖν οὐδὲν ἄλλο πλὴν ὅπερ νυνδή.
τί δ’οὐ μέλλω;
καὶ τὸ κτητικῆς ἄρα μεταβλητικόν, ἀγοραστικόν, καπηλικὸν εἴτε αὐτοπωλικόν, ἀμφοτέρως, ὅτιπερ ἂν ᾖ περὶ τὰ τοιαῦτα μαθηματοπωλικὸν γένος, ἀεὶ σὺ προσερεῖς, ὡς φαίνῃ, σοφιστικόν.
ἀνάγκη · τῷ γὰρ λόγῳ δεῖ συνακολουθεῖν.
ἔτι δὴ σκοπῶμεν εἴ τινι τοιῷδε προσέοικεν ἄρα τὸ νῦν μεταδιωκόμενον γένος.
ποίῳ δή;
τῆς κτητικῆς ἀγωνιστική τι μέρος ἡμῖν ἦν.
ἦν γὰρ οὖν.
οὐκ ἀπὸ τρόπου τοίνυν ἐστὶ διαιρεῖν αὐτὴν δίχα.
καθ’ὁποῖα λέγε.
τὸ μὲν ἁμιλλητικὸν αὐτῆς τιθέντας, τὸ δὲ μαχητικόν.
ἔστιν.
τῆς τοίνυν μαχητικῆς τῷ μὲν σώματι πρὸς σώματα γιγνομένῳ σχεδὸν εἰκὸς καὶ πρέπον ὄνομα λέγειν τι τοιοῦτον τιθεμένους οἷον βιαστικόν.
ναί.
τῷ δὲ λόγοις πρὸς λόγους τί τις, ὦ Θεαίτητε, ἄλλο 225bεἴπῃ πλὴν ἀμφισβητητικόν;
οὐδέν.
τὸ δέ γε περὶ τὰς ἀμφισβητήσεις θετέον διττόν.
πῇ;
καθ’ὅσον μὲν γὰρ γίγνεται μήκεσίτε πρὸς ἐναντία μήκη λόγων καὶ περὶ δίκαια καὶ ἄδικα δημοσίᾳ, δικανικόν.
ναί.
τὸ δ’ἐν ἰδίοις αὖ καὶ κατακεκερματισμένον ἐρωτήσεσι πρὸς ἀποκρίσεις μῶν εἰθίσμεθα καλεῖν ἄλλο πλὴν ἀντιλογικόν;
οὐδέν.
τοῦ δὲ ἀντιλογικοῦ τὸ μὲν ὅσον περὶ τὰ συμβόλαια 225cἀμφισβητεῖται μέν, εἰκῇ δὲ καὶ ἀτέχνως περὶ αὐτὸ πράττεται, ταῦτα θετέον μὲν εἶδος, ἐπείπερ αὐτὸ διέγνωκεν ὡς ἕτερον ὂν ὁ λόγος, ἀτὰρ ἐπωνυμίας οὔθ’ὑπὸ τῶν ἔμπροσθεν ἔτυχεν οὔτε νῦν ὑφ’ἡμῶν τυχεῖν ἄξιον.
ἀληθῆ · κατὰ σμικρὰ γὰρ λίαν καὶ παντοδαπὰ διῄρηται.
τὸ δέ γε ἔντεχνον, καὶ περὶ δικαίων αὐτῶν καὶ ἀδίκων καὶ περὶ τῶν ἄλλων ὅλως ἀμφισβητοῦν, ἆρ’οὐκ ἐριστικὸν αὖ λέγειν εἰθίσμεθα;
πῶς γὰρ οὔ;
τοῦ μὴν ἐριστικοῦ τὸ μὲν χρηματοφθορικόν, τὸ δὲ χρηματιστικὸν ὂν τυγχάνει.
παντάπασί γε.
τὴν ἐπωνυμίαν τοίνυν ἣν ἑκάτερον δεῖ καλεῖν αὐτῶν πειραθῶμεν εἰπεῖν.
οὐκοῦν χρή.
δοκῶ μὴν τό γε δι’ἡδονὴν τῆς περὶ ταῦτα διατριβῆς ἀμελὲς τῶν οἰκείων γιγνόμενον, περὶ δὲ τὴν λέξιν τοῖς πολλοῖς τῶν ἀκουόντων οὐ μεθ’ἡδονῆς ἀκουόμενον καλεῖσθαι κατὰ γνώμην τὴν ἐμὴν οὐχ ἕτερον ἀδολεσχικοῦ.
λέγεται γὰρ οὖν οὕτω πως.
τούτου τοίνυν το- τοὐναντίον, ἀπὸ τῶν ἰδιωτικῶν ἐρίδων χρηματιζόμενον, ἐν τῷ μέρει σὺ πειρῶ νῦν εἰπεῖν.
καὶ τί τις ἂν αὖ εἰπὼν ἕτερον οὐκ ἐξαμάρτοι πλήν γε τὸν θαυμαστὸν πάλιν ἐκεῖνον ἥκειν αὖ νῦν τέταρτον τὸν μεταδιωκόμενον ὑφ’ἡμῶν σοφιστήν;
οὐδὲν ἀλλ’ἢ τὸ χρηματιστικὸν γένος, ὡς ἔοικεν, ἐριστικῆς ὂν τέχνης, τῆς ἀντιλογικῆς, τῆς ἀμφισβητητικῆς, τῆς μαχητικῆς, τῆς ἀγωνιστικῆς, τῆς κτητικῆς ἔστιν, ὡς ὁ λόγος αὖ μεμήνυκε νῦν, ὁ σοφιστής.
κομιδῇ μὲν οὖν.
ὁρᾷς οὖν ὡς ἀληθῆ λέγεται τὸ ποικίλον εἶναι τοῦτο τὸ θηρίον καὶ τὸ λεγόμενον οὐ τῇ ἑτέρᾳ ληπτόν;
οὐκοῦν ἀμφοῖν χρή.
χρὴ γὰρ οὖν, καὶ κατὰ δύναμίν γε οὕτω ποιητέον, τοιόνδε τι μεταθέοντας ἴχνος αὐτοῦ. καί μοι λέγε · τῶν οἰκετικῶν ὀνομάτων καλοῦμεν ἄττα που;
καὶ πολλά · ἀτὰρ ποῖα δὴ τῶν πολλῶν πυνθάνῃ;
τὰ τοιάδε, οἷον διηθεῖντε λέγομεν καὶ διαττᾶν καὶ βράττειν καὶ † διακρίνειν †.
τί μήν;
καὶ πρός γε τούτοις ἔτι ξαίνειν, κατάγειν, κερκίζειν, καὶ μυρία ἐν ταῖς τέχναις ἄλλα τοιαῦτα ἐνόντα ἐπιστάμεθα. ἦ γάρ;
τὸ ποῖον αὐτῶν πέρι βουληθεὶς δηλῶσαι παραδείγματα προθεὶς ταῦτα κατὰ πάντων ἤρου;
διαιρετικά που τὰ λεχθέντα εἴρηται σύμπαντα.
ναί.
κατὰ τὸν ἐμὸν τοίνυν λόγον ὡς περὶ ταῦτα μίαν οὖσαν ἐν ἅπασι τέχνην ἑνὸς ὀνόματος ἀξιώσομεν αὐτήν.
τίνα προσειπόντες;
διακριτικήν.
ἔστω.
σκόπει δὴ ταύτης αὖ δύο ἄν πῃ δυνώμεθα κατιδεῖν εἴδη.
ταχεῖαν ὡς ἐμοὶ σκέψιν ἐπιτάττεις.
καὶ μὴν ἔν γε ταῖς εἰρημέναις διακρίσεσι τὸ μὲν χεῖρον ἀπὸ βελτίονος ἀποχωρίζειν ἦν, τὸ δ’ὅμοιον ἀφ’ὁμοίου.
σχεδὸν οὕτω νῦν λεχθὲν φαίνεται.
τῆς μὲν τοίνυν ὄνομα οὐκ ἔχω λεγόμενον · τῆς δὲ καταλειπούσης μὲν τὸ βέλτιον διακρίσεως, τὸ δὲ χεῖρον ἀποβαλλούσης ἔχω.
λέγε τί.
πᾶσα ἡ τοιαύτη διάκρισις, ὡς ἐγὼ συννοῶ, λέγεται παρὰ πάντων καθαρμός τις.
λέγεται γὰρ οὖν.
οὐκοῦν τό γε καθαρτικὸν εἶδος αὖ διπλοῦν ὂν πᾶς ἂν ἴδοι;
ναί, κατὰ σχολήν γε ἴσως · οὐ μὴν ἔγωγε καθορῶ νῦν.
καὶ μὴν τά γε περὶ τὰ σώματα πολλὰ εἴδη καθάρσεων ἑνὶ περιλαβεῖν ὀνόματι προσήκει.
ποῖα καὶ τίνι;
τάτε τῶν ζῴων, ὅσα ἐντὸς σωμάτων ὑπὸ γυμναστικῆς 227aἰατρικῆςτε ὀρθῶς διακρινόμενα καθαίρεται καὶ περὶ τα- τἀκτός, εἰπεῖν μὲν φαῦλα, ὅσα βαλανευτικὴ παρέχεται · καὶ τῶν ἀψύχων σωμάτων, ὧν γναφευτικὴ καὶ σύμπασα κοσμητικὴ τὴν ἐπιμέλειαν παρεχομένη κατὰ σμικρὰ πολλὰ καὶ γελοῖα δοκοῦντα ὀνόματα ἔσχεν.
μάλα γε.
παντάπασι μὲν οὖν, ὦ Θεαίτητε. ἀλλὰ γὰρ τῇ τῶν λόγων μεθόδῳ σπογγιστικῆς ἢ φαρμακοποσίας οὐδὲν ἧττον οὐ δέ τι μᾶλλον τυγχάνει μέλον εἰ τὸ μὲν σμικρά, τὸ δὲ μεγάλα ἡμᾶς ὠφελεῖ καθαῖρον. τοῦ κτήσασθαι γὰρ 227bἕνεκα νοῦν πασῶν τεχνῶν τὸ συγγενὲς καὶ τὸ μὴ συγγενὲς κατανοεῖν πειρωμένη τιμᾷ πρὸς τοῦτο ἐξ ἴσου πάσας, καὶ τα- θάτερα τῶν ἑτέρων κατὰ τὴν ὁμοιότητα οὐδὲν ἡγεῖται γελοιότερα, σεμνότερον δέ τι τὸν διὰ στρατηγικῆς ἢ φθειριστικῆς δηλοῦντα θηρευτικὴν οὐδὲν νενόμικεν, ἀλλ’ὡς τὸ πολὺ χαυνότερον. καὶ δὴ καὶ νῦν, ὅπερ ἤρου, τί προσεροῦμεν ὄνομα συμπάσας δυνάμεις ὅσαι σῶμα εἴτε ἔμψυχον εἴτε ἄψυχον 227cεἰλήχασι καθαίρειν, οὐδὲν αὐτῇ διοίσει ποῖόν τι λεχθὲν εὐπρεπέστατον εἶναι δόξει · μόνον ἐχέτω χωρὶς τῶν τῆς ψυχῆς καθάρσεων πάντα συνδῆσαν ὅσα ἄλλο τι καθαίρει. τὸν γὰρ περὶ τὴν διάνοιαν καθαρμὸν ἀπὸ τῶν ἄλλων ἐπικεχείρηκεν ἀφορίσασθαι τὰ νῦν, εἴ γε ὅπερ βούλεται μανθάνομεν.
ἀλλὰ μεμάθηκα, καὶ συγχωρῶ δύο μὲν εἴδη καθάρσεως, ἓν δὲ τὸ περὶ τὴν ψυχὴν εἶδος εἶναι, τοῦ περὶ τὸ σῶμα χωρὶς ὄν.
πάντων κάλλιστα. καί μοι τὸ μετὰ τοῦτο ἐπάκουε 227dπειρώμενος αὖ τὸ λεχθὲν διχῇ τέμνειν.
καθ’ὁποῖ’ἂν ὑφηγῇ πειράσομαί σοι συντέμνειν.
πονηρίαν ἕτερον ἀρετῆς ἐν ψυχῇ λέγομέν τι;
πῶς γὰρ οὔ;
καὶ μὴν καθαρμός γ’ἦν τὸ λείπειν μὲν τα- θάτερον, ἐκβάλλειν δὲ ὅσον ἂν ᾖ πού τι φλαῦρον.
ἦν γὰρ οὖν.
καὶ ψυχῆς ἄρα, καθ’ὅσον ἂν εὑρίσκωμεν κακίας ἀφαίρεσίν τινα, καθαρμὸν αὐτὸν λέγοντες ἐν μέλει φθεγξόμεθα.
καὶ μάλα γε.
δύο μὲν εἴδη κακίας περὶ ψυχὴν ῥητέον.
ποῖα;
τὸ μὲν οἷον νόσον ἐν σώματι, τὸ δ’οἷον αἶσχος ἐγγιγνόμενον.
οὐκ ἔμαθον.
νόσον ἴσως καὶ στάσιν οὐ τα- ταὐτὸν νενόμικας;
οὐ δ’αὖ πρὸς τοῦτο ἔχω τί χρή με ἀποκρίνασθαι.
πότερον ἄλλο τι στάσιν ἡγούμενος ἢ τὴν τοῦ φύσει συγγενοῦς ἔκ τινος διαφθορᾶς διαφοράν;
οὐδέν.
ἀλλ’αἶσχος ἄλλο τι πλὴν τὸ τῆς ἀμετρίας πανταχοῦ δυσειδὲς ἐνὸν γένος;
οὐδαμῶς ἄλλο.
τί δέ; ἐν ψυχῇ δόξας ἐπιθυμίαις καὶ θυμὸν ἡδοναῖς καὶ λόγον λύπαις καὶ πάντα ἀλλήλοις ταῦτα τῶν φλαύρως ἐχόντων οὐκ ᾐσθήμεθα διαφερόμενα;
καὶ σφόδρα γε.
συγγενῆ γε μὴν ἐξ ἀνάγκης σύμπαντα γέγονεν.
πῶς γὰρ οὔ;
στάσιν ἄρα καὶ νόσον τῆς ψυχῆς πονηρίαν λέγοντες ὀρθῶς ἐροῦμεν.
ὀρθότατα μὲν οὖν.
τί δ’; ὅσ’ἂν κινήσεως μετασχόντα καὶ σκοπόν τινα θέμενα πειρώμενα τούτου τυγχάνειν καθ’ἑκάστην ὁρμὴν παράφορα αὐτοῦ γίγνηται καὶ ἀποτυγχάνῃ, πότερον αὐτὰ φήσομεν ὑπὸ συμμετρίας τῆς πρὸς ἄλληλα ἢ το- τοὐναντίον ὑπὸ ἀμετρίας αὐτὰ πάσχειν;
δῆλον ὡς ὑπὸ ἀμετρίας.
ἀλλὰ μὴν ψυχήν γε ἴσμεν ἄκουσαν πᾶσαν πᾶν ἀγνοοῦσαν.
σφόδρα γε.
τό γε μὴν ἀγνοεῖν ἐστιν ἐπ’ἀλήθειαν ὁρμωμένης 228dψυχῆς, παραφόρου συνέσεως γιγνομένης, οὐδὲν ἄλλο πλὴν παραφροσύνη.
πάνυ μὲν οὖν.
ψυχὴν ἄρα ἀνόητον αἰσχρὰν καὶ ἄμετρον θετέον.
ἔοικεν.
ἔστι δὴ δύο ταῦτα, ὡς φαίνεται, κακῶν ἐν αὐτῇ γένη, τὸ μὲν πονηρία καλούμενον ὑπὸ τῶν πολλῶν, νόσος αὐτῆς σαφέστατα ὄν.
ναί.
τὸ δέ γε ἄγνοιαν μὲν καλοῦσι, κακίαν δὲ αὐτὸ ἐν ψυχῇ μόνον γιγνόμενον οὐκ ἐθέλουσιν ὁμολογεῖν.
κομιδῇ συγχωρητέον, ὃ νυνδὴ λέξαντος ἠμφεγνόησά σου, τὸ δύο εἶναι γένη κακίας ἐν ψυχῇ, καὶ δειλίαν μὲν καὶ ἀκολασίαν καὶ ἀδικίαν σύμπαντα ἡγητέον νόσον ἐν ἡμῖν, τὸ δὲ τῆς πολλῆς καὶ παντοδαπῆς ἀγνοίας πάθος αἶσχος θετέον.
οὐκοῦν ἔν γε σώματι περὶ δύο παθήματε τούτω δύο τέχνα τινὲ ἐγενέσθην;
τίνε τούτω;
περὶ μὲν αἶσχος γυμναστική, περὶ δὲ νόσον ἰατρική.
φαίνεσθον.
οὐκοῦν καὶ περὶ μὲν ὕβριν καὶ ἀδικίαν καὶ δειλίαν ἡ κολαστικὴ πέφυκε τεχνῶν μάλιστα δὴ πασῶν προσήκουσα Δίκῃ.
τὸ γοῦν εἰκός, ὡς εἰπεῖν κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην δόξαν.
τί δέ; περὶ σύμπασαν ἄγνοιαν μῶν ἄλλην τινὰ ἢ διδασκαλικὴν ὀρθότερον εἴποι τις ἄν;
οὐδεμίαν.
φέρε δή · διδασκαλικῆς δὲ ἆρα ἓν μόνον γένος φατέον ἢ πλείω, δύο δέ τινε αὐτῆς εἶναι μεγίστω; σκόπει.
σκοπῶ.
καί μοι δοκοῦμεν τῇδε ἄν πῃ τάχιστα εὑρεῖν.
πῇ;
τὴν ἄγνοιαν ἰδόντες εἴ πῃ κατὰ μέσον αὑτῆς τομὴν ἔχει τινά. διπλῆ γὰρ αὕτη γιγνομένη δῆλον ὅτι καὶ τὴν διδασκαλικὴν δύο ἀναγκάζει μόρια ἔχειν, ἓν ἐφ’ἑνὶ τῶν αὑτῆς ἑκατέρῳ.
τί οὖν; καταφανές πῄ σοι τὸ νῦν ζητούμενον;
ἀγνοίας γοῦν μέγα τί μοι δοκῶ καὶ χαλεπὸν ἀφωρισμένον ὁρᾶν εἶδος, πᾶσι τοῖς ἄλλοις αὐτῆς ἀντίσταθμον μέρεσιν.
ποῖον δή;
τὸ μὴ κατειδότα τι δοκεῖν εἰδέναι · δι’οὗ κινδυνεύει πάντα ὅσα διανοίᾳ σφαλλόμεθα γίγνεσθαι πᾶσιν.
ἀληθῆ.
καὶ δὴ καὶ τούτῳ γε οἶμαι μόνῳ τῆς ἀγνοίας ἀμαθίαν το- τοὔνομα προσρηθῆναι.
πάνυ γε.
τί δὲ δὴ τῷ τῆς διδασκαλικῆς ἄρα μέρει τῷ τοῦτο ἀπαλλάττοντι λεκτέον;
οἶμαι μὲν, ὦ ξένε, τὸ μὲν ἄλλο δημιουργικὰς διδασκαλίας, τοῦτο δὲ ἐνθάδε γε παιδείαν δι’ἡμῶν κεκλῆσθαι.
καὶ γὰρ σχεδόν, ὦ Θεαίτητε, ἐν πᾶσιν Ἕλλησιν. ἀλλὰ γὰρ ἡμῖν ἔτι καὶ τοῦτο σκεπτέον, ἆρ’ἄτομον ἤδη ἐστὶ πᾶν ἤ τινα ἔχον διαίρεσιν ἀξίαν ἐπωνυμίας.
οὐκοῦν χρὴ σκοπεῖν.
δοκεῖ τοίνυν μοι καὶ τοῦτο ἔτι πῃ σχίζεσθαι.
κατὰ τί;
τῆς ἐν τοῖς λόγοις διδασκαλικῆς ἡ μὲν τραχυτέρα τις ἔοικεν ὁδὸς εἶναι, τὸ δ’ἕτερον αὐτῆς μόριον λειότερον.
τὸ ποῖον δὴ τούτων ἑκάτερον λέγομεν;
τὸ μὲν ἀρχαιοπρεπές τι πάτριον, ᾧ πρὸς τοὺς ὑεῖς μάλιστ’ἐχρῶντότε καὶ ἔτι πολλοὶ χρῶνται τὰ νῦν, ὅταν 230aαὐτοῖς ἐξαμαρτάνωσί τι, τὰ μὲν χαλεπαίνοντες, τὰ δὲ μαλθακωτέρως παραμυθούμενοι · τὸ δ’οὖν σύμπαν αὐτὸ ὀρθότατα εἴποι τις ἂν νουθετητικήν.
ἔστιν οὕτως.
τὸ δέ γε, εἴξασί τινες αὖ λόγον ἑαυτοῖς δόντες ἡγήσασθαι πᾶσαν ἀκούσιον ἀμαθίαν εἶναι, καὶ μαθεῖν οὐδέν ποτ’ἂν ἐθέλειν τὸν οἰόμενον εἶναι σοφὸν τούτων ὧν οἴοιτο πέρι δεινὸς εἶναι, μετὰ δὲ πολλοῦ πόνου τὸ νουθετητικὸν εἶδος τῆς παιδείας σμικρὸν ἀνύτειν.
ὀρθῶς γε νομίζοντες.
τῷ τοι ταύτης τῆς δόξης ἐπὶ ἐκβολὴν ἄλλῳ τρόπῳ στέλλονται.
τίνι δή;
διερωτῶσιν ὧν ἂν οἴηταί τίς τι πέρι λέγειν λέγων μηδέν · εἶθ’ἅτε πλανωμένων τὰς δόξας ῥᾳδίως ἐξετάζουσι, καὶ συνάγοντες δὴ τοῖς λόγοις εἰς τα- ταὐτὸν τιθέασι παρ’ἀλλήλας, τιθέντες δὲ ἐπιδεικνύουσιν αὐτὰς αὑταῖς ἅμα περὶ τῶν αὐτῶν πρὸς τὰ αὐτὰ κατὰ τα- ταὐτὰ ἐναντίας. οἱ δ’ὁρῶντες ἑαυτοῖς μὲν χαλεπαίνουσι, πρὸς δὲ τοὺς ἄλλους ἡμεροῦνται, 230cκαὶ τούτῳ δὴ τῷ τρόπῳ τῶν περὶ αὑτοὺς μεγάλων καὶ σκληρῶν δοξῶν ἀπαλλάττονται πασῶν ἀπαλλαγῶν ἀκούειντε ἡδίστην καὶ τῷ πάσχοντι βεβαιότατα γιγνομένην. νομίζοντες γάρ, ὦ παῖ φίλε, οἱ καθαίροντες αὐτούς, ὥσπερ οἱ περὶ τὰ σώματα ἰατροὶ νενομίκασι μὴ πρότερον ἂν τῆς προσφερομένης τροφῆς ἀπολαύειν δύνασθαι σῶμα, πρὶν ἂν τὰ ἐμποδίζοντα ἐντός τις ἐκβάλῃ, τα- ταὐτὸν καὶ περὶ ψυχῆς διενοήθησαν ἐκεῖνοι, μὴ πρότερον αὐτὴν ἕξειν τῶν προσφερομένων μαθημάτων 230dὄνησιν, πρὶν ἂν ἐλέγχων τις τὸν ἐλεγχόμενον εἰς αἰσχύνην καταστήσας, τὰς τοῖς μαθήμασιν ἐμποδίους δόξας ἐξελών, καθαρὸν ἀποφήνῃ καὶ ταῦτα ἡγούμενον ἅπερ οἶδεν εἰδέναι μόνα, πλείω δὲ μή.
βελτίστη γοῦν καὶ σωφρονεστάτη τῶν ἕξεων αὕτη.
διὰ ταῦτα δὴ πάντα ἡμῖν, ὦ Θεαίτητε, καὶ τὸν ἔλεγχον λεκτέον ὡς ἄρα μεγίστη καὶ κυριωτάτη τῶν καθάρσεών ἐστι, καὶ τὸν ἀνέλεγκτον αὖ νομιστέον, ἂν καὶ τυγχάνῃ 230eβασιλεὺς ὁ μέγας ὤν, τὰ μέγιστα ἀκάθαρτον ὄντα, ἀπαίδευτόντε καὶ αἰσχρὸν γεγονέναι ταῦτα ἃ καθαρώτατον καὶ κάλλιστον ἔπρεπε τὸν ὄντως ἐσόμενον εὐδαίμονα εἶναι.
παντάπασι μὲν οὖν.
τί δέ; τοὺς ταύτῃ χρωμένους τῇ τέχνῃ τίνας 231aφήσομεν; ἐγὼ μὲν γὰρ φοβοῦμαι σοφιστὰς φάναι.
τί δή;
μὴ μεῖζον αὐτοῖς προσάπτωμεν γέρας.
ἀλλὰ μὴν προσέοικέ γε τοιούτῳ τινὶ τὰ νῦν εἰρημένα.
καὶ γὰρ κυνὶ λύκος, ἀγριώτατον ἡμερωτάτῳ. τὸν δὲ ἀσφαλῆ δεῖ πάντων μάλιστα περὶ τὰς ὁμοιότητας ἀεὶ ποιεῖσθαι τὴν φυλακήν · ὀλισθηρότατον γὰρ τὸ γένος. ὅμως δὲ ἔστω · οὐ γὰρ περὶ σμικρῶν ὅρων τὴν ἀμφισβήτησιν οἴομαι 231bγενήσεσθαι τότε ὁπόταν ἱκανῶς φυλάττωσιν.
οὔκουν τό γε εἰκός.
ἔστω δὴ διακριτικῆς τέχνης καθαρτική, καθαρτικῆς δὲ τὸ περὶ ψυχὴν μέρος ἀφωρίσθω, τούτου δὲ διδασκαλική, διδασκαλικῆς δὲ παιδευτική · τῆς δὲ παιδευτικῆς ὁ περὶ τὴν μάταιον δοξοσοφίαν γιγνόμενος ἔλεγχος ἐν τῷ νῦν λόγῳ παραφανέντι μηδὲν ἄλλ’ἡμῖν εἶναι λεγέσθω πλὴν ἡ γένει γενναία σοφιστική.
λεγέσθω μέν · ἀπορῶ δὲ ἔγωγε ἤδη διὰ τὸ πολλὰ 231cπεφάνθαι, τί χρή ποτε ὡς ἀληθῆ λέγοντα καὶ διισχυριζόμενον εἰπεῖν ὄντως εἶναι τὸν σοφιστήν.
εἰκότως γε σὺ ἀπορῶν. ἀλλά τοι κα- κἀκεῖνον ἡγεῖσθαι χρὴ νῦν ἤδη σφόδρα ἀπορεῖν ὅπῃ ποτὲ ἔτι διαδύσεται τὸν λόγον · ὀρθὴ γὰρ ἡ παροιμία, τὸ τὰς ἁπάσας μὴ ῥᾴδιον εἶναι διαφεύγειν. νῦν οὖν καὶ μάλιστα ἐπιθετέον αὐτῷ.
καλῶς λέγεις.
πρῶτον δὴ στάντες οἷον ἐξαναπνεύσωμεν, καὶ πρὸς 231dἡμᾶς αὐτοὺς διαλογισώμεθα ἅμα ἀναπαυόμενοι, φέρε, ὁπόσα ἡμῖν ὁ σοφιστὴς πέφανται. δοκῶ μὲν γάρ, τὸ πρῶτον ηὑρέθη νέων καὶ πλουσίων ἔμμισθος θηρευτής.
ναί.
τὸ δέ γε δεύτερον ἔμπορός τις περὶ τὰ τῆς ψυχῆς μαθήματα.
πάνυ γε.
τρίτον δὲ ἆρα οὐ περὶ αὐτὰ ταῦτα κάπηλος ἀνεφάνη;
ναί, καὶ τέταρτόν γε αὐτοπώλης περὶ τὰ μαθήματα ἡμῖν ἦν.
ὀρθῶς ἐμνημόνευσας. πέμπτον δ’ἐγὼ πειράσομαι 231eμνημονεύειν · τῆς γὰρ ἀγωνιστικῆς περὶ λόγους ἦν τις ἀθλητής, τὴν ἐριστικὴν τέχνην ἀφωρισμένος.
ἦν γὰρ οὖν.
τό γε μὴν ἕκτον ἀμφισβητήσιμον μέν, ὅμως δ’ἔθεμεν αὐτῷ συγχωρήσαντες δοξῶν ἐμποδίων μαθήμασιν περὶ ψυχὴν καθαρτὴν αὐτὸν εἶναι.
παντάπασι μὲν οὖν.
ἆρ’οὖν ἐννοεῖς, ὅταν ἐπιστήμων τις πολλῶν φαίνηται, μιᾶς δὲ τέχνης ὀνόματι προσαγορεύηται, τὸ φάντασμα τοῦτο ὡς οὐκ ἔσθ’ὑγιές, ἀλλὰ δῆλον ὡς ὁ πάσχων αὐτὸ πρός τινα τέχνην οὐ δύναται κατιδεῖν ἐκεῖνο αὐτῆς εἰς ὃ πάντα τὰ μαθήματα ταῦτα βλέπει, διὸ καὶ πολλοῖς ὀνόμασιν ἀνθ’ἑνὸς τὸν ἔχοντα αὐτὰ προσαγορεύει;
κινδυνεύει τοῦτο ταύτῃ πῃ μάλιστα πεφυκέναι.
μὴ τοίνυν ἡμεῖς γε αὐτὸ ἐν τῇ ζητήσει δι’ἀργίαν πάσχωμεν, ἀλλ’ἀναλάβωμεν ἓν πρῶτον τῶν περὶ τὸν σοφιστὴν εἰρημένων. ἓν γάρ τί μοι μάλιστα κατεφάνη αὐτὸν μηνῦον.
τὸ ποῖον;
ἀντιλογικὸν αὐτὸν ἔφαμεν εἶναί που.
ναί.
τί δ’; οὐ καὶ τῶν ἄλλων αὐτοῦ τούτου διδάσκαλον γίγνεσθαι;
τί μήν;
σκοπῶμεν δή, περὶ τίνος ἄρα καί φασιν οἱ τοιοῦτοι ποιεῖν ἀντιλογικούς. ἡ δὲ σκέψις ἡμῖν ἐξ ἀρχῆς ἔστω τῇδέ 232cπῃ. φέρε, περὶ τῶν θείων, ὅσ’ἀφανῆ τοῖς πολλοῖς, ἆρ’ἱκανοὺς ποιοῦσι τοῦτο δρᾶν;
λέγεται γοῦν δὴ περὶ αὐτῶν ταῦτα.
τί δ’ὅσα φανερὰ γῆςτε καὶ οὐρανοῦ καὶ τῶν περὶ τὰ τοιαῦτα;
τί γάρ;
ἀλλὰ μὴν ἔν γε ταῖς ἰδίαις συνουσίαις, ὁπόταν γενέσεώςτε καὶ οὐσίας πέρι κατὰ πάντων λέγηταί τι, σύνισμεν ὡς αὐτοίτε ἀντειπεῖν δεινοὶ τούςτε ἄλλους ὅτι ποιοῦσιν ἅπερ αὐτοὶ δυνατούς;
παντάπασί γε.
τί δ’αὖ περὶ νόμων καὶ συμπάντων τῶν πολιτικῶν, ἆρ’οὐχ ὑπισχνοῦνται ποιεῖν ἀμφισβητητικούς;
οὐδεὶς γὰρ ἂν αὐτοῖς ὡς ἔπος εἰπεῖν διελέγετο μὴ τοῦτο ὑπισχνουμένοις.
τά γε μὴν περὶ πασῶντε καὶ κατὰ μίαν ἑκάστην τέχνην, ἃ δεῖ πρὸς ἕκαστον αὐτὸν τὸν δημιουργὸν ἀντειπεῖν, δεδημοσιωμένα που καταβέβληται γεγραμμένα τῷ βουλομένῳ μαθεῖν.
τὰ Πρωταγόρειά μοι φαίνῃ περίτε πάλης καὶ 232eτῶν ἄλλων τεχνῶν εἰρηκέναι.
καὶ πολλῶν γε, ὦ μακάριε, ἑτέρων. ἀτὰρ δὴ τὸ τῆς ἀντιλογικῆς τέχνης ἆρ’οὐκ ἐν κεφαλαίῳ περὶ πάντων πρὸς ἀμφισβήτησιν ἱκανή τις δύναμις ἔοικ’εἶναι;
φαίνεται γοῦν δὴ σχεδὸν οὐδὲν ὑπολιπεῖν.
σὺ δὴ πρὸς θεῶν, ὦ παῖ, δυνατὸν ἡγῇ τοῦτο; τάχα γὰρ ἂν ὑμεῖς μὲν ὀξύτερον οἱ νέοι πρὸς αὐτὸ βλέποιτε, ἡμεῖς δὲ ἀμβλύτερον.
τὸ ποῖον, καὶ πρὸς τί μάλιστα λέγεις; οὐ γάρ που κατανοῶ τὸ νῦν ἐρωτώμενον.
εἰ πάντα ἐπίστασθαί τινα ἀνθρώπων ἐστὶ δυνατόν.
μακάριον μεντ- μεντἂν ἡμῶν, ὦ ξένε, ἦν τὸ γένος.
πῶς οὖν ἄν ποτέ τις πρός γε τὸν ἐπιστάμενον αὐτὸς ἀνεπιστήμων ὢν δύναιτ’ἂν ὑγιές τι λέγων ἀντειπεῖν;
οὐδαμῶς.
τί ποτ’οὖν ἂν εἴη τὸ τῆς σοφιστικῆς δυνάμεως θαῦμα;
τοῦ δὴ πέρι;
καθ’ὅντινα τρόπον ποτὲ δυνατοὶ τοῖς νέοις δόξαν παρασκευάζειν ὡς εἰσὶ πάντα πάντων αὐτοὶ σοφώτατοι. δῆλον γὰρ ὡς εἰ μήτε ἀντέλεγον ὀρθῶς μήτε ἐκείνοις ἐφαίνοντο, φαινόμενοίτε εἰ μηδὲν αὖ μᾶλλον ἐδόκουν διὰ τὴν ἀμφισβήτησιν εἶναι φρόνιμοι, τὸ σὸν δὴ τοῦτο, σχολῇ ποτ’ἂν αὐτοῖς τις χρήματα διδοὺς ἤθελεν ἂν τούτων αὐτῶν μαθητὴς γίγνεσθαι.
σχολῇ μεντ- μεντἄν.
νῦν δέ γ’ἐθέλουσιν;
καὶ μάλα.
δοκοῦσι γὰρ οἶμαι πρὸς ταῦτα ἐπιστημόνως ἔχειν αὐτοὶ πρὸς ἅπερ ἀντιλέγουσιν.
πῶς γὰρ οὔ;
δρῶσι δέ γε τοῦτο πρὸς ἅπαντα, φαμέν;
ναί.
πάντα ἄρα σοφοὶ τοῖς μαθηταῖς φαίνονται.
τί μήν;
οὐκ ὄντες γε · ἀδύνατον γὰρ τοῦτό γε ἐφάνη.
πῶς γὰρ οὐκ ἀδύνατον;
δοξαστικὴν ἄρα τινὰ περὶ πάντων ἐπιστήμην ὁ σοφιστὴς ἡμῖν ἀλλ’οὐκ ἀλήθειαν ἔχων ἀναπέφανται.
παντάπασι μὲν οὖν, καὶ κινδυνεύει γε τὸ νῦν εἰρημένον ὀρθότατα περὶ αὐτῶν εἰρῆσθαι.
λάβωμεν τοίνυν σαφέστερόν τι παράδειγμα περὶ τούτων.
τὸ ποῖον δή;
τόδε. καί μοι πειρῶ προσέχων τὸν νοῦν εὖ μάλα ἀποκρίνασθαι.
τὸ ποῖον;
εἴ τις φαίη μὴ λέγειν μη δ’ἀντιλέγειν, ἀλλὰ ποιεῖν καὶ δρᾶν μιᾷ τέχνῃ συνάπαντα ἐπίστασθαι πράγματα — 233eπῶς πάντα εἶπες; τὴν ἀρχὴν τοῦ ῥηθέντος σύ γ’ἡμῖν εὐθὺς ἀγνοεῖς · τὰ γὰρ σύμπαντα, ὡς ἔοικας, οὐ μανθάνεις.
οὐ γὰρ οὖν.
λέγω τοίνυν σὲ καὶ ἐμὲ τῶν πάντων καὶ πρὸς ἡμῖν τα- τἆλλα ζῷα καὶ δένδρα.
πῶς λέγεις;
εἴ τις ἐμὲ καὶ σὲ καὶ τα- τἆλλα φυτὰ πάντα ποιήσειν φαίη — 234aτίνα δὴ λέγων τὴν ποίησιν;
οὐ γὰρ δὴ γεωργόν γε ἐρεῖς τινα · καὶ γὰρ ζῴων αὐτὸν εἶπες ποιητήν.
φημί, καὶ πρός γε θαλάττης καὶ γῆς καὶ οὐρανοῦ καὶ θεῶν καὶ τῶν ἄλλων συμπάντων · καὶ τοίνυν καὶ ταχὺ ποιήσας αὐτῶν ἕκαστα πάνυ σμικροῦ νομίσματος ἀποδίδοται.
παιδιὰν λέγεις τινά.
τί δέ; τὴν τοῦ λέγοντος ὅτι πάντα οἶδε καὶ ταῦτα ἕτερον ἂν διδάξειεν ὀλίγου καὶ ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ, μῶν οὐ παιδιὰν νομιστέον;
πάντως που.
παιδιᾶς δὲ ἔχεις ἤ τι τεχνικώτερον ἢ καὶ χαριέστερον εἶδος ἢ τὸ μιμητικόν;
οὐδαμῶς · πάμπολυ γὰρ εἴρηκας εἶδος εἰς ἓν πάντα συλλαβὼν καὶ σχεδὸν ποικιλώτατον.
οὐκοῦν τόν γ’ὑπισχνούμενον δυνατὸν εἶναι μιᾷ τέχνῃ πάντα ποιεῖν γιγνώσκομέν που τοῦτο, ὅτι μιμήματα καὶ ὁμώνυμα τῶν ὄντων ἀπεργαζόμενος τῇ γραφικῇ τέχνῃ δυνατὸς ἔσται τοὺς ἀνοήτους τῶν νέων παίδων, πόρρωθεν τὰ γεγραμμένα ἐπιδεικνύς, λανθάνειν ὡς ὅτιπερ ἂν βουληθῇ δρᾶν, τοῦτο ἱκανώτατος ὢν ἀποτελεῖν ἔργῳ.
πῶς γὰρ οὔ;
τί δὲ δή; περὶ τοὺς λόγους ἆρ’οὐ προσδοκῶμεν εἶναί τινα ἄλλην τέχνην, ᾗ αὖ δυνατὸν ὂν τυγχάνει τοὺς νέους καὶ ἔτι πόρρω τῶν πραγμάτων τῆς ἀληθείας ἀφεστῶτας διὰ τῶν ὤτων τοῖς λόγοις γοητεύειν, δεικνύντας εἴδωλα λεγόμενα περὶ πάντων, ὥστε ποιεῖν ἀληθῆ δοκεῖν λέγεσθαι καὶ τὸν λέγοντα δὴ σοφώτατον πάντων ἅπαντ’εἶναι;
τί γὰρ οὐκ ἂν εἴη ἄλλη τις τοιαύτη τέχνη;
τοὺς πολλοὺς οὖν, ὦ Θεαίτητε, τῶν τότε ἀκουόντων ἆρ’οὐκ ἀνάγκη χρόνουτε ἐπελθόντος αὐτοῖς ἱκανοῦ καὶ προϊούσης ἡλικίας τοῖςτε οὖσι προσπίπτοντας ἐγγύθεν καὶ διὰ παθημάτων ἀναγκαζομένους ἐναργῶς ἐφάπτεσθαι τῶν ὄντων, μεταβάλλειν τὰς τότε γενομένας δόξας, ὥστε σμικρὰ μὲν φαίνεσθαι τὰ μεγάλα, χαλεπὰ δὲ τὰ ῥᾴδια, καὶ πάντα 234eπάντῃ ἀνατετράφθαι τὰ ἐν τοῖς λόγοις φαντάσματα ὑπὸ τῶν ἐν ταῖς πράξεσιν ἔργων παραγενομένων;
ὡς γοῦν ἐμοὶ τηλικῷδε ὄντι κρῖναι. οἶμαι δὲ καὶ ἐμὲ τῶν ἔτι πόρρωθεν ἀφεστηκότων εἶναι.
τοιγαροῦν ἡμεῖς σε οἵδε πάντες πειρασόμεθα καὶ νῦν πειρώμεθα ὡς ἐγγύτατα ἄνευ τῶν παθημάτων προσάγειν. περὶ δ’οὖν τοῦ σοφιστοῦ τόδε μοι λέγε · πότερον ἤδη τοῦτο 235aσαφές, ὅτι τῶν γοήτων ἐστί τις, μιμητὴς ὢν τῶν ὄντων, ἢ διστάζομεν ἔτι μὴ περὶ ὅσωνπερ ἀντιλέγειν δοκεῖ δυνατὸς εἶναι, περὶ τοσούτων καὶ τὰς ἐπιστήμας ἀληθῶς ἔχων τυγχάνει;
καὶ πῶς ἄν, ὦ ξένε; ἀλλὰ σχεδὸν ἤδη σαφὲς ἐκ τῶν εἰρημένων, ὅτι τῶν τῆς παιδιᾶς μετεχόντων ἐστί τις † μερῶν † εἷς.
γόητα μὲν δὴ καὶ μιμητὴν ἄρα θετέον αὐτόν τινα.
πῶς γὰρ οὐ θετέον;
ἄγε δή, νῦν ἡμέτερον ἔργον ἤδη τὸν θῆρα μηκέτ’235bἀνεῖναι · σχεδὸν γὰρ αὐτὸν περιειλήφαμεν ἐν ἀμφιβληστρικῷ τινι τῶν ἐν τοῖς λόγοις περὶ τὰ τοιαῦτα ὀργάνων, ὥστε οὐκέτ’ἐκφεύξεται τόδε γε.
τὸ ποῖον;
τὸ μὴ οὐ τοῦ γένους εἶναι τοῦ τῶν θαυματοποιῶν τις εἷς.
κα- κἀμοὶ τοῦτό γε οὕτω περὶ αὐτοῦ συνδοκεῖ.
δέδοκται τοίνυν ὅτι τάχιστα διαιρεῖν τὴν εἰδωλοποιικὴν τέχνην, καὶ καταβάντας εἰς αὐτήν, ἐὰν μὲν ἡμᾶς εὐθὺς ὁ σοφιστὴς ὑπομείνῃ, συλλαβεῖν αὐτὸν κατὰ τὰ ἐπεσταλμένα 235cὑπὸ τοῦ βασιλικοῦ λόγου, κα- κἀκείνῳ παραδόντας ἀποφῆναι τὴν ἄγραν · ἐὰν δ’ἄρα κατὰ μέρη τῆς μιμητικῆς δύηταί πῃ, συνακολουθεῖν αὐτῷ διαιροῦντας ἀεὶ τὴν ὑποδεχομένην αὐτὸν μοῖραν, ἕωσπερ ἂν ληφθῇ. πάντως οὔτε οὗτος οὔτε ἄλλο γένος οὐδὲν μή ποτε ἐκφυγὸν ἐπεύξηται τὴν τῶν οὕτω δυναμένων μετιέναι καθ’ἕκαστάτε καὶ ἐπὶ πάντα μέθοδον.
λέγεις εὖ, καὶ ταῦτα ταύτῃ ποιητέον.
κατὰ δὴ τὸν παρεληλυθότα τρόπον τῆς διαιρέσεως 235dἔγωγέ μοι καὶ νῦν φαίνομαι δύο καθορᾶν εἴδη τῆς μιμητικῆς · τὴν δὲ ζητουμένην ἰδέαν, ἐν ὁποτέρῳ ποθ’ἡμῖν οὖσα τυγχάνει, καταμαθεῖν οὐδέπω μοι δοκῶ νῦν δυνατὸς εἶναι.
σὺ δ’ἀλλ’εἰπὲ πρῶτον καὶ δίελε ἡμῖν τίνε τὼ δύο λέγεις.
μίαν μὲν τὴν εἰκαστικὴν ὁρῶν ἐν αὐτῇ τέχνην. ἔστι δ’αὕτη μάλιστα ὁπόταν κατὰ τὰς τοῦ παραδείγματος συμμετρίας τις ἐν μήκει καὶ πλάτει καὶ βάθει, καὶ πρὸς 235eτούτοις ἔτι χρώματα ἀποδιδοὺς τὰ προσήκοντα ἑκάστοις, τὴν τοῦ μιμήματος γένεσιν ἀπεργάζηται.
τί δ’; οὐ πάντες οἱ μιμούμενοί τι τοῦτ’ἐπιχειροῦσι δρᾶν;
οὔκουν ὅσοι γε τῶν μεγάλων πού τι πλάττουσιν ἔργων ἢ γράφουσιν. εἰ γὰρ ἀποδιδοῖεν τὴν τῶν καλῶν ἀληθινὴν συμμετρίαν, οἶσθ’ὅτι σμικρότερα μὲν τοῦ δέοντος 236aτὰ ἄνω, μείζω δὲ τὰ κάτω φαίνοιτ’ἂν διὰ τὸ τὰ μὲν πόρρωθεν, τὰ δ’ἐγγύθεν ὑφ’ἡμῶν ὁρᾶσθαι.
πάνυ μὲν οὖν.
ἆρ’οὖν οὐ χαίρειν τὸ ἀληθὲς ἐάσαντες οἱ δημιουργοὶ νῦν οὐ τὰς οὔσας συμμετρίας ἀλλὰ τὰς δοξούσας εἶναι καλὰς τοῖς εἰδώλοις ἐναπεργάζονται;
παντάπασί γε.
τὸ μὲν ἄρα ἕτερον οὐ δίκαιον, εἰκός γε ὄν, εἰκόνα καλεῖν;
ναί.
καὶ τῆς γε μιμητικῆς τὸ ἐπὶ τούτῳ μέρος κλητέον ὅπερ εἴπομεν ἐν τῷ πρόσθεν, εἰκαστικήν;
κλητέον.
τί δέ; τὸ φαινόμενον μὲν διὰ τὴν οὐκ ἐκ καλοῦ θέαν ἐοικέναι τῷ καλῷ, δύναμιν δὲ εἴ τις λάβοι τὰ τηλικαῦτα ἱκανῶς ὁρᾶν, μη δ’εἰκὸς ᾧ φησιν ἐοικέναι, τί καλοῦμεν; ἆρ’οὐκ, ἐπείπερ φαίνεται μέν, ἔοικε δὲ οὔ, φάντασμα;
τί μήν;
οὐκοῦν πάμπολυ καὶ κατὰ τὴν ζωγραφίαν τοῦτο τὸ 236cμέρος ἐστὶ καὶ κατὰ σύμπασαν μιμητικήν;
πῶς δ’οὔ;
τὴν δὴ φάντασμα ἀλλ’οὐκ εἰκόνα ἀπεργαζομένην τέχνην ἆρ’οὐ φανταστικὴν ὀρθότατ’ἂν προσαγορεύοιμεν;
πολύ γε.
τούτω τοίνυν τὼ δύο ἔλεγον εἴδη τῆς εἰδωλοποιικῆς, εἰκαστικὴν καὶ φανταστικήν.
ὀρθῶς.
ὃ δέ γε καὶ τότ’ἠμφεγνόουν, ἐν ποτέρᾳ τὸν σοφιστὴν θετέον, οὐ δὲ νῦν πω δύναμαι θεάσασθαι σαφῶς, 236dἀλλ’ὄντως θαυμαστὸς ἁνὴρ καὶ κατιδεῖν παγχάλεπος, ἐπεὶ καὶ νῦν μάλα εὖ καὶ κομψῶς εἰς ἄπορον εἶδος διερευνήσασθαι καταπέφευγεν.
ἔοικεν.
ἆρ’οὖν αὐτὸ γιγνώσκων σύμφης, ἤ σε οἷον ῥύμη τις ὑπὸ τοῦ λόγου συνειθισμένον συνεπεσπάσατο πρὸς τὸ ταχὺ συμφῆσαι;
πῶς καὶ πρὸς τί τοῦτο εἴρηκας;
ὄντως, ὦ μακάριε, ἐσμὲν ἐν παντάπασι χαλεπῇ 236eσκέψει. τὸ γὰρ φαίνεσθαι τοῦτο καὶ τὸ δοκεῖν, εἶναι δὲ μή, καὶ τὸ λέγειν μὲν ἄττα, ἀληθῆ δὲ μή, πάντα ταῦτά ἐστι μεστὰ ἀπορίας ἀεὶ ἐν τῷ πρόσθεν χρόνῳ καὶ νῦν. ὅπως γὰρ εἰπόντα χρὴ ψευδῆ λέγειν ἢ δοξάζειν ὄντως εἶναι, καὶ τοῦτο φθεγξάμενον ἐναντιολογίᾳ μὴ συνέχεσθαι, παντάπασιν, ὦ 237aΘεαίτητε, χαλεπόν.
τί δή;
τετόλμηκεν ὁ λόγος οὗτος ὑποθέσθαι τὸ μὴ ὂν εἶναι · ψεῦδος γὰρ οὐκ ἂν ἄλλως ἐγίγνετο ὄν. Παρμενίδης δὲ ὁ μέγας, ὦ παῖ, παισὶν ἡμῖν οὖσιν ἀρχόμενόςτε καὶ διὰ τέλους τοῦτο ἀπεμαρτύρατο, πεζῇτε ὧδε ἑκάστοτε λέγων καὶ μετὰ μέτρων — “οὐ γὰρ μήποτε τοῦτο δαμῇ, φησίν, εἶναι μὴ ἐόντα · ἀλλὰ σὺ τῆσδ’ἀφ’ὁδοῦ διζήμενος εἶργε νόημα”. παρ’ἐκείνουτε οὖν μαρτυρεῖται, καὶ μάλιστά γε δὴ πάντων ὁ λόγος αὐτὸς ἂν δηλώσειε μέτρια βασανισθείς. τοῦτο οὖν αὐτὸ πρῶτον θεασώμεθα, εἰ μή τί σοι διαφέρει.
τὸ μὲν ἐμὸν ὅπῃ βούλει τίθεσο, τὸν δὲ λόγον ᾗ βέλτιστα διέξεισι σκοπῶν αὐτόςτε ἴθι κα- κἀμὲ κατὰ ταύτην τὴν ὁδὸν ἄγε.
ἀλλὰ χρὴ δρᾶν ταῦτα. καί μοι λέγε · τὸ μηδαμῶς ὂν τολμῶμέν που φθέγγεσθαι;
πῶς γὰρ οὔ;
μὴ τοίνυν ἔριδος ἕνεκα μη δὲ παιδιᾶς, ἀλλ’εἰ σπουδῇ 237cδέοι συννοήσαντά τινα ἀποκρίνασθαι τῶν ἀκροατῶν ποῖ χρὴ το- τοὔνομ’ἐπιφέρειν τοῦτο, τὸ μὴ ὄν, τί δοκοῦμεν ἂν εἰς τί καὶ ἐπὶ ποῖον αὐτόντε καταχρήσασθαι καὶ τῷ πυνθανομένῳ δεικνύναι;
χαλεπὸν ἤρου καὶ σχεδὸν εἰπεῖν οἵῳ γε ἐμοὶ παντάπασιν ἄπορον.
ἀλλ’οὖν τοῦτό γε δῆλον, ὅτι τῶν ὄντων ἐπί τι τὸ μὴ ὂν οὐκ οἰστέον.
πῶς γὰρ ἄν;
οὐκοῦν ἐπείπερ οὐκ ἐπὶ τὸ ὄν, οὐ δ’ἐπὶ τὸ τὶ φέρων ὀρθῶς ἄν τις φέροι.
πῶς δή;
καὶ τοῦτο ἡμῖν που φανερόν, ὡς καὶ τὸ “τὶ” τοῦτο ἐπ’ὄντι λέγομεν ἑκάστοτε · μόνον γὰρ αὐτὸ λέγειν, ὥσπερ γυμνὸν καὶ ἀπηρημωμένον ἀπὸ τῶν ὄντων ἁπάντων, ἀδύνατον · ἦ γάρ;
ἀδύνατον.
ἆρα τῇδε σκοπῶν σύμφης, ὡς ἀνάγκη τόν τι λέγοντα ἕν γέ τι λέγειν;
οὕτως.
ἑνὸς γὰρ δὴ τό γε “τὶ” φήσεις σημεῖον εἶναι, τὸ δὲ “τινὲ” δυοῖν, τὸ δὲ “τινὲς” πολλῶν.
πῶς γὰρ οὔ;
τὸν δὲ δὴ μὴ τὶ λέγοντα ἀναγκαιότατον, ὡς ἔοικε, παντάπασι μηδὲν λέγειν.
ἀναγκαιότατον μὲν οὖν.
ἆρ’οὖν οὐ δὲ τοῦτο συγχωρητέον, τὸ τὸν τοιοῦτον λέγειν μέν, λέγειν μέντοι μηδέν, ἀλλ’οὐ δὲ λέγειν φατέον, ὅς γ’ἂν ἐπιχειρῇ μὴ ὂν φθέγγεσθαι;
τέλος γοῦν ἂν ἀπορίας ὁ λόγος ἔχοι.
μήπω μέγ’εἴπῃς · ἔτι γάρ, ὦ μακάριε, ἔστι, καὶ ταῦτά γε τῶν ἀποριῶν ἡ μεγίστη καὶ πρώτη. περὶ γὰρ αὐτὴν αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν οὖσα τυγχάνει.
πῶς φῄς; λέγε καὶ μηδὲν ἀποκνήσῃς.
τῷ μὲν ὄντι που προσγένοιτ’ἄν τι τῶν ὄντων ἕτερον.
πῶς γὰρ οὔ;
μὴ ὄντι δέ τι τῶν ὄντων ἆρά ποτε προσγίγνεσθαι φήσομεν δυνατὸν εἶναι;
καὶ πῶς;
ἀριθμὸν δὴ τὸν σύμπαντα τῶν ὄντων τίθεμεν.
εἴπερ γε καὶ ἄλλο τι θετέον ὡς ὄν.
μὴ τοίνυν μη δ’ἐπιχειρῶμεν ἀριθμοῦ μήτε πλῆθος μήτε ἓν πρὸς τὸ μὴ ὂν προσφέρειν.
οὔκουν ἂν ὀρθῶς γε, ὡς ἔοικεν, ἐπιχειροῖμεν, ὥς φησιν ὁ λόγος.
πῶς οὖν ἂν ἢ διὰ τοῦ στόματος φθέγξαιτο ἄν τις ἢ καὶ τῇ διανοίᾳ τὸ παράπαν λάβοι τὰ μὴ ὄντα ἢ τὸ μὴ ὂν χωρὶς ἀριθμοῦ;
λέγε πῇ;
μὴ ὄντα μὲν ἐπειδὰν λέγωμεν, ἆρα οὐ πλῆθος 238cἐπιχειροῦμεν ἀριθμοῦ προστιθέναι;
τί μήν;
μὴ ὂν δέ, ἆρα οὐ τὸ ἓν αὖ;
σαφέστατά γε.
καὶ μὴν οὔτε δίκαιόν γε οὔτε ὀρθόν φαμεν ὂν ἐπιχειρεῖν μὴ ὄντι προσαρμόττειν.
λέγεις ἀληθέστατα.
συννοεῖς οὖν ὡς οὔτε φθέγξασθαι δυνατὸν ὀρθῶς οὔτ’εἰπεῖν οὔτε διανοηθῆναι τὸ μὴ ὂν αὐτὸ καθ’αὑτό, ἀλλ’ἔστιν ἀδιανόητόντε καὶ ἄρρητον καὶ ἄφθεγκτον καὶ ἄλογον;
παντάπασι μὲν οὖν.
ἆρ’οὖν ἐψευσάμην ἄρτι λέγων τὴν μεγίστην ἀπορίαν ἐρεῖν αὐτοῦ πέρι, τὸ δὲ ἔτι μείζω τινὰ λέγειν ἄλλην ἔχομεν;
τίνα δή;
ὦ θαυμάσιε, οὐκ ἐννοεῖς αὐτοῖς τοῖς λεχθεῖσιν ὅτι καὶ τὸν ἐλέγχοντα εἰς ἀπορίαν καθίστησι τὸ μὴ ὂν οὕτως, ὥστε, ὁπόταν αὐτὸ ἐπιχειρῇ τις ἐλέγχειν, ἐναντία αὐτὸν αὑτῷ περὶ ἐκεῖνο ἀναγκάζεσθαι λέγειν;
πῶς φῄς; εἰπὲ ἔτι σαφέστερον.
οὐδὲν δεῖ τὸ σαφέστερον ἐν ἐμοὶ σκοπεῖν. ἐγὼ μὲν 238eγὰρ ὑποθέμενος οὔτε ἑνὸς οὔτε τῶν πολλῶν τὸ μὴ ὂν δεῖν μετέχειν, ἄρτιτε καὶ νῦν οὕτως ἓν αὐτὸ εἴρηκα · τὸ μὴ ὂν γὰρ φημί. συνίης τοι.
ναί.
καὶ μὴν αὖ καὶ σμικρὸν ἔμπροσθεν ἄφθεγκτόντε αὐτὸ καὶ ἄρρητον καὶ ἄλογον ἔφην εἶναι. συνέπῃ;
συνέπομαι. πῶς γὰρ οὔ;
οὐκοῦν τό γε εἶναι προσάπτειν πειρώμενος ἐναντία 239aτοῖς πρόσθεν ἔλεγον;
φαίνῃ.
τί δέ; τοῦτο προσάπτων οὐχ ὡς ἑνὶ διελεγόμην;
ναί.
καὶ μὴν ἄλογόν γε λέγων καὶ ἄρρητον καὶ ἄφθεγκτον ὥς γε πρὸς ἓν τὸν λόγον ἐποιούμην.
πῶς δ’οὔ;
φαμὲν δέ γε δεῖν, εἴπερ ὀρθῶς τις λέξει, μήτε ὡς ἓν μήτε ὡς πολλὰ διορίζειν αὐτό, μη δὲ τὸ παράπαν αὐτὸ καλεῖν · ἑνὸς γὰρ εἴδει καὶ κατὰ ταύτην ἂν τὴν πρόσρησιν προσαγορεύοιτο.
παντάπασί γε.
τὸν μὲν τοίνυν ἐμέ γε τί τις ἂν λέγοι; καὶ γὰρ πάλαι καὶ τὰ νῦν ἡττημένον ἂν εὕροι περὶ τὸν τοῦ μὴ ὄντος ἔλεγχον. ὥστε ἐν ἔμοιγε λέγοντι, καθάπερ εἶπον, μὴ σκοπῶμεν τὴν ὀρθολογίαν περὶ τὸ μὴ ὄν, ἀλλ’εἶα δὴ νῦν ἐν σοὶ σκεψώμεθα.
πῶς φῄς;
ἴθι ἡμῖν εὖ καὶ γενναίως, ἅτε νέος ὤν, ὅτι μάλιστα δύνασαι συντείνας πειράθητι, μήτε οὐσίαν μήτε τὸ ἓν μήτε πλῆθος ἀριθμοῦ προστιθεὶς τῷ μὴ ὄντι, κατὰ τὸ ὀρθὸν φθέγξασθαί τι περὶ αὐτοῦ.
πολλὴ μεντ- μεντἄν με καὶ ἄτοπος ἔχοι προθυμία τῆς ἐπιχειρήσεως, εἰ σὲ τοιαῦθ’ὁρῶν πάσχοντα αὐτὸς ἐπιχειροίην.
ἀλλ’εἰ δοκεῖ, σὲ μὲν καὶ ἐμὲ χαίρειν ἐῶμεν · ἕως δ’ἄν τινι δυναμένῳ δρᾶν τοῦτο ἐντυγχάνωμεν, μέχρι τούτου λέγωμεν ὡς παντὸς μᾶλλον πανούργως εἰς ἄπορον ὁ σοφιστὴς τόπον καταδέδυκεν.
καὶ μάλα δὴ φαίνεται.
τοιγαροῦν εἴ τινα φήσομεν αὐτὸν ἔχειν φανταστικὴν 239dτέχνην, ῥᾳδίως ἐκ ταύτης τῆς χρείας τῶν λόγων ἀντιλαμβανόμενος ἡμῶν εἰς το- τοὐναντίον ἀποστρέψει τοὺς λόγους, ὅταν εἰδωλοποιὸν αὐτὸν καλῶμεν, ἀνερωτῶν τί ποτε τὸ παράπαν εἴδωλον λέγομεν. σκοπεῖν οὖν, ὦ Θεαίτητε, χρὴ τί τις τῷ νεανίᾳ πρὸς τὸ ἐρωτώμενον ἀποκρινεῖται.
δῆλον ὅτι φήσομεν τάτε ἐν τοῖς ὕδασι καὶ κατόπτροις εἴδωλα, ἔτι καὶ τὰ γεγραμμένα καὶ τὰ τετυπωμένα καὶ τα- τἆλλα ὅσα που τοιαῦτ’ἔσθ’ἕτερα.
φανερός, ὦ Θεαίτητε, εἶ σοφιστὴν οὐχ ἑωρακώς.
τί δή;
δόξει σοι μύειν ἢ παντάπασιν οὐκ ἔχειν ὄμματα.
πῶς;
τὴν ἀπόκρισιν ὅταν οὕτως αὐτῷ διδῷς ἐὰν ἐν κατόπτροις ἢ πλάσμασι λέγῃς τι, καταγελάσεταί σου τῶν λόγων, ὅταν ὡς βλέποντι λέγῃς αὐτῷ, προσποιούμενος οὔτε κάτοπτρα 240aοὔτε ὕδατα γιγνώσκειν οὔτε τὸ παράπαν ὄψιν, τὸ δ’ἐκ τῶν λόγων ἐρωτήσει σε μόνον.
ποῖον;
τὸ διὰ πάντων τούτων ἃ πολλὰ εἰπὼν ἠξίωσας ἑνὶ προσειπεῖν ὀνόματι φθεγξάμενος εἴδωλον ἐπὶ πᾶσιν ὡς ἓν ὄν. λέγε οὖν καὶ ἀμύνου μηδὲν ὑποχωρῶν τὸν ἄνδρα.
τί δῆτα, ὦ ξένε, εἴδωλον ἂν φαῖμεν εἶναι πλήν γε τὸ πρὸς τα- τἀληθινὸν ἀφωμοιωμένον ἕτερον τοιοῦτον;
ἕτερον δὲ λέγεις τοιοῦτον ἀληθινόν, ἢ ἐπὶ τίνι τὸ 240bτοιοῦτον εἶπες;
οὐδαμῶς ἀληθινόν γε, ἀλλ’ἐοικὸς μέν.
ἆρα τὸ ἀληθινὸν ὄντως ὂν λέγων;
οὕτως.
τί δέ; τὸ μὴ ἀληθινὸν ἆρ’ἐναντίον ἀληθοῦς;
τί μήν;
οὐκ ὄντως ὂν ἄρα λέγεις τὸ ἐοικός, εἴπερ αὐτό γε μὴ ἀληθινὸν ἐρεῖς.
ἀλλ’ἔστι γε μήν πως.
οὔκουν ἀληθῶς γε, φῄς.
οὐ γὰρ οὖν · πλήν γ’εἰκὼν ὄντως.
οὐκ ὂν ἄρα ὄντως ἐστὶν ὄντως ἣν λέγομεν εἰκόνα;
κινδυνεύει τοιαύτην τινὰ πεπλέχθαι συμπλοκὴν τὸ μὴ ὂν τῷ ὄντι, καὶ μάλα ἄτοπον.
πῶς γὰρ οὐκ ἄτοπον; ὁρᾷς γοῦν ὅτι καὶ νῦν διὰ τῆς ἐπαλλάξεως ταύτης ὁ πολυκέφαλος σοφιστὴς ἠνάγκακεν ἡμᾶς τὸ μὴ ὂν οὐχ ἑκόντας ὁμολογεῖν εἶναί πως.
ὁρῶ καὶ μάλα.
τί δὲ δή; τὴν τέχνην αὐτοῦ τίνα ἀφορίσαντες ἡμῖν αὐτοῖς συμφωνεῖν οἷοίτε ἐσόμεθα;
πῇ καὶ τὸ ποῖόν τι φοβούμενος οὕτω λέγεις;
ὅταν περὶ τὸ φάντασμα αὐτὸν ἀπατᾶν φῶμεν καὶ τὴν τέχνην εἶναί τινα ἀπατητικὴν αὐτοῦ, τότε πότερον ψευδῆ δοξάζειν τὴν ψυχὴν ἡμῶν φήσομεν ὑπὸ τῆς ἐκείνου τέχνης, ἢ τί ποτ’ἐροῦμεν;
τοῦτο · τί γὰρ ἂν ἄλλο εἴπαιμεν;
ψευδὴς δ’αὖ δόξα ἔσται τα- τἀναντία τοῖς οὖσι δοξάζουσα, ἢ πῶς;
οὕτως · τα- τἀναντία.
λέγεις ἄρα τὰ μὴ ὄντα δοξάζειν τὴν ψευδῆ δόξαν;
ἀνάγκη.
πότερον μὴ εἶναι τὰ μὴ ὄντα δοξάζουσαν, ἤ πως εἶναι τὰ μηδαμῶς ὄντα;
εἶναί πως τὰ μὴ ὄντα δεῖ γε, εἴπερ ψεύσεταί ποτέ τίς τι καὶ κατὰ βραχύ.
τί δ’; οὐ καὶ μηδαμῶς εἶναι τὰ πάντως ὄντα δοξάζεται;
ναί.
καὶ τοῦτο δὴ ψεῦδος;
καὶ τοῦτο.
καὶ λόγος οἶμαι ψευδὴς οὕτω κατὰ τα- ταὐτὰ νομισθήσεται 241aτάτε ὄντα λέγων μὴ εἶναι καὶ τὰ μὴ ὄντα εἶναι.
πῶς γὰρ ἂν ἄλλως τοιοῦτος γένοιτο;
σχεδὸν οὐδαμῶς · ἀλλὰ ταῦτα ὁ σοφιστὴς οὐ φήσει. ἢ τίς μηχανὴ συγχωρεῖν τινα τῶν εὖ φρονούντων, ὅταν προσδιωμολογημένα ᾖ τὰ πρὸ τούτων ὁμολογηθέντα; μανθάνομεν, ὦ Θεαίτητε, ἃ λέγει;
πῶς γὰρ οὐ μανθάνομεν ὅτι τα- τἀναντία φήσει λέγειν ἡμᾶς τοῖς νυνδή, ψευδῆ τολμήσαντας εἰπεῖν ὡς ἔστιν 241bἐν δόξαιςτε καὶ κατὰ λόγους; τῷ γὰρ μὴ ὄντι τὸ ὂν προσάπτειν ἡμᾶς πολλάκις ἀναγκάζεσθαι, διομολογησαμένους νυνδὴ τοῦτο εἶναι πάντων ἀδυνατώτατον.
ὀρθῶς ἀπεμνημόνευσας. ἀλλ’ὅρα δὴ τί χρὴ δρᾶν τοῦ σοφιστοῦ πέρι · τὰς γὰρ ἀντιλήψεις καὶ ἀπορίας, ἐὰν αὐτὸν διερευνῶμεν ἐν τῇ τῶν ψευδουργῶν καὶ γοήτων τέχνῃ τιθέντες, ὁρᾷς ὡς εὔποροι καὶ πολλαί.
καὶ μάλα.
μικρὸν μέρος τοίνυν αὐτῶν διεληλύθαμεν, οὐσῶν 241cὡς ἔπος εἰπεῖν ἀπεράντων.
ἀδύνατόν γ’ἄν, ὡς ἔοικεν, εἴη τὸν σοφιστὴν ἑλεῖν, εἰ ταῦτα οὕτως ἔχει.
τί οὖν; οὕτως ἀποστησόμεθα νῦν μαλθακισθέντες;
οὔκουν ἔγωγέ φημι δεῖν, εἰ καὶ κατὰ σμικρὸν οἷοίτ’ἐπιλαβέσθαι πῃ τα- τἀνδρός ἐσμεν.
ἕξεις οὖν συγγνώμην καὶ καθάπερ νῦν εἶπες ἀγαπήσεις ἐάν πῃ καὶ κατὰ βραχὺ παρασπασώμεθα οὕτως ἰσχυροῦ λόγου;
πῶς γὰρ οὐχ ἕξω;
τόδε τοίνυν ἔτι μᾶλλον παραιτοῦμαί σε.
τὸ ποῖον;
μή με οἷον πατραλοίαν ὑπολάβῃς γίγνεσθαί τινα.
τί δή;
τὸν τοῦ πατρὸς Παρμενίδου λόγον ἀναγκαῖον ἡμῖν ἀμυνομένοις ἔσται βασανίζειν, καὶ βιάζεσθαι τότε μὴ ὂν ὡς ἔστι κατά τι καὶ τὸ ὂν αὖ πάλιν ὡς οὐκ ἔστι πῃ.
φαίνεται τὸ τοιοῦτον διαμαχετέον ἐν τοῖς λόγοις.
πῶς γὰρ οὐ φαίνεται καὶ τὸ λεγόμενον δὴ τοῦτο τυφλῷ; τούτων γὰρ μήτ’ἐλεγχθέντων μήτε ὁμολογηθέντων σχολῇ ποτέ τις οἷόςτε ἔσται περὶ λόγων ψευδῶν λέγων ἢ δόξης, εἴτε εἰδώλων εἴτε εἰκόνων εἴτε μιμημάτων εἴτε φαντασμάτων αὐτῶν, ἢ καὶ περὶ τεχνῶν τῶν ὅσαι περὶ ταῦτά εἰσι, μὴ καταγέλαστος εἶναι τά γ’ἐναντία ἀναγκαζόμενος αὑτῷ λέγειν.
ἀληθέστατα.
διὰ ταῦτα μέντοι τολμητέον ἐπιτίθεσθαι τῷ πατρικῷ λόγῳ νῦν, ἢ τὸ παράπαν ἐατέον, εἰ τοῦτό τις εἴργει δρᾶν ὄκνος.
ἀλλ’ἡμᾶς τοῦτό γε μηδὲν μηδαμῇ εἴρξῃ.
τρίτον τοίνυν ἔτι σε σμικρόν τι παραιτήσομαι.
λέγε μόνον.
εἶπόν που νυνδὴ λέγων ὡς πρὸς τὸν περὶ ταῦτ’ἔλεγχον ἀείτε ἀπειρηκὼς ἐγὼ τυγχάνω καὶ δὴ καὶ τὰ νῦν.
εἶπες.
φοβοῦμαι δὴ τὰ εἰρημένα, μή ποτε διὰ ταῦτά σοι μανικὸς εἶναι δόξω παρὰ πόδα μεταβαλὼν ἐμαυτὸν ἄνω καὶ 242bκάτω. σὴν γὰρ δὴ χάριν ἐλέγχειν τὸν λόγον ἐπιθησόμεθα, ἐάνπερ ἐλέγχωμεν.
ὡς τοίνυν ἔμοιγε μηδαμῇ δόξων μηδὲν πλημμελεῖν, ἂν ἐπὶ τὸν ἔλεγχον τοῦτον καὶ τὴν ἀπόδειξιν ἴῃς, θαρρῶν ἴθι τούτου γε ἕνεκα.
φέρε δή, τίνα ἀρχήν τις ἂν ἄρξαιτο παρακινδυνευτικοῦ λόγου; δοκῶ μὲν γὰρ τήνδ’, ὦ παῖ, τὴν ὁδὸν ἀναγκαιοτάτην ἡμῖν εἶναι τρέπεσθαι.
ποίαν δή;
τὰ δοκοῦντα νῦν ἐναργῶς ἔχειν ἐπισκέψασθαι πρῶτον 242cμή πῃ τεταραγμένοι μὲν ὦμεν περὶ ταῦτα, ῥᾳδίως δ’ἀλλήλοις ὁμολογῶμεν ὡς εὐκρινῶς ἔχοντες.
λέγε σαφέστερον ὃ λέγεις.
εὐκόλως μοι δοκεῖ Παρμενίδης ἡμῖν διειλέχθαι καὶ πᾶς ὅστις πώποτε ἐπὶ κρίσιν ὥρμησε τοῦ τὰ ὄντα διορίσασθαι πόσατε καὶ ποῖά ἐστιν.
πῇ;
μῦθόν τινα ἕκαστος φαίνεταί μοι διηγεῖσθαι παισὶν ὡς οὖσιν ἡμῖν, ὁ μὲν ὡς τρία τὰ ὄντα, πολεμεῖ δὲ ἀλλήλοις 242dἐνίοτε αὐτῶν ἄττα πῃ, τοτὲ δὲ καὶ φίλα γιγνόμενα γάμουςτε καὶ τόκους καὶ τροφὰς τῶν ἐκγόνων παρέχεται · δύο δὲ ἕτερος εἰπών, ὑγρὸν καὶ ξηρὸν ἢ θερμὸν καὶ ψυχρόν, συνοικίζειτε αὐτὰ καὶ ἐκδίδωσι · τὸ δὲ παρ’ἡμῖν Ἐλεατικὸν ἔθνος, ἀπὸ Ξενοφάνουςτε καὶ ἔτι πρόσθεν ἀρξάμενον, ὡς ἑνὸς ὄντος τῶν πάντων καλουμένων οὕτω διεξέρχεται τοῖς μύθοις. Ἰάδες δὲ καὶ Σικελαί τινες ὕστερον Μοῦσαι συνενόησαν ὅτι συμπλέκειν 242eἀσφαλέστατον ἀμφότερα καὶ λέγειν ὡς τὸ ὂν πολλάτε καὶ ἕν ἐστιν, ἔχθρᾳ δὲ καὶ φιλίᾳ συνέχεται. διαφερόμενον γὰρ ἀεὶ συμφέρεται, φασὶν αἱ συντονώτεραι τῶν Μουσῶν · αἱ δὲ μαλακώτεραι τὸ μὲν ἀεὶ ταῦτα οὕτως ἔχειν ἐχάλασαν, ἐν μέρει δὲ τοτὲ μὲν ἓν εἶναί φασι τὸ πᾶν καὶ φίλον ὑπ’243aἀφροδίτης, τοτὲ δὲ πολλὰ καὶ πολέμιον αὐτὸ αὑτῷ διὰ νεῖκός τι. ταῦτα δὲ πάντα εἰ μὲν ἀληθῶς τις ἢ μὴ τούτων εἴρηκε, χαλεπὸν καὶ πλημμελὲς οὕτω μεγάλα κλεινοῖς καὶ παλαιοῖς ἀνδράσιν ἐπιτιμᾶν · ἐκεῖνο δὲ ἀνεπίφθονον ἀποφήνασθαι — τὸ ποῖον; ὅτι λίαν τῶν πολλῶν ἡμῶν ὑπεριδόντες ὠλιγώρησαν · οὐδὲν γὰρ φροντίσαντες εἴτ’ἐπακολουθοῦμεν αὐτοῖς λέγουσιν 243bεἴτε ἀπολειπόμεθα, περαίνουσι τὸ σφέτερον αὐτῶν ἕκαστοι.
πῶς λέγεις;
ὅταν τις αὐτῶν φθέγξηται λέγων ὡς ἔστιν ἢ γέγονεν ἢ γίγνεται πολλὰ ἢ ἓν ἢ δύο, καὶ θερμὸν αὖ ψυχρῷ συγκεραννύμενον, ἄλλοθί πῃ διακρίσεις καὶ συγκρίσεις ὑποτιθείς, τούτων, ὦ Θεαίτητε, ἑκάστοτε σύ τι πρὸς θεῶν συνίης ὅτι λέγουσιν; ἐγὼ μὲν γὰρ ὅτε μὲν ἦν νεώτερος, τοῦτότε τὸ νῦν ἀπορούμενον ὁπότε τις εἴποι, τὸ μὴ ὄν, ἀκριβῶς ᾤμην συνιέναι. νῦν δὲ ὁρᾷς ἵν’ἐσμὲν αὐτοῦ πέρι τῆς ἀπορίας.
ὁρῶ.
τάχα τοίνυν ἴσως οὐχ ἧττον κατὰ τὸ ὂν τα- ταὐτὸν τοῦτο πάθος εἰληφότες ἐν τῇ ψυχῇ περὶ μὲν τοῦτο εὐπορεῖν φαμεν καὶ μανθάνειν ὁπόταν τις αὐτὸ φθέγξηται, περὶ δὲ τα- θάτερον οὔ, πρὸς ἀμφότερα ὁμοίως ἔχοντες.
ἴσως.
καὶ περὶ τῶν ἄλλων δὴ τῶν προειρημένων ἡμῖν τα- ταὐτὸν τοῦτο εἰρήσθω.
πάνυ γε.
τῶν μὲν τοίνυν πολλῶν πέρι καὶ μετὰ τοῦτο σκεψόμεθ’, 243dἂν δόξῃ, περὶ δὲ τοῦ μεγίστουτε καὶ ἀρχηγοῦ πρώτου νῦν σκεπτέον.
τίνος δὴ λέγεις; ἢ δῆλον ὅτι τὸ ὂν φῂς πρῶτον δεῖν διερευνήσασθαι τί ποθ’οἱ λέγοντες αὐτὸ δηλοῦν ἡγοῦνται;
κατὰ πόδα γε, ὦ Θεαίτητε, ὑπέλαβες. λέγω γὰρ δὴ ταύτῃ δεῖν ποιεῖσθαι τὴν μέθοδον ἡμᾶς, οἷον αὐτῶν παρόντων ἀναπυνθανομένους ὧδε · “φέρε, ὁπόσοι θερμὸν καὶ ψυχρὸν ἤ τινε δύο τοιούτω τὰ πάντ’εἶναί φατε, τί ποτε 243eἄρα τοῦτ’ἐπ’ἀμφοῖν φθέγγεσθε, λέγοντες ἄμφω καὶ ἑκάτερον εἶναι; τί τὸ εἶναι τοῦτο ὑπολάβωμεν ὑμῶν; πότερον τρίτον παρὰ τὰ δύο ἐκεῖνα, καὶ τρία τὸ πᾶν ἀλλὰ μὴ δύο ἔτι καθ’ὑμᾶς τιθῶμεν; οὐ γάρ που τοῖν γε δυοῖν καλοῦντες τα- θάτερον ὂν ἀμφότερα ὁμοίως εἶναι λέγετε · σχεδὸν γὰρ ἂν ἀμφοτέρως ἕν, ἀλλ’οὐ δύο εἴτην”.
ἀληθῆ λέγεις.
“ἀλλ’ἆρά γε τὰ ἄμφω βούλεσθε καλεῖν ὄν”;
ἴσως.
“ἀλλ’, ὦ φίλοι,” φήσομεν, “κα- κἂν οὕτω τὰ δύο λέγοιτ’ἂν σαφέστατα ἕν”.
ὀρθότατα εἴρηκας.
“ἐπειδὴ τοίνυν ἡμεῖς ἠπορήκαμεν, ὑμεῖς αὐτὰ ἡμῖν ἐμφανίζετε ἱκανῶς, τί ποτε βούλεσθε σημαίνειν ὁπόταν ὂν φθέγγησθε. δῆλον γὰρ ὡς ὑμεῖς μὲν ταῦτα πάλαι γιγνώσκετε, ἡμεῖς δὲ πρὸ τοῦ μὲν ᾠόμεθα, νῦν δ’ἠπορήκαμεν. διδάσκετε οὖν πρῶτον τοῦτ’αὐτὸ ἡμᾶς, ἵνα μὴ δοξάζωμεν μανθάνειν μὲν τὰ λεγόμενα παρ’ὑμῶν, τὸ δὲ 244bτούτου γίγνηται πᾶν το- τοὐναντίον”. ταῦτα δὴ λέγοντέςτε καὶ ἀξιοῦντες παράτε τούτων καὶ παρὰ τῶν ἄλλων ὅσοι πλεῖον ἑνὸς λέγουσι τὸ πᾶν εἶναι, μῶν, ὦ παῖ, τὶ πλημμελήσομεν;
ἥκιστά γε.
τί δέ; παρὰ τῶν ἓν τὸ πᾶν λεγόντων ἆρ’οὐ πευστέον εἰς δύναμιν τί ποτε λέγουσι τὸ ὄν;
πῶς γὰρ οὔ;
τόδε τοίνυν ἀποκρινέσθων. “ἕν πού φατε μόνον εἶναι”; — “φαμὲν γάρ,” φήσουσιν. ἦ γάρ;
ναί.
“τί δέ; ὂν καλεῖτέ τι”;
ναί.
“πότερον ὅπερ ἕν, ἐπὶ τῷ αὐτῷ προσχρώμενοι δυοῖν ὀνόμασιν, ἢ πῶς”;
τίς οὖν αὐτοῖς ἡ μετὰ τοῦτ’, ὦ ξένε, ἀπόκρισις;
δῆλον, ὦ Θεαίτητε, ὅτι τῷ ταύτην τὴν ὑπόθεσιν ὑποθεμένῳ πρὸς τὸ νῦν ἐρωτηθὲν καὶ πρὸς ἄλλο δὲ ὁτιοῦν οὐ πάντων ῥᾷστον ἀποκρίνασθαι.
πῶς;
τότε δύο ὀνόματα ὁμολογεῖν εἶναι μηδὲν θέμενον πλὴν ἓν καταγέλαστόν που.
πῶς δ’οὔ;
καὶ τὸ παράπαν γε ἀποδέχεσθαί του λέγοντος ὡς 244dἔστιν ὄνομά τι, λόγον οὐκ ἂν ἔχον.
πῇ;
τιθείςτε το- τοὔνομα τοῦ πράγματος ἕτερον δύο λέγει πού τινε.
ναί.
καὶ μὴν ἂν τα- ταὐτόν γε αὐτῷ τιθῇ το- τοὔνομα, ἢ μηδενὸς ὄνομα ἀναγκασθήσεται λέγειν, εἰ δέ τινος αὐτὸ φήσει, συμβήσεται τὸ ὄνομα ὀνόματος ὄνομα μόνον, ἄλλου δὲ οὐδενὸς ὄν.
οὕτως.
καὶ τὸ ἕν γε, ἑνὸς ὄνομα ὂν καὶ τοῦ ὀνόματος αὖ τὸ ἓν ὄν.
ἀνάγκη.
τί δέ; τὸ ὅλον ἕτερον τοῦ ὄντος ἑνὸς ἢ τα- ταὐτὸν φήσουσι τούτῳ;
πῶς γὰρ οὐ φήσουσίτε καὶ φασίν;
εἰ τοίνυν ὅλον ἐστίν, ὥσπερ καὶ Παρμενίδης λέγει, “πάντοθεν εὐκύκλου σφαίρης ἐναλίγκιον ὄγκῳ, μεσσόθεν ἰσοπαλὲς πάντῃ · τὸ γὰρ οὔτε τι μεῖζον οὔτε τι βαιότερον πελέναι χρεόν ἐστι τῇ ἢ τῇ,” τοιοῦτόν γε ὂν τὸ ὂν μέσοντε καὶ ἔσχατα ἔχει, ταῦτα δὲ ἔχον πᾶσα ἀνάγκη μέρη ἔχειν · ἢ πῶς;
οὕτως.
ἀλλὰ μὴν τό γε μεμερισμένον πάθος μὲν τοῦ ἑνὸς ἔχειν ἐπὶ τοῖς μέρεσι πᾶσιν οὐδὲν ἀποκωλύει, καὶ ταύτῃ δὴ πᾶντε ὂν καὶ ὅλον ἓν εἶναι.
τί δ’οὔ;
τὸ δὲ πεπονθὸς ταῦτα ἆρ’οὐκ ἀδύνατον αὐτό γε τὸ ἓν αὐτὸ εἶναι;
πῶς;
ἀμερὲς δήπου δεῖ παντελῶς τό γε ἀληθῶς ἓν κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον εἰρῆσθαι.
δεῖ γὰρ οὖν.
τὸ δέ γε τοιοῦτον ἐκ πολλῶν μερῶν ὂν οὐ συμφωνήσει τῷ λόγῳ.
μανθάνω.
πότερον δὴ πάθος ἔχον τὸ ὂν τοῦ ἑνὸς οὕτως ἕντε ἔσται καὶ ὅλον, ἢ παντάπασι μὴ λέγωμεν ὅλον εἶναι τὸ ὄν;
χαλεπὴν προβέβληκας αἵρεσιν.
ἀληθέστατα μέντοι λέγεις. πεπονθόςτε γὰρ τὸ ὂν ἓν εἶναί πως οὐ τα- ταὐτὸν ὂν τῷ ἑνὶ φανεῖται, καὶ πλέονα δὴ τὰ πάντα ἑνὸς ἔσται.
ναί.
καὶ μὴν ἐάν γε τὸ ὂν ᾖ μὴ ὅλον διὰ τὸ πεπονθέναι τὸ ὑπ’ἐκείνου πάθος, ᾖ δὲ αὐτὸ τὸ ὅλον, ἐνδεὲς τὸ ὂν ἑαυτοῦ συμβαίνει.
πάνυ γε.
καὶ κατὰ τοῦτον δὴ τὸν λόγον ἑαυτοῦ στερόμενον οὐκ ὂν ἔσται τὸ ὄν.
οὕτως.
καὶ ἑνός γε αὖ πλείω τὰ πάντα γίγνεται, τοῦτε ὄντος καὶ τοῦ ὅλου χωρὶς ἰδίαν ἑκατέρου φύσιν εἰληφότος.
ναί.
μὴ ὄντος δέ γε τὸ παράπαν τοῦ ὅλου, τα- ταὐτάτε 245dταῦτα ὑπάρχει τῷ ὄντι, καὶ πρὸς τῷ μὴ εἶναι μη δ’ἂν γενέσθαι ποτὲ ὄν.
τί δή;
τὸ γενόμενον ἀεὶ γέγονεν ὅλον · ὥστε οὔτε οὐσίαν οὔτε γένεσιν ὡς οὖσαν δεῖ προσαγορεύειν τὸ ὅλον ἐν τοῖς οὖσι μὴ τιθέντα.
παντάπασιν ἔοικε ταῦθ’οὕτως ἔχειν.
καὶ μὴν οὐ δ’ὁποσονοῦν τι δεῖ τὸ μὴ ὅλον εἶναι · ποσόν τι γὰρ ὄν, ὁπόσον ἂν ᾖ, τοσοῦτον ὅλον ἀναγκαῖον αὐτὸ εἶναι.
κομιδῇ γε.
καὶ τοίνυν ἄλλα μυρία ἀπεράντους ἀπορίας ἕκαστον 245eεἰληφὸς φανεῖται τῷ τὸ ὂν εἴτε δύο τινὲ εἴτε ἓν μόνον εἶναι λέγοντι.
δηλοῖ σχεδὸν καὶ τὰ νῦν ὑποφαίνοντα · συνάπτεται γὰρ ἕτερον ἐξ ἄλλου, μείζω καὶ χαλεπωτέραν φέρον περὶ τῶν ἔμπροσθεν ἀεὶ ῥηθέντων πλάνην.
τοὺς μὲν τοίνυν διακριβολογουμένους ὄντοςτε πέρι καὶ μή, πάντας μὲν οὐ διεληλύθαμεν, ὅμως δὲ ἱκανῶς ἐχέτω · τοὺς δὲ ἄλλως λέγοντας αὖ θεατέον, ἵν’ἐκ πάντων ἴδωμεν 246aὅτι τὸ ὂν τοῦ μὴ ὄντος οὐδὲν εὐπορώτερον εἰπεῖν ὅτι ποτ’ἔστιν.
οὐκοῦν πορεύεσθαι χρὴ καὶ ἐπὶ τούτους.
καὶ μὴν ἔοικέ γε ἐν αὐτοῖς οἷον γιγαντομαχία τις εἶναι διὰ τὴν ἀμφισβήτησιν περὶ τῆς οὐσίας πρὸς ἀλλήλους.
πῶς;
οἱ μὲν εἰς γῆν ἐξ οὐρανοῦ καὶ τοῦ ἀοράτου πάντα ἕλκουσι, ταῖς χερσὶν ἀτεχνῶς πέτρας καὶ δρῦς περιλαμβάνοντες. τῶν γὰρ τοιούτων ἐφαπτόμενοι πάντων διισχυρίζονται τοῦτο εἶναι μόνον ὃ παρέχει προσβολὴν καὶ ἐπαφήν 246bτινα, τα- ταὐτὸν σῶμα καὶ οὐσίαν ὁριζόμενοι, τῶν δὲ ἄλλων εἴ τίς τι φήσει μὴ σῶμα ἔχον εἶναι, καταφρονοῦντες τὸ παράπαν καὶ οὐδὲν ἐθέλοντες ἄλλο ἀκούειν.
ἦ δεινοὺς εἴρηκας ἄνδρας · ἤδη γὰρ καὶ ἐγὼ τούτων συχνοῖς προσέτυχον.
τοιγαροῦν οἱ πρὸς αὐτοὺς ἀμφισβητοῦντες μάλα εὐλαβῶς ἄνωθεν ἐξ ἀοράτου ποθὲν ἀμύνονται, νοητὰ ἄττα καὶ ἀσώματα εἴδη βιαζόμενοι τὴν ἀληθινὴν οὐσίαν εἶναι · τὰ δὲ ἐκείνων σώματα καὶ τὴν λεγομένην ὑπ’αὐτῶν ἀλήθειαν 246cκατὰ σμικρὰ διαθραύοντες ἐν τοῖς λόγοις γένεσιν ἀντ’οὐσίας φερομένην τινὰ προσαγορεύουσιν. ἐν μέσῳ δὲ περὶ ταῦτα ἄπλετος ἀμφοτέρων μάχη τις, ὦ Θεαίτητε, ἀεὶ συνέστηκεν.
ἀληθῆ.
παρ’ἀμφοῖν τοίνυν τοῖν γενοῖν κατὰ μέρος λάβωμεν λόγον ὑπὲρ ἧς τίθενται τῆς οὐσίας.
πῶς οὖν δὴ ληψόμεθα;
παρὰ μὲν τῶν ἐν εἴδεσιν αὐτὴν τιθεμένων ῥᾷον, ἡμερώτεροι γάρ · παρὰ δὲ τῶν εἰς σῶμα πάντα ἑλκόντων 246dβίᾳ χαλεπώτερον, ἴσως δὲ καὶ σχεδὸν ἀδύνατον. ἀλλ’ὧδέ μοι δεῖν δοκεῖ περὶ αὐτῶν δρᾶν.
πῶς;
μάλιστα μέν, εἴ πῃ δυνατὸν ἦν, ἔργῳ βελτίους αὐτοὺς ποιεῖν · εἰ δὲ τοῦτο μὴ ἐγχωρεῖ, λόγῳ ποιῶμεν, ὑποτιθέμενοι νομιμώτερον αὐτοὺς ἢ νῦν ἐθέλοντας ἂν ἀποκρίνασθαι. τὸ γὰρ ὁμολογηθὲν παρὰ βελτιόνων που κυριώτερον ἢ τὸ παρὰ χειρόνων · ἡμεῖς δὲ οὐ τούτων φροντίζομεν, ἀλλὰ τα- τἀληθὲς ζητοῦμεν.
ὀρθότατα.
κέλευε δὴ τοὺς βελτίους γεγονότας ἀποκρίνασθαί σοι, καὶ τὸ λεχθὲν παρ’αὐτῶν ἀφερμήνευε.
ταῦτ’ἔσται.
λεγόντων δὴ θνητὸν ζῷον εἴ φασιν εἶναί τι.
πῶς δ’οὔ;
τοῦτο δὲ οὐ σῶμα ἔμψυχον ὁμολογοῦσιν;
πάνυ γε.
τιθέντες τι τῶν ὄντων ψυχήν;
ναί.
τί δέ; ψυχὴν οὐ τὴν μὲν δικαίαν, τὴν δὲ ἄδικόν φασιν εἶναι, καὶ τὴν μὲν φρόνιμον, τὴν δὲ ἄφρονα;
τί μήν;
ἀλλ’οὐ δικαιοσύνης ἕξει καὶ παρουσίᾳ τοιαύτην αὐτῶν ἑκάστην γίγνεσθαι, καὶ τῶν ἐναντίων τὴν ἐναντίαν;
ναί, καὶ ταῦτα σύμφασιν.
ἀλλὰ μὴν τό γε δυνατόν τῳ παραγίγνεσθαι καὶ ἀπογίγνεσθαι πάντως εἶναί τι φήσουσιν.
φασὶ μὲν οὖν.
οὔσης οὖν δικαιοσύνης καὶ φρονήσεως καὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς καὶ τῶν ἐναντίων, καὶ δὴ καὶ ψυχῆς ἐν ᾗ ταῦτα ἐγγίγνεται, πότερον ὁρατὸν καὶ ἁπτὸν εἶναί φασί τι αὐτῶν ἢ πάντα ἀόρατα;
σχεδὸν οὐδὲν τούτων γε ὁρατόν.
τί δὲ τῶν τοιούτων; μῶν σῶμά τι λέγουσιν ἴσχειν;
τοῦτο οὐκέτι κατὰ τα- ταὐτὰ ἀποκρίνονται πᾶν, ἀλλὰ τὴν μὲν ψυχὴν αὐτὴν δοκεῖν σφίσι σῶμά τι κεκτῆσθαι, φρόνησιν δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον ὧν ἠρώτηκας, αἰσχύνονται 247cτὸ τολμᾶν ἢ μηδὲν τῶν ὄντων αὐτὰ ὁμολογεῖν ἢ πάντ’εἶναι σώματα διισχυρίζεσθαι.
σαφῶς γὰρ ἡμῖν, ὦ Θεαίτητε, βελτίους γεγόνασιν ἇνδρες · ἐπεὶ τούτων οὐ δ’ἂν ἓν ἐπαισχυνθεῖεν οἵ γε αὐτῶν σπαρτοίτε καὶ αὐτόχθονες, ἀλλὰ διατείνοιντ’ἂν πᾶν ὃ μὴ δυνατοὶ ταῖς χερσὶ συμπιέζειν εἰσίν, ὡς ἄρα τοῦτο οὐδὲν τὸ παράπαν ἐστίν.
σχεδὸν οἷα διανοοῦνται λέγεις.
πάλιν τοίνυν ἀνερωτῶμεν αὐτούς · εἰ γάρ τι καὶ 247dσμικρὸν ἐθέλουσι τῶν ὄντων συγχωρεῖν ἀσώματον, ἐξαρκεῖ. τὸ γὰρ ἐπίτε τούτοις ἅμα καὶ ἐπ’ἐκείνοις ὅσα ἔχει σῶμα συμφυὲς γεγονός, εἰς ὃ βλέποντες ἀμφότερα εἶναι λέγουσι, τοῦτο αὐτοῖς ῥητέον. τάχ’οὖν ἴσως ἂν ἀποροῖεν · εἰ δή τι τοιοῦτον πεπόνθασι, σκόπει, προτεινομένων ἡμῶν, ἆρ’ἐθέλοιεν ἂν δέχεσθαι καὶ ὁμολογεῖν τοιόνδ’εἶναι τὸ ὄν.
τὸ ποῖον δή; λέγε, καὶ τάχα εἰσόμεθα.
λέγω δὴ τὸ καὶ ὁποιανοῦν κεκτημένον δύναμιν 247eεἴτ’εἰς τὸ ποιεῖν ἕτερον ὁτιοῦν πεφυκὸς εἴτ’εἰς τὸ παθεῖν καὶ σμικρότατον ὑπὸ τοῦ φαυλοτάτου, κα- κἂν εἰ μόνον εἰς ἅπαξ, πᾶν τοῦτο ὄντως εἶναι · τίθεμαι γὰρ ὅρον τὰ ὄντα ὡς ἔστιν οὐκ ἄλλο τι πλὴν δύναμις.
ἀλλ’ἐπείπερ αὐτοί γε οὐκ ἔχουσιν ἐν τῷ παρόντι τούτου βέλτιον λέγειν, δέχονται τοῦτο.
καλῶς · ἴσως γὰρ ἂν εἰς ὕστερον ἡμῖντε καὶ τούτοις 248aἕτερον ἂν φανείη. πρὸς μὲν οὖν τούτους τοῦτο ἡμῖν ἐνταῦθα μενέτω συνομολογηθέν.
μένει.
πρὸς δὴ τοὺς ἑτέρους ἴωμεν, τοὺς τῶν εἰδῶν φίλους · σὺ δ’ἡμῖν καὶ τὰ παρὰ τούτων ἀφερμήνευε.
ταῦτ’ἔσται.
γένεσιν, τὴν δὲ οὐσίαν χωρίς που διελόμενοι λέγετε; ἦ γάρ;
ναί.
καὶ σώματι μὲν ἡμᾶς γενέσει δι’αἰσθήσεως κοινωνεῖν, διὰ λογισμοῦ δὲ ψυχῇ πρὸς τὴν ὄντως οὐσίαν, ἣν ἀεὶ κατὰ τα- ταὐτὰ ὡσαύτως ἔχειν φατέ, γένεσιν δὲ ἄλλοτε ἄλλως.
φαμὲν γὰρ οὖν.
τὸ δὲ δὴ κοινωνεῖν, ὦ πάντων ἄριστοι, τί τοῦθ’ὑμᾶς ἐπ’ἀμφοῖν λέγειν φῶμεν; ἆρ’οὐ τὸ νυνδὴ παρ’ἡμῶν ῥηθέν;
τὸ ποῖον;
πάθημα ἢ ποίημα ἐκ δυνάμεώς τινος ἀπὸ τῶν πρὸς ἄλληλα συνιόντων γιγνόμενον. τάχ’οὖν, ὦ Θεαίτητε, αὐτῶν τὴν πρὸς ταῦτα ἀπόκρισιν σὺ μὲν οὐ κατακούεις, ἐγὼ δὲ ἴσως διὰ συνήθειαν.
τίν’οὖν δὴ λέγουσι λόγον;
οὐ συγχωροῦσιν ἡμῖν τὸ νυνδὴ ῥηθὲν πρὸς τοὺς γηγενεῖς οὐσίας πέρι.
τὸ ποῖον;
ἱκανὸν ἔθεμεν ὅρον που τῶν ὄντων, ὅταν τῳ παρῇ ἡ τοῦ πάσχειν ἢ δρᾶν καὶ πρὸς τὸ σμικρότατον δύναμις;
ναί.
πρὸς δὴ ταῦτα τόδε λέγουσιν, ὅτι γενέσει μὲν μέτεστι τοῦ πάσχειν καὶ ποιεῖν δυνάμεως, πρὸς δὲ οὐσίαν τούτων οὐδετέρου τὴν δύναμιν ἁρμόττειν φασίν.
οὐκοῦν λέγουσί τι;
πρὸς ὅ γε λεκτέον ἡμῖν ὅτι δεόμεθα παρ’αὐτῶν 248dἔτι πυθέσθαι σαφέστερον εἰ προσομολογοῦσι τὴν μὲν ψυχὴν γιγνώσκειν, τὴν δ’οὐσίαν γιγνώσκεσθαι.
φασὶ μὴν τοῦτό γε.
τί δέ; τὸ γιγνώσκειν ἢ τὸ γιγνώσκεσθαί φατε ποίημα ἢ πάθος ἢ ἀμφότερον; ἢ τὸ μὲν πάθημα, τὸ δὲ τα- θάτερον; ἢ παντάπασιν οὐδέτερον οὐδετέρου τούτων μεταλαμβάνειν;
δῆλον ὡς οὐδέτερον οὐδετέρου · τα- τἀναντία γὰρ ἂν τοῖς ἔμπροσθεν λέγοιεν.
μανθάνω · τόδε γε, ὡς τὸ γιγνώσκειν εἴπερ ἔσται 248eποιεῖν τι, τὸ γιγνωσκόμενον ἀναγκαῖον αὖ συμβαίνει πάσχειν. τὴν οὐσίαν δὴ κατὰ τὸν λόγον τοῦτον γιγνωσκομένην ὑπὸ τῆς γνώσεως, καθ’ὅσον γιγνώσκεται, κατὰ τοσοῦτον κινεῖσθαι διὰ τὸ πάσχειν, ὃ δή φαμεν οὐκ ἂν γενέσθαι περὶ τὸ ἠρεμοῦν.
ὀρθῶς.
τί δὲ πρὸς Διός; ὡς ἀληθῶς κίνησιν καὶ ζωὴν καὶ ψυχὴν καὶ φρόνησιν ἦ ῥᾳδίως πεισθησόμεθα τῷ παντελῶς 249aὄντι μὴ παρεῖναι, μη δὲ ζῆν αὐτὸ μη δὲ φρονεῖν, ἀλλὰ σεμνὸν καὶ ἅγιον, νοῦν οὐκ ἔχον, ἀκίνητον ἑστὸς εἶναι;
δεινὸν μεντ- μεντἄν, ὦ ξένε, λόγον συγχωροῖμεν.
ἀλλὰ νοῦν μὲν ἔχειν, ζωὴν δὲ μὴ φῶμεν;
καὶ πῶς;
ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἀμφότερα ἐνόντ’αὐτῷ λέγομεν, οὐ μὴν ἐν ψυχῇ γε φήσομεν αὐτὸ ἔχειν αὐτά;
καὶ τίν’ἂν ἕτερον ἔχοι τρόπον;
ἀλλὰ δῆτα νοῦν μὲν καὶ ζωὴν καὶ ψυχὴν ἔχειν, ἀκίνητον μέντοι τὸ παράπαν ἔμψυχον ὂν ἑστάναι;
πάντα ἔμοιγε ἄλογα ταῦτ’εἶναι φαίνεται.
καὶ τὸ κινούμενον δὴ καὶ κίνησιν συγχωρητέον ὡς ὄντα.
πῶς δ’οὔ;
συμβαίνει δ’οὖν, ὦ Θεαίτητε, ἀκινήτωντε ὄντων νοῦν μηδενὶ περὶ μηδενὸς εἶναι μηδαμοῦ.
κομιδῇ μὲν οὖν.
καὶ μὴν ἐὰν αὖ φερόμενα καὶ κινούμενα πάντ’εἶναι συγχωρῶμεν, καὶ τούτῳ τῷ λόγῳ τα- ταὐτὸν τοῦτο ἐκ τῶν ὄντων ἐξαιρήσομεν.
πῶς;
τὸ κατὰ τα- ταὐτὰ καὶ ὡσαύτως καὶ περὶ τὸ αὐτὸ δοκεῖ 249cσοι χωρὶς στάσεως γενέσθαι ποτ’ἄν;
οὐδαμῶς.
τί δ’; ἄνευ τούτων νοῦν καθορᾷς ὄντα ἢ γενόμενον ἂν καὶ ὁπουοῦν;
ἥκιστα.
καὶ μὴν πρός γε τοῦτον παντὶ λόγῳ μαχετέον, ὃς ἂν ἐπιστήμην ἢ φρόνησιν ἢ νοῦν ἀφανίζων ἰσχυρίζηται περί τινος ὁπῃοῦν.
σφόδρα γε.
τῷ δὴ φιλοσόφῳ καὶ ταῦτα μάλιστα τιμῶντι πᾶσα, ὡς ἔοικεν, ἀνάγκη διὰ ταῦτα μήτε τῶν ἓν ἢ καὶ τὰ πολλὰ 249dεἴδη λεγόντων τὸ πᾶν ἑστηκὸς ἀποδέχεσθαι, τῶντε αὖ πανταχῇ τὸ ὂν κινούντων μη δὲ τὸ παράπαν ἀκούειν, ἀλλὰ κατὰ τὴν τῶν παίδων εὐχήν, ὅσα ἀκίνητα καὶ κεκινημένα, τὸ ὄντε καὶ τὸ πᾶν συναμφότερα λέγειν.
ἀληθέστατα.
τί οὖν; ἆρ’οὐκ ἐπιεικῶς ἤδη φαινόμεθα περιειληφέναι τῷ λόγῳ τὸ ὄν;
πάνυ μὲν οὖν.
βαβαὶ † μέντ’ἂν ἄρα †, ὦ Θεαίτητε, ὥς μοι δοκοῦμεν νῦν αὐτοῦ γνώσεσθαι πέρι τὴν ἀπορίαν τῆς σκέψεως.
πῶς αὖ καὶ τί τοῦτ’εἴρηκας;
ὦ μακάριε, οὐκ ἐννοεῖς ὅτι νῦν ἐσμεν ἐν ἀγνοίᾳ τῇ πλείστῃ περὶ αὐτοῦ, φαινόμεθα δέ τι λέγειν ἡμῖν αὐτοῖς;
ἐμοὶ γοῦν · ὅπῃ δ’αὖ λελήθαμεν οὕτως ἔχοντες, οὐ πάνυ συνίημι.
σκόπει δὴ σαφέστερον εἰ τὰ νῦν συνομολογοῦντες 250aδικαίως ἂν ἐπερωτηθεῖμεν ἅπερ αὐτοὶ τότε ἠρωτῶμεν τοὺς λέγοντας εἶναι τὸ πᾶν θερμὸν καὶ ψυχρόν.
ποῖα; ὑπόμνησόν με.
πάνυ μὲν οὖν · καὶ πειράσομαί γε δρᾶν τοῦτο ἐρωτῶν σὲ καθάπερ ἐκείνους τότε, ἵνα ἅμα τι καὶ προΐωμεν.
ὀρθῶς.
εἶεν δή, κίνησιν καὶ στάσιν ἆρ’οὐκ ἐναντιώτατα λέγεις ἀλλήλοις;
πῶς γὰρ οὔ;
καὶ μὴν εἶναί γε ὁμοίως φῂς ἀμφότερα αὐτὰ καὶ ἑκάτερον;
φημὶ γὰρ οὖν.
ἆρα κινεῖσθαι λέγων ἀμφότερα καὶ ἑκάτερον, ὅταν εἶναι συγχωρῇς;
οὐδαμῶς.
ἀλλ’ἑστάναι σημαίνεις λέγων αὐτὰ ἀμφότερα εἶναι;
καὶ πῶς;
τρίτον ἄρα τι παρὰ ταῦτα τὸ ὂν ἐν τῇ ψυχῇ τιθείς, ὡς ὑπ’ἐκείνου τήντε στάσιν καὶ τὴν κίνησιν περιεχομένην, συλλαβὼν καὶ ἀπιδὼν αὐτῶν πρὸς τὴν τῆς οὐσίας κοινωνίαν, οὕτως εἶναι προσεῖπας ἀμφότερα;
κινδυνεύομεν ὡς ἀληθῶς τρίτον ἀπομαντεύεσθαί τι τὸ ὄν, ὅταν κίνησιν καὶ στάσιν εἶναι λέγωμεν.
οὐκ ἄρα κίνησις καὶ στάσις ἐστὶ συναμφότερον τὸ ὂν ἀλλ’ἕτερον δή τι τούτων.
ἔοικεν.
κατὰ τὴν αὑτοῦ φύσιν ἄρα τὸ ὂν οὔτε ἕστηκεν οὔτε κινεῖται.
σχεδόν.
ποῖ δὴ χρὴ τὴν διάνοιαν ἔτι τρέπειν τὸν βουλόμενον ἐναργές τι περὶ αὐτοῦ παρ’ἑαυτῷ βεβαιώσασθαι;
ποῖ γάρ;
οἶμαι μὲν οὐδαμόσε ἔτι ῥᾴδιον. εἰ γάρ τι μὴ 250dκινεῖται, πῶς οὐχ ἕστηκεν; ἢ τὸ μηδαμῶς ἑστὸς πῶς οὐκ αὖ κινεῖται; τὸ δὲ ὂν ἡμῖν νῦν ἐκτὸς τούτων ἀμφοτέρων ἀναπέφανται. ἦ δυνατὸν οὖν τοῦτο;
πάντων μὲν οὖν ἀδυνατώτατον.
τόδε τοίνυν μνησθῆναι δίκαιον ἐπὶ τούτοις.
τὸ ποῖον;
ὅτι τοῦ μὴ ὄντος ἐρωτηθέντες το- τοὔνομα ἐφ’ὅτι ποτὲ δεῖ φέρειν, πάσῃ συνεσχόμεθα ἀπορίᾳ. μέμνησαι;
πῶς γὰρ οὔ;
μῶν οὖν ἐν ἐλάττονί τινι νῦν ἐσμεν ἀπορίᾳ περὶ τὸ ὄν;
ἐμοὶ μέν, ὦ ξένε, εἰ δυνατὸν εἰπεῖν, ἐν πλείονι φαινόμεθα.
τοῦτο μὲν τοίνυν ἐνταῦθα κείσθω διηπορημένον · ἐπειδὴ δὲ ἐξ ἴσου τότε ὂν καὶ τὸ μὴ ὂν ἀπορίας μετειλήφατον, νῦν ἐλπὶς ἤδη καθάπερ ἂν αὐτῶν τα- θάτερον εἴτε ἀμυδρότερον εἴτε σαφέστερον ἀναφαίνηται, καὶ τα- θάτερον οὕτως 251aἀναφαίνεσθαι · καὶ ἐὰν αὖ μηδέτερον ἰδεῖν δυνώμεθα, τὸν γοῦν λόγον ὅπῃπερ ἂν οἷοίτε ὦμεν εὐπρεπέστατα διωσόμεθα οὕτως ἀμφοῖν ἅμα.
καλῶς.
λέγωμεν δὴ καθ’ὅντινά ποτε τρόπον πολλοῖς ὀνόμασι τα- ταὐτὸν τοῦτο ἑκάστοτε προσαγορεύομεν.
οἷον δὴ τί; παράδειγμα εἰπέ.
λέγομεν ἄνθρωπον δήπου πόλλ’ἄττα ἐπονομάζοντες, τάτε χρώματα ἐπιφέροντες αὐτῷ καὶ τὰ σχήματα καὶ μεγέθη καὶ κακίας καὶ ἀρετάς, ἐν οἷς πᾶσι καὶ ἑτέροις μυρίοις οὐ μόνον 251bἄνθρωπον αὐτὸν εἶναί φαμεν, ἀλλὰ καὶ ἀγαθὸν καὶ ἕτερα ἄπειρα, καὶ τα- τἆλλα δὴ κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον οὕτως ἓν ἕκαστον ὑποθέμενοι πάλιν αὐτὸ πολλὰ καὶ πολλοῖς ὀνόμασι λέγομεν.
ἀληθῆ λέγεις.
ὅθεν γε οἶμαι τοῖςτε νέοις καὶ τῶν γερόντων τοῖς ὀψιμαθέσι θοίνην παρεσκευάκαμεν · εὐθὺς γὰρ ἀντιλαβέσθαι παντὶ πρόχειρον ὡς ἀδύνατον τάτε πολλὰ ἓν καὶ τὸ ἓν πολλὰ εἶναι, καὶ δήπου χαίρουσιν οὐκ ἐῶντες ἀγαθὸν λέγειν 251cἄνθρωπον, ἀλλὰ τὸ μὲν ἀγαθὸν ἀγαθόν, τὸν δὲ ἄνθρωπον ἄνθρωπον. ἐντυγχάνεις γάρ, ὦ Θεαίτητε, ὡς ἐγω- ἐγᾦμαι, πολλάκις τὰ τοιαῦτα ἐσπουδακόσιν, ἐνίοτε πρεσβυτέροις ἀνθρώποις, καὶ ὑπὸ πενίας τῆς περὶ φρόνησιν κτήσεως τὰ τοιαῦτα τεθαυμακόσι, καὶ δή τι καὶ πάσσοφον οἰομένοις τοῦτο αὐτὸ ἀνηυρηκέναι.
πάνυ μὲν οὖν.
ἵνα τοίνυν πρὸς ἅπαντας ἡμῖν ὁ λόγος ᾖ τοὺς 251dπώποτε περὶ οὐσίας καὶ ὁτιοῦν διαλεχθέντας, ἔστω καὶ πρὸς τούτους καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους, ὅσοις ἔμπροσθεν διειλέγμεθα, τὰ νῦν ὡς ἐν ἐρωτήσει λεχθησόμενα.
τὰ ποῖα δή;
πότερον μήτε τὴν οὐσίαν κινήσει καὶ στάσει προσάπτωμεν μήτε ἄλλο ἄλλῳ μηδὲν μηδενί, ἀλλ’ὡς ἄμεικτα ὄντα καὶ ἀδύνατον μεταλαμβάνειν ἀλλήλων οὕτως αὐτὰ ἐν τοῖς παρ’ἡμῖν λόγοις τιθῶμεν; ἢ πάντα εἰς τα- ταὐτὸν συναγάγωμεν ὡς δυνατὰ ἐπικοινωνεῖν ἀλλήλοις; ἢ τὰ μέν, τὰ δὲ μή; τούτων, 251eὦ Θεαίτητε, τί ποτ’ἂν αὐτοὺς προαιρεῖσθαι φήσομεν;
ἐγὼ μὲν ὑπὲρ αὐτῶν οὐδὲν ἔχω πρὸς ταῦτα ἀποκρίνασθαι.
τί οὖν οὐ καθ’ἓν ἀποκρινόμενος ἐφ’ἑκάστου τὰ συμβαίνοντα ἐσκέψω;
καλῶς λέγεις.
καὶ τιθῶμέν γε αὐτοὺς λέγειν, εἰ βούλει, πρῶτον μηδενὶ μηδὲν μηδεμίαν δύναμιν ἔχειν κοινωνίας εἰς μηδέν. οὐκοῦν κίνησίςτε καὶ στάσις οὐδαμῇ μεθέξετον οὐσίας;
οὐ γὰρ οὖν.
τί δέ; ἔσται πότερον αὐτῶν οὐσίας μὴ προσκοινωνοῦν;
οὐκ ἔσται.
ταχὺ δὴ ταύτῃ γε τῇ συνομολογίᾳ πάντα ἀνάστατα γέγονεν, ὡς ἔοικεν, ἅματε τῶν τὸ πᾶν κινούντων καὶ τῶν ὡς ἓν ἱστάντων καὶ ὅσοι κατ’εἴδη τὰ ὄντα κατὰ τα- ταὐτὰ ὡσαύτως ἔχοντα εἶναί φασιν ἀεί · πάντες γὰρ οὗτοι τό γε εἶναι προσάπτουσιν, οἱ μὲν ὄντως κινεῖσθαι λέγοντες, οἱ δὲ ὄντως ἑστηκότ’εἶναι.
κομιδῇ μὲν οὖν.
καὶ μὴν καὶ ὅσοι τοτὲ μὲν συντιθέασι τὰ πάντα, τοτὲ δὲ διαιροῦσιν, εἴτε εἰς ἓν καὶ ἐξ ἑνὸς ἄπειρα εἴτε εἰς πέρας ἔχοντα στοιχεῖα διαιρούμενοι καὶ ἐκ τούτων συντιθέντες, ὁμοίως μὲν ἐὰν ἐν μέρει τοῦτο τιθῶσι γιγνόμενον, ὁμοίως δὲ καὶ ἐὰν ἀεί, κατὰ πάντα ταῦτα λέγοιεν ἂν οὐδέν, εἴπερ μηδεμία ἔστι σύμμειξις.
ὀρθῶς.
ἔτι τοίνυν ἂν αὐτοὶ πάντων καταγελαστότατα μετίοιεν τὸν λόγον οἱ μηδὲν ἐῶντες κοινωνίᾳ παθήματος ἑτέρου τα- θάτερον προσαγορεύειν.
πῶς;
τῷτε “εἶναί” που περὶ πάντα ἀναγκάζονται χρῆσθαι καὶ τῷ “χωρὶς” καὶ τῷ “τῶν ἄλλων” καὶ τῷ “καθ’αὑτὸ” καὶ μυρίοις ἑτέροις, ὧν ἀκρατεῖς ὄντες εἴργεσθαι καὶ μὴ συνάπτειν ἐν τοῖς λόγοις οὐκ ἄλλων δέονται τῶν ἐξελεγξόντων, ἀλλὰ τὸ λεγόμενον οἴκοθεν τὸν πολέμιον καὶ ἐναντιωσόμενον ἔχοντες, ἐντὸς ὑποφθεγγόμενον ὥσπερ τὸν ἄτοπον Εὐρυκλέα περιφέροντες ἀεὶ πορεύονται.
κομιδῇ λέγεις ὅμοιόντε καὶ ἀληθές.
τί δ’, ἂν πάντα ἀλλήλοις ἐῶμεν δύναμιν ἔχειν ἐπικοινωνίας;
τοῦτο μὲν οἷόςτε κα- κἀγὼ διαλύειν.
πῶς;
ὅτι κίνησίςτε αὐτὴ παντάπασιν ἵσταιτ’ἂν καὶ στάσις αὖ πάλιν αὐτὴ κινοῖτο, εἴπερ ἐπιγιγνοίσθην ἐπ’ἀλλήλοιν.
ἀλλὰ μὴν τοῦτό γέ που ταῖς μεγίσταις ἀνάγκαις ἀδύνατον, κίνησίντε ἵστασθαι καὶ στάσιν κινεῖσθαι;
πῶς γὰρ οὔ;
τὸ τρίτον δὴ μόνον λοιπόν.
ναί.
καὶ μὴν ἕν γέ τι τούτων ἀναγκαῖον, ἢ πάντα ἢ μηδὲν ἢ τὰ μὲν ἐθέλειν, τὰ δὲ μὴ συμμείγνυσθαι.
πῶς γὰρ οὔ;
καὶ μὴν τά γε δύο ἀδύνατον ηὑρέθη.
ναί.
πᾶς ἄρα ὁ βουλόμενος ὀρθῶς ἀποκρίνεσθαι τὸ λοιπὸν τῶν τριῶν θήσει.
κομιδῇ μὲν οὖν.
ὅτε δὴ τὰ μὲν ἐθέλει τοῦτο δρᾶν, τὰ δ’οὔ, σχεδὸν 253aοἷον τὰ γράμματα πεπονθότ’ἂν εἴη. καὶ γὰρ ἐκείνων τὰ μὲν ἀναρμοστεῖ που πρὸς ἄλληλα, τὰ δὲ συναρμόττει.
πῶς δ’οὔ;
τὰ δέ γε φωνήεντα διαφερόντως τῶν ἄλλων οἷον δεσμὸς διὰ πάντων κεχώρηκεν, ὥστε ἄνευ τινὸς αὐτῶν ἀδύνατον ἁρμόττειν καὶ τῶν ἄλλων ἕτερον ἑτέρῳ.
καὶ μάλα γε.
πᾶς οὖν οἶδεν ὁποῖα ὁποίοις δυνατὰ κοινωνεῖν, ἢ τέχνης δεῖ τῷ μέλλοντι δρᾶν ἱκανῶς αὐτό;
τέχνης.
ποίας;
τῆς γραμματικῆς.
τί δέ; περὶ τοὺς τῶν ὀξέων καὶ βαρέων φθόγγους ἆρ’οὐχ οὕτως; ὁ μὲν τοὺς συγκεραννυμένουςτε καὶ μὴ τέχνην ἔχων γιγνώσκειν μουσικός, ὁ δὲ μὴ συνιεὶς ἄμουσος;
οὕτως.
καὶ κατὰ τῶν ἄλλων δὴ τεχνῶν καὶ ἀτεχνιῶν τοιαῦτα εὑρήσομεν ἕτερα.
πῶς δ’οὔ;
τί δ’; ἐπειδὴ καὶ τὰ γένη πρὸς ἄλληλα κατὰ τα- ταὐτὰ μείξεως ἔχειν ὡμολογήκαμεν, ἆρ’οὐ μετ’ἐπιστήμης τινὸς ἀναγκαῖον διὰ τῶν λόγων πορεύεσθαι τὸν ὀρθῶς μέλλοντα δείξειν ποῖα ποίοις συμφωνεῖ τῶν γενῶν καὶ ποῖα ἄλληλα 253cοὐ δέχεται; καὶ δὴ καὶ διὰ πάντων εἰ συνέχοντ’ἄττ’αὔτ’ἐστιν, ὥστε συμμείγνυσθαι δυνατὰ εἶναι, καὶ πάλιν ἐν ταῖς διαιρέσεσιν, εἰ δι’ὅλων ἕτερα τῆς διαιρέσεως αἴτια;
πῶς γὰρ οὐκ ἐπιστήμης δεῖ, καὶ σχεδόν γε ἴσως τῆς μεγίστης;
τίν’οὖν αὖ προσεροῦμεν, ὦ Θεαίτητε, ταύτην; ἢ πρὸς Διὸς ἐλάθομεν εἰς τὴν τῶν ἐλευθέρων ἐμπεσόντες ἐπιστήμην, καὶ κινδυνεύομεν ζητοῦντες τὸν σοφιστὴν πρότερον ἀνηυρηκέναι τὸν φιλόσοφον;
πῶς λέγεις;
τὸ κατὰ γένη διαιρεῖσθαι καὶ μήτε τα- ταὐτὸν εἶδος ἕτερον ἡγήσασθαι μήτε ἕτερον ὂν τα- ταὐτὸν μῶν οὐ τῆς διαλεκτικῆς φήσομεν ἐπιστήμης εἶναι;
ναί, φήσομεν.
οὐκοῦν ὅ γε τοῦτο δυνατὸς δρᾶν μίαν ἰδέαν διὰ πολλῶν, ἑνὸς ἑκάστου κειμένου χωρίς, πάντῃ διατεταμένην ἱκανῶς διαισθάνεται, καὶ πολλὰς ἑτέρας ἀλλήλων ὑπὸ μιᾶς ἔξωθεν περιεχομένας, καὶ μίαν αὖ δι’ὅλων πολλῶν ἐν ἑνὶ συνημμένην, καὶ πολλὰς χωρὶς πάντῃ διωρισμένας · τοῦτο δ’253eἔστιν, ᾗτε κοινωνεῖν ἕκαστα δύναται καὶ ὅπῃ μή, διακρίνειν κατὰ γένος ἐπίστασθαι.
παντάπασι μὲν οὖν.
ἀλλὰ μὴν τό γε διαλεκτικὸν οὐκ ἄλλῳ δώσεις, ὡς ἐγω- ἐγᾦμαι, πλὴν τῷ καθαρῶςτε καὶ δικαίως φιλοσοφοῦντι.
πῶς γὰρ ἂν ἄλλῳ δοίη τις;
τὸν μὲν δὴ φιλόσοφον ἐν τοιούτῳ τινὶ τόπῳ καὶ νῦν καὶ ἔπειτα ἀνευρήσομεν ἐὰν ζητῶμεν, ἰδεῖν μὲν χαλεπὸν 254aἐναργῶς καὶ τοῦτον, ἕτερον μὴν τρόπον ἥτε τοῦ σοφιστοῦ χαλεπότης ἥτε τούτου.
πῶς;
ὁ μὲν ἀποδιδράσκων εἰς τὴν τοῦ μὴ ὄντος σκοτεινότητα, τριβῇ προσαπτόμενος αὐτῆς, διὰ τὸ σκοτεινὸν τοῦ τόπου κατανοῆσαι χαλεπός · ἦ γάρ;
ἔοικεν.
ὁ δέ γε φιλόσοφος, τῇ τοῦ ὄντος ἀεὶ διὰ λογισμῶν προσκείμενος ἰδέᾳ, διὰ τὸ λαμπρὸν αὖ τῆς χώρας οὐδαμῶς εὐπετὴς ὀφθῆναι · τὰ γὰρ τῆς τῶν πολλῶν ψυχῆς ὄμματα 254bκαρτερεῖν πρὸς τὸ θεῖον ἀφορῶντα ἀδύνατα.
καὶ ταῦτα εἰκὸς οὐχ ἧττον ἐκείνων οὕτως ἔχειν.
οὐκοῦν περὶ μὲν τούτου καὶ τάχα ἐπισκεψόμεθα σαφέστερον, ἂν ἔτι βουλομένοις ἡμῖν ᾖ · περὶ δὲ τοῦ σοφιστοῦ που δῆλον ὡς οὐκ ἀνετέον πρὶν ἂν ἱκανῶς αὐτὸν θεασώμεθα.
καλῶς εἶπες.
ὅτ’οὖν δὴ τὰ μὲν ἡμῖν τῶν γενῶν ὡμολόγηται κοινωνεῖν ἐθέλειν ἀλλήλοις, τὰ δὲ μή, καὶ τὰ μὲν ἐπ’ὀλίγον, τὰ δ’ἐπὶ πολλά, τὰ δὲ καὶ διὰ πάντων οὐδὲν κωλύειν τοῖς 254cπᾶσι κεκοινωνηκέναι, τὸ δὴ μετὰ τοῦτο συνεπισπώμεθα τῷ λόγῳ τῇδε σκοποῦντες, μὴ περὶ πάντων τῶν εἰδῶν, ἵνα μὴ ταραττώμεθα ἐν πολλοῖς, ἀλλὰ προελόμενοι τῶν μεγίστων λεγομένων ἄττα, πρῶτον μὲν ποῖα ἕκαστά ἐστιν, ἔπειτα κοινωνίας ἀλλήλων πῶς ἔχει δυνάμεως, ἵνα τότε ὂν καὶ μὴ ὂν εἰ μὴ πάσῃ σαφηνείᾳ δυνάμεθα λαβεῖν, ἀλλ’οὖν λόγου γε ἐνδεεῖς μηδὲν γιγνώμεθα περὶ αὐτῶν, καθ’ὅσον ὁ τρόπος ἐνδέχεται τῆς νῦν σκέψεως, ἐὰν ἄρα ἡμῖν πῃ 254dπαρεικάθῃ τὸ μὴ ὂν λέγουσιν ὡς ἔστιν ὄντως μὴ ὂν ἀθῴοις ἀπαλλάττειν.
οὐκοῦν χρή.
μέγιστα μὴν τῶν γενῶν ἃ νυνδὴ διῇμεν τότε ὂν αὐτὸ καὶ στάσις καὶ κίνησις.
πολύ γε.
καὶ μὴν τώ γε δύο φαμὲν αὐτοῖν ἀμείκτω πρὸς ἀλλήλω.
σφόδρα γε.
τὸ δέ γε ὂν μεικτὸν ἀμφοῖν · ἐστὸν γὰρ ἄμφω που.
πῶς δ’οὔ;
τρία δὴ γίγνεται ταῦτα.
τί μήν;
οὐκοῦν αὐτῶν ἕκαστον τοῖν μὲν δυοῖν ἕτερόν ἐστιν, αὐτὸ δ’ἑαυτῷ τα- ταὐτόν.
οὕτως.
τί ποτ’αὖ νῦν οὕτως εἰρήκαμεν τότε τα- ταὐτὸν καὶ τα- θάτερον; πότερα δύο γένη τινὲ αὐτώ, τῶν μὲν τριῶν ἄλλω, συμμειγνυμένω μὴν ἐκείνοις ἐξ ἀνάγκης ἀεί, καὶ περὶ πέντε ἀλλ’οὐ περὶ τριῶν ὡς ὄντων αὐτῶν σκεπτέον, ἢ τότε τα- ταὐτὸν 255aτοῦτο καὶ τα- θάτερον ὡς ἐκείνων τι προσαγορεύοντες λανθάνομεν ἡμᾶς αὐτούς;
ἴσως.
ἀλλ’οὔ τι μὴν κίνησίς γε καὶ στάσις οὔθ’ἕτερον οὔτε τα- ταὐτόν ἐστι.
πῶς;
ὅτιπερ ἂν κοινῇ προσείπωμεν κίνησιν καὶ στάσιν, τοῦτο οὐδέτερον αὐτοῖν οἷόντε εἶναι.
τί δή;
κίνησίςτε στήσεται καὶ στάσις αὖ κινηθήσεται · περὶ γὰρ ἀμφότερα τα- θάτερον ὁποτερονοῦν γιγνόμενον αὐτοῖν ἀναγκάσει μεταβάλλειν αὖ τα- θάτερον ἐπὶ το- τοὐναντίον τῆς αὑτοῦ 255bφύσεως, ἅτε μετασχὸν τοῦ ἐναντίου.
κομιδῇ γε.
μετέχετον μὴν ἄμφω τα- ταὐτοῦ καὶ τα- θατέρου.
ναί.
μὴ τοίνυν λέγωμεν κίνησίν γ’εἶναι τα- ταὐτὸν ἢ τα- θάτερον, μη δ’αὖ στάσιν.
μὴ γάρ.
ἀλλ’ἆρα τὸ ὂν καὶ τὸ τα- ταὐτὸν ὡς ἕν τι διανοητέον ἡμῖν;
ἴσως.
ἀλλ’εἰ τὸ ὂν καὶ τὸ τα- ταὐτὸν μηδὲν διάφορον σημαίνετον, κίνησιν αὖ πάλιν καὶ στάσιν ἀμφότερα εἶναι λέγοντες 255cἀμφότερα οὕτως αὐτὰ τα- ταὐτὸν ὡς ὄντα προσεροῦμεν.
ἀλλὰ μὴν τοῦτό γε ἀδύνατον.
ἀδύνατον ἄρα τα- ταὐτὸν καὶ τὸ ὂν ἓν εἶναι.
σχεδόν.
τέταρτον δὴ πρὸς τοῖς τρισὶν εἴδεσιν τὸ τα- ταὐτὸν τιθῶμεν;
πάνυ μὲν οὖν.
τί δέ; τὸ τα- θάτερον ἆρα ἡμῖν λεκτέον πέμπτον; ἢ τοῦτο καὶ τὸ ὂν ὡς δύ’ἄττα ὀνόματα ἐφ’ἑνὶ γένει διανοεῖσθαι δεῖ;
τάχ’ἄν.
ἀλλ’οἶμαί σε συγχωρεῖν τῶν ὄντων τὰ μὲν αὐτὰ καθ’αὑτά, τὰ δὲ πρὸς ἄλλα ἀεὶ λέγεσθαι.
τί δ’οὔ;
τὸ δέ γ’ἕτερον ἀεὶ πρὸς ἕτερον · ἦ γάρ;
οὕτως.
οὐκ ἄν, εἴ γε τὸ ὂν καὶ τὸ τα- θάτερον μὴ πάμπολυ διεφερέτην · ἀλλ’εἴπερ τα- θάτερον ἀμφοῖν μετεῖχε τοῖν εἰδοῖν ὥσπερ τὸ ὄν, ἦν ἄν ποτέ τι καὶ τῶν ἑτέρων ἕτερον οὐ πρὸς ἕτερον · νῦν δὲ ἀτεχνῶς ἡμῖν ὅτιπερ ἂν ἕτερον ᾖ, συμβέβηκεν ἐξ ἀνάγκης ἑτέρου τοῦτο ὅπερ ἐστὶν εἶναι.
λέγεις καθάπερ ἔχει.
πέμπτον δὴ τὴν τα- θατέρου φύσιν λεκτέον ἐν τοῖς 255eεἴδεσιν οὖσαν, ἐν οἷς προαιρούμεθα.
ναί.
καὶ διὰ πάντων γε αὐτὴν αὐτῶν φήσομεν εἶναι διεληλυθυῖαν · ἓν ἕκαστον γὰρ ἕτερον εἶναι τῶν ἄλλων οὐ διὰ τὴν αὑτοῦ φύσιν, ἀλλὰ διὰ τὸ μετέχειν τῆς ἰδέας τῆς τα- θατέρου.
κομιδῇ μὲν οὖν.
ὧδε δὴ λέγωμεν ἐπὶ τῶν πέντε καθ’ἓν ἀναλαμβάνοντες.
πῶς;
πρῶτον μὲν κίνησιν, ὡς ἔστι παντάπασιν ἕτερον στάσεως. ἢ πῶς λέγομεν;
οὕτως.
οὐ στάσις ἄρ’ἐστίν.
οὐδαμῶς.
ἔστι δέ γε διὰ τὸ μετέχειν τοῦ ὄντος.
ἔστιν.
αὖθις δὴ πάλιν ἡ κίνησις ἕτερον τα- ταὐτοῦ ἐστιν.
σχεδόν.
οὐ τα- ταὐτὸν ἄρα ἐστίν.
οὐ γὰρ οὖν.
ἀλλὰ μὴν αὕτη γ’ἦν τα- ταὐτὸν διὰ τὸ μετέχειν αὖ πάντ’αὐτοῦ.
καὶ μάλα.
τὴν κίνησιν δὴ τα- ταὐτόντ’εἶναι καὶ μὴ τα- ταὐτὸν ὁμολογητέον καὶ οὐ δυσχεραντέον. οὐ γὰρ ὅταν εἴπωμεν αὐτὴν τα- ταὐτὸν καὶ μὴ τα- ταὐτόν, ὁμοίως εἰρήκαμεν, ἀλλ’ὁπόταν μὲν 256bτα- ταὐτόν, διὰ τὴν μέθεξιν τα- ταὐτοῦ πρὸς ἑαυτὴν οὕτω λέγομεν, ὅταν δὲ μὴ τα- ταὐτόν, διὰ τὴν κοινωνίαν αὖ τα- θατέρου, δι’ἣν ἀποχωριζομένη τα- ταὐτοῦ γέγονεν οὐκ ἐκεῖνο ἀλλ’ἕτερον, ὥστε ὀρθῶς αὖ λέγεται πάλιν οὐ τα- ταὐτόν.
πάνυ μὲν οὖν.
οὐκοῦν κα- κἂν εἴ πῃ μετελάμβανεν αὐτὴ κίνησις στάσεως, οὐδὲν ἂν ἄτοπον ἦν στάσιμον αὐτὴν προσαγορεύειν;
ὀρθότατά γε, εἴπερ τῶν γενῶν συγχωρησόμεθα τὰ μὲν ἀλλήλοις ἐθέλειν μείγνυσθαι, τὰ δὲ μή.
καὶ μὴν ἐπί γε τὴν τούτου πρότερον ἀπόδειξιν ἢ τῶν νῦν ἀφικόμεθα, ἐλέγχοντες ὡς ἔστι κατὰ φύσιν ταύτῃ.
πῶς γὰρ οὔ;
λέγωμεν δὴ πάλιν · ἡ κίνησίς ἐστιν ἕτερον τοῦ ἑτέρου, καθάπερ τα- ταὐτοῦτε ἦν ἄλλο καὶ τῆς στάσεως;
ἀναγκαῖον.
οὐχ ἕτερον ἄρ’ἐστί πῃ καὶ ἕτερον κατὰ τὸν νυνδὴ λόγον.
ἀληθῆ.
τί οὖν δὴ τὸ μετὰ τοῦτο; ἆρ’αὖ τῶν μὲν τριῶν ἕτερον αὐτὴν φήσομεν εἶναι, τοῦ δὲ τετάρτου μὴ φῶμεν, 256dὁμολογήσαντες αὐτὰ εἶναι πέντε, περὶ ὧν καὶ ἐν οἷς προυθέμεθα σκοπεῖν;
καὶ πῶς; ἀδύνατον γὰρ συγχωρεῖν ἐλάττω τὸν ἀριθμὸν τοῦ νυνδὴ φανέντος.
ἀδεῶς ἄρα τὴν κίνησιν ἕτερον εἶναι τοῦ ὄντος διαμαχόμενοι λέγωμεν;
ἀδεέστατα μὲν οὖν.
οὐκοῦν δὴ σαφῶς ἡ κίνησις ὄντως οὐκ ὄν ἐστι καὶ ὄν, ἐπείπερ τοῦ ὄντος μετέχει;
σαφέστατά γε.
ἔστιν ἄρα ἐξ ἀνάγκης τὸ μὴ ὂν ἐπίτε κινήσεως εἶναι καὶ κατὰ πάντα τὰ γένη · κατὰ πάντα γὰρ ἡ τα- θατέρου 256eφύσις ἕτερον ἀπεργαζομένη τοῦ ὄντος ἕκαστον οὐκ ὂν ποιεῖ, καὶ σύμπαντα δὴ κατὰ τα- ταὐτὰ οὕτως οὐκ ὄντα ὀρθῶς ἐροῦμεν, καὶ πάλιν, ὅτι μετέχει τοῦ ὄντος, εἶναίτε καὶ ὄντα.
κινδυνεύει.
περὶ ἕκαστον ἄρα τῶν εἰδῶν πολὺ μέν ἐστι τὸ ὄν, ἄπειρον δὲ πλήθει τὸ μὴ ὄν.
ἔοικεν.
οὐκοῦν καὶ τὸ ὂν αὐτὸ τῶν ἄλλων ἕτερον εἶναι λεκτέον.
ἀνάγκη.
καὶ τὸ ὂν ἄρ’ἡμῖν, ὅσαπέρ ἐστι τὰ ἄλλα, κατὰ τοσαῦτα οὐκ ἔστιν · ἐκεῖνα γὰρ οὐκ ὂν ἓν μὲν αὐτό ἐστιν, ἀπέραντα δὲ τὸν ἀριθμὸν τα- τἆλλα οὐκ ἔστιν αὖ.
σχεδὸν οὕτως.
οὐκοῦν δὴ καὶ ταῦτα οὐ δυσχεραντέον, ἐπείπερ ἔχει κοινωνίαν ἀλλήλοις ἡ τῶν γενῶν φύσις. εἰ δέ τις ταῦτα μὴ συγχωρεῖ, πείσας ἡμῶν τοὺς ἔμπροσθεν λόγους οὕτω πειθέτω τὰ μετὰ ταῦτα.
δικαιότατα εἴρηκας.
ἴδωμεν δὴ καὶ τόδε.
τὸ ποῖον;
ὁπόταν τὸ μὴ ὂν λέγωμεν, ὡς ἔοικεν, οὐκ ἐναντίον τι λέγομεν τοῦ ὄντος ἀλλ’ἕτερον μόνον.
πῶς;
οἷον ὅταν εἴπωμέν τι μὴ μέγα, τότε μᾶλλόν τί σοι φαινόμεθα τὸ σμικρὸν ἢ τὸ ἴσον δηλοῦν τῷ ῥήματι;
καὶ πῶς;
οὐκ ἄρ’, ἐναντίον ὅταν ἀπόφασις λέγηται σημαίνειν, συγχωρησόμεθα, τοσοῦτον δὲ μόνον, ὅτι τῶν ἄλλων τὶ μηνύει 257cτὸ μὴ καὶ τὸ οὒ προτιθέμενα τῶν ἐπιόντων ὀνομάτων, μᾶλλον δὲ τῶν πραγμάτων περὶ ἅττ’ἂν κέηται τὰ ἐπιφθεγγόμενα ὕστερον τῆς ἀποφάσεως ὀνόματα.
παντάπασι μὲν οὖν.
τόδε δὲ διανοηθῶμεν, εἰ καὶ σοὶ συνδοκεῖ.
τὸ ποῖον;
ἡ τα- θατέρου μοι φύσις φαίνεται κατακεκερματίσθαι καθάπερ ἐπιστήμη.
πῶς;
μία μέν ἐστί που καὶ ἐκείνη, τὸ δ’ἐπί τῳ γιγνόμενον μέρος αὐτῆς ἕκαστον ἀφορισθὲν ἐπωνυμίαν ἴσχει τινὰ 257dἑαυτῆς ἰδίαν · διὸ πολλαὶ τέχναιτ’εἰσὶ λεγόμεναι καὶ ἐπιστῆμαι.
πάνυ μὲν οὖν.
οὐκοῦν καὶ τὰ τῆς τα- θατέρου φύσεως μόρια μιᾶς οὔσης τα- ταὐτὸν πέπονθε τοῦτο.
τάχ’ἄν · ἀλλ’ὅπῃ δὴ λέγωμεν;
ἔστι τῷ καλῷ τι τα- θατέρου μόριον ἀντιτιθέμενον;
ἔστιν.
τοῦτ’οὖν ἀνώνυμον ἐροῦμεν ἤ τιν’ἔχον ἐπωνυμίαν;
ἔχον · ὃ γὰρ μὴ καλὸν ἑκάστοτε φθεγγόμεθα, τοῦτο οὐκ ἄλλου τινὸς ἕτερόν ἐστιν ἢ τῆς τοῦ καλοῦ φύσεως.
ἴθι νυν τόδε μοι λέγε.
τὸ ποῖον;
ἄλλο τι τῶν ὄντων τινὸς ἑνὸς γένους ἀφορισθὲν καὶ πρός τι τῶν ὄντων αὖ πάλιν ἀντιτεθὲν οὕτω συμβέβηκεν εἶναι τὸ μὴ καλόν;
οὕτως.
ὄντος δὴ πρὸς ὂν ἀντίθεσις, ὡς ἔοικ’, εἶναί τις συμβαίνει τὸ μὴ καλόν.
ὀρθότατα.
τί οὖν; κατὰ τοῦτον τὸν λόγον ἆρα μᾶλλον μὲν τὸ καλὸν ἡμῖν ἐστι τῶν ὄντων, ἧττον δὲ τὸ μὴ καλόν;
οὐδέν.
ὁμοίως ἄρα τὸ μὴ μέγα καὶ τὸ μέγα αὐτὸ εἶναι λεκτέον;
ὁμοίως.
οὐκοῦν καὶ τὸ μὴ δίκαιον τῷ δικαίῳ κατὰ τα- ταὐτὰ θετέον πρὸς τὸ μηδέν τι μᾶλλον εἶναι τα- θάτερον τα- θατέρου;
τί μήν;
καὶ τα- τἆλλα δὴ ταύτῃ λέξομεν, ἐπείπερ ἡ τα- θατέρου φύσις ἐφάνη τῶν ὄντων οὖσα, ἐκείνης δὲ οὔσης ἀνάγκη δὴ καὶ τὰ μόρια αὐτῆς μηδενὸς ἧττον ὄντα τιθέναι.
πῶς γὰρ οὔ;
οὐκοῦν, ὡς ἔοικεν, ἡ τῆς τα- θατέρου μορίου φύσεως 258bκαὶ τῆς τοῦ ὄντος πρὸς ἄλληλα ἀντικειμένων ἀντίθεσις οὐδὲν ἧττον, εἰ θέμις εἰπεῖν, αὐτοῦ τοῦ ὄντος οὐσία ἐστίν, οὐκ ἐναντίον ἐκείνῳ σημαίνουσα ἀλλὰ τοσοῦτον μόνον, ἕτερον ἐκείνου.
σαφέστατά γε.
τίν’οὖν αὐτὴν προσείπωμεν;
δῆλον ὅτι τὸ μὴ ὄν, ὃ διὰ τὸν σοφιστὴν ἐζητοῦμεν, αὐτό ἐστι τοῦτο.
πότερον οὖν, ὥσπερ εἶπες, ἔστιν οὐδενὸς τῶν ἄλλων οὐσίας ἐλλειπόμενον, καὶ δεῖ θαρροῦντα ἤδη λέγειν ὅτι τὸ μὴ ὂν βεβαίως ἐστὶ τὴν αὑτοῦ φύσιν ἔχον, ὥσπερ τὸ μέγα 258cἦν μέγα καὶ τὸ καλὸν ἦν καλὸν καὶ τὸ μὴ μέγα μὴ μέγα καὶ τὸ μὴ καλὸν μὴ καλόν, οὕτω δὲ καὶ τὸ μὴ ὂν κατὰ τα- ταὐτὸν ἦντε καὶ ἔστι μὴ ὄν, ἐνάριθμον τῶν πολλῶν ὄντων εἶδος ἕν; ἤ τινα ἔτι πρὸς αὐτό, ὦ Θεαίτητε, ἀπιστίαν ἔχομεν;
οὐδεμίαν.
οἶσθ’οὖν ὅτι Παρμενίδῃ μακροτέρως τῆς ἀπορρήσεως ἠπιστήκαμεν;
τί δή;
πλεῖον ἢ ’κεῖνος ἀπεῖπε σκοπεῖν, ἡμεῖς εἰς τὸ πρόσθεν ἔτι ζητήσαντες ἀπεδείξαμεν αὐτῷ.
πῶς;
ὅτι ὁ μέν πού φησιν — “οὐ γὰρ μήποτε τοῦτο δαμῇ, εἶναι μὴ ἐόντα, ἀλλὰ σὺ τῆσδ’ἀφ’ὁδοῦ διζήσιος εἶργε νόημα”.
λέγει γὰρ οὖν οὕτως.
ἡμεῖς δέ γε οὐ μόνον τὰ μὴ ὄντα ὡς ἔστιν ἀπεδείξαμεν, ἀλλὰ καὶ τὸ εἶδος ὃ τυγχάνει ὂν τοῦ μὴ ὄντος ἀπεφηνάμεθα · τὴν γὰρ τα- θατέρου φύσιν ἀποδείξαντες οὖσάν258eτε καὶ κατακεκερματισμένην ἐπὶ πάντα τὰ ὄντα πρὸς ἄλληλα, τὸ πρὸς τὸ ὂν ἕκαστον μόριον αὐτῆς ἀντιτιθέμενον ἐτολμήσαμεν εἰπεῖν ὡς αὐτὸ τοῦτό ἐστιν ὄντως τὸ μὴ ὄν.
καὶ παντάπασί γε, ὦ ξένε, ἀληθέστατά μοι δοκοῦμεν εἰρηκέναι.
μὴ τοίνυν ἡμᾶς εἴπῃ τις ὅτι το- τοὐναντίον τοῦ ὄντος τὸ μὴ ὂν ἀποφαινόμενοι τολμῶμεν λέγειν ὡς ἔστιν. ἡμεῖς γὰρ περὶ μὲν ἐναντίου τινὸς αὐτῷ χαίρειν πάλαι λέγομεν, 259aεἴτ’ἔστιν εἴτε μή, λόγον ἔχον ἢ καὶ παντάπασιν ἄλογον · ὃ δὲ νῦν εἰρήκαμεν εἶναι τὸ μὴ ὄν, ἢ πεισάτω τις ὡς οὐ καλῶς λέγομεν ἐλέγξας, ἢ μέχριπερ ἂν ἀδυνατῇ, λεκτέον καὶ ἐκείνῳ καθάπερ ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι συμμείγνυταίτε ἀλλήλοις τὰ γένη καὶ τότε ὂν καὶ τα- θάτερον διὰ πάντων καὶ δι’ἀλλήλων διεληλυθότε τὸ μὲν ἕτερον μετασχὸν τοῦ ὄντος ἔστι μὲν διὰ ταύτην τὴν μέθεξιν, οὐ μὴν ἐκεῖνό γε οὗ μετέσχεν ἀλλ’ἕτερον, ἕτερον δὲ τοῦ ὄντος ὂν ἔστι σαφέστατα 259bἐξ ἀνάγκης εἶναι μὴ ὄν · τὸ δὲ ὂν αὖ τα- θατέρου μετειληφὸς ἕτερον τῶν ἄλλων ἂν εἴη γενῶν, ἕτερον δ’ἐκείνων ἁπάντων ὂν οὐκ ἔστιν ἕκαστον αὐτῶν οὐ δὲ σύμπαντα τὰ ἄλλα πλὴν αὐτό, ὥστε τὸ ὂν ἀναμφισβητήτως αὖ μυρία ἐπὶ μυρίοις οὐκ ἔστι, καὶ τα- τἆλλα δὴ καθ’ἕκαστον οὕτω καὶ σύμπαντα πολλαχῇ μὲν ἔστι, πολλαχῇ δ’οὐκ ἔστιν.
ἀληθῆ.
καὶ ταύταις δὴ ταῖς ἐναντιώσεσιν εἴτε ἀπιστεῖ τις, σκεπτέον αὐτῷ καὶ λεκτέον βέλτιόν τι τῶν νῦν εἰρημένων · εἴτε ὥς τι χαλεπὸν κατανενοηκὼς χαίρει τοτὲ μὲν ἐπὶ τα- θάτερα τοτὲ δ’ἐπὶ τα- θάτερα τοὺς λόγους ἕλκων, οὐκ ἄξια πολλῆς σπουδῆς ἐσπούδακεν, ὡς οἱ νῦν λόγοι φασί. τοῦτο μὲν γὰρ οὔτε τι κομψὸν οὔτε χαλεπὸν εὑρεῖν, ἐκεῖνο δ’ἤδη καὶ χαλεπὸν ἅμα καὶ καλόν.
τὸ ποῖον;
ὃ καὶ πρόσθεν εἴρηται, τὸ ταῦτα ἐάσαντα ὡς † δυνατὰ † τοῖς λεγομένοις οἷόντ’εἶναι καθ’ἕκαστον ἐλέγχοντα ἐπακολουθεῖν, ὅταντέ τις ἕτερον ὄν πῃ τα- ταὐτὸν 259dεἶναι φῇ καὶ ὅταν τα- ταὐτὸν ὂν ἕτερον, ἐκείνῃ καὶ κατ’ἐκεῖνο ὅ φησι τούτων πεπονθέναι πότερον. τὸ δὲ τα- ταὐτὸν ἕτερον ἀποφαίνειν ἁμῇ γέ πῃ καὶ τὸ τα- θάτερον τα- ταὐτὸν καὶ τὸ μέγα σμικρὸν καὶ τὸ ὅμοιον ἀνόμοιον, καὶ χαίρειν οὕτω τα- τἀναντία ἀεὶ προφέροντα ἐν τοῖς λόγοις, οὔτε τις ἔλεγχος οὗτος ἀληθινὸς ἄρτιτε τῶν ὄντων τινὸς ἐφαπτομένου δῆλος νεογενὴς ὤν.
κομιδῇ μὲν οὖν.
καὶ γάρ, ὠγαθέ, τό γε πᾶν ἀπὸ παντὸς ἐπιχειρεῖν 259eἀποχωρίζειν ἄλλωςτε οὐκ ἐμμελὲς καὶ δὴ καὶ παντάπασιν ἀμούσου τινὸς καὶ ἀφιλοσόφου.
τί δή;
τελεωτάτη πάντων λόγων ἐστὶν ἀφάνισις τὸ διαλύειν ἕκαστον ἀπὸ πάντων · διὰ γὰρ τὴν ἀλλήλων τῶν εἰδῶν συμπλοκὴν ὁ λόγος γέγονεν ἡμῖν.
ἀληθῆ.
σκόπει τοίνυν ὡς ἐν καιρῷ νυνδὴ τοῖς τοιούτοις διεμαχόμεθα καὶ προσηναγκάζομεν ἐᾶν ἕτερον ἑτέρῳ μείγνυσθαι.
πρὸς δὴ τί;
πρὸς τὸ τὸν λόγον ἡμῖν τῶν ὄντων ἕν τι γενῶν εἶναι. τούτου γὰρ στερηθέντες, τὸ μὲν μέγιστον, φιλοσοφίας ἂν στερηθεῖμεν · ἔτι δ’ἐν τῷ παρόντι δεῖ λόγον ἡμᾶς διομολογήσασθαι τί ποτ’ἔστιν, εἰ δὲ ἀφῃρέθημεν αὐτὸ μη δ’εἶναι τὸ παράπαν, οὐδὲν ἂν ἔτι που λέγειν οἷοίτ’ἦμεν. ἀφῃρέθημεν δ’ἄν, εἰ συνεχωρήσαμεν μηδεμίαν εἶναι μεῖξιν μηδενὶ πρὸς μηδέν.
ὀρθῶς τοῦτό γε · λόγον δὲ δι’ὅτι νῦν διομολογητέον οὐκ ἔμαθον.
ἀλλ’ἴσως τῇδ’ἑπόμενος ῥᾷστ’ἂν μάθοις.
πῇ;
τὸ μὲν δὴ μὴ ὂν ἡμῖν ἕν τι τῶν ἄλλων γένος ὂν ἀνεφάνη, κατὰ πάντα τὰ ὄντα διεσπαρμένον.
οὕτως.
οὐκοῦν τὸ μετὰ τοῦτο σκεπτέον εἰ δόξῃτε καὶ λόγῳ μείγνυται.
τί δή;
μὴ μειγνυμένου μὲν αὐτοῦ τούτοις ἀναγκαῖον ἀληθῆ πάντ’εἶναι, μειγνυμένου δὲ δόξατε ψευδὴς γίγνεται καὶ λόγος · τὸ γὰρ τὰ μὴ ὄντα δοξάζειν ἢ λέγειν, τοῦτ’ἔστι που τὸ ψεῦδος ἐν διανοίᾳτε καὶ λόγοις γιγνόμενον.
οὕτως.
ὄντος δέ γε ψεύδους ἔστιν ἀπάτη.
ναί.
καὶ μὴν ἀπάτης οὔσης εἰδώλωντε καὶ εἰκόνων ἤδη καὶ φαντασίας πάντα ἀνάγκη μεστὰ εἶναι.
πῶς γὰρ οὔ;
τὸν δέ γε σοφιστὴν ἔφαμεν ἐν τούτῳ που τῷ τόπῳ 260dκαταπεφευγέναι μέν, ἔξαρνον δὲ γεγονέναι τὸ παράπαν μη δ’εἶναι ψεῦδος · τὸ γὰρ μὴ ὂν οὔτε διανοεῖσθαί τινα οὔτε λέγειν · οὐσίας γὰρ οὐδὲν οὐδαμῇ τὸ μὴ ὂν μετέχειν.
ἦν ταῦτα.
νῦν δέ γε τοῦτο μὲν ἐφάνη μετέχον τοῦ ὄντος, ὥστε ταύτῃ μὲν ἴσως οὐκ ἂν μάχοιτο ἔτι · τάχα δ’ἂν φαίη τῶν εἰδῶν τὰ μὲν μετέχειν τοῦ μὴ ὄντος, τὰ δ’οὔ, καὶ λόγον δὴ καὶ δόξαν εἶναι τῶν οὐ μετεχόντων, ὥστε τὴν εἰδωλοποιικὴν καὶ φανταστικήν, ἐν ᾗ φαμεν αὐτὸν εἶναι, 260eδιαμάχοιτ’ἂν πάλιν ὡς παντάπασιν οὐκ ἔστιν, ἐπειδὴ δόξα καὶ λόγος οὐ κοινωνεῖ τοῦ μὴ ὄντος · ψεῦδος γὰρ τὸ παράπαν οὐκ εἶναι ταύτης μὴ συνισταμένης τῆς κοινωνίας. διὰ ταῦτ’οὖν λόγον πρῶτον καὶ δόξαν καὶ φαντασίαν διερευνητέον ὅτι ποτ’ἔστιν, ἵνα φανέντων καὶ τὴν κοινωνίαν αὐτῶν τῷ 261aμὴ ὄντι κατίδωμεν, κατιδόντες δὲ τὸ ψεῦδος ὂν ἀποδείξωμεν, ἀποδείξαντες δὲ τὸν σοφιστὴν εἰς αὐτὸ ἐνδήσωμεν, εἴπερ ἔνοχός ἐστιν, ἢ καὶ ἀπολύσαντες ἐν ἄλλῳ γένει ζητῶμεν.
κομιδῇ δέ γε, ὦ ξένε, ἔοικεν ἀληθὲς εἶναι τὸ περὶ τὸν σοφιστὴν κατ’ἀρχὰς λεχθέν, ὅτι δυσθήρευτον εἴη τὸ γένος. φαίνεται γὰρ οὖν προβλημάτων γέμειν, ὧν ἐπειδάν τι προβάλῃ, τοῦτο πρότερον ἀναγκαῖον διαμάχεσθαι πρὶν ἐπ’αὐτὸν ἐκεῖνον ἀφικέσθαι. νῦν γὰρ μόγις μὲν τὸ μὴ ὂν ὡς οὐκ ἔστι προβληθὲν διεπεράσαμεν, ἕτερον δὲ 261bπροβέβληται, καὶ δεῖ δὴ ψεῦδος ὡς ἔστι καὶ περὶ λόγον καὶ περὶ δόξαν ἀποδεῖξαι, καὶ μετὰ τοῦτο ἴσως ἕτερον, καὶ ἔτ’ἄλλο μετ’ἐκεῖνο · καὶ πέρας, ὡς ἔοικεν, οὐδὲν φανήσεταί ποτε.
θαρρεῖν, ὦ Θεαίτητε, χρὴ τὸν καὶ σμικρόν τι δυνάμενον εἰς τὸ πρόσθεν ἀεὶ προϊέναι. τί γὰρ ὅ γ’ἀθυμῶν ἐν τούτοις δράσειεν ἂν ἐν ἄλλοις, ἢ μηδὲν ἐν ἐκείνοις ἀνύτων ἢ καὶ πάλιν εἰς το- τοὔπισθεν ἀπωσθείς; σχολῇ που, τὸ κατὰ 261cτὴν παροιμίαν λεγόμενον, ὅ γε τοιοῦτος ἄν ποτε ἕλοι πόλιν. νῦν δ’ἐπεί, ὠγαθέ, τοῦτο ὃ λέγεις διαπεπέρανται, τό τοι μέγιστον ἡμῖν τεῖχος ᾑρημένον ἂν εἴη, τὰ δ’ἄλλα ἤδη ῥᾴω καὶ σμικρότερα.
καλῶς εἶπες.
λόγον δὴ πρῶτον καὶ δόξαν, καθάπερ ἐρρήθη νυνδή, λάβωμεν, ἵνα ἐναργέστερον ἀπολογισώμεθα πότερον αὐτῶν ἅπτεται τὸ μὴ ὂν ἢ παντάπασιν ἀληθῆ μέν ἐστιν ἀμφότερα ταῦτα, ψεῦδος δὲ οὐδέποτε οὐδέτερον.
ὀρθῶς.
φέρε δή, καθάπερ περὶ τῶν εἰδῶν καὶ τῶν γραμμάτων ἐλέγομεν, περὶ τῶν ὀνομάτων πάλιν ὡσαύτως ἐπισκεψώμεθα. φαίνεται γάρ πῃ ταύτῃ τὸ νῦν ζητούμενον.
τὸ ποῖον οὖν δὴ περὶ τῶν ὀνομάτων ὑπακουστέον;
εἴτε πάντα ἀλλήλοις συναρμόττει εἴτε μηδέν, εἴτε τὰ μὲν ἐθέλει, τὰ δὲ μή.
δῆλον τοῦτό γε, ὅτι τὰ μὲν ἐθέλει, τὰ δ’οὔ.
τὸ τοιόνδε λέγεις ἴσως, ὅτι τὰ μὲν ἐφεξῆς λεγόμενα 261eκαὶ δηλοῦντά τι συναρμόττει, τὰ δὲ τῇ συνεχείᾳ μηδὲν σημαίνοντα ἀναρμοστεῖ.
πῶς τί τοῦτ’εἶπας;
ὅπερ ᾠήθην ὑπολαβόντα σε προσομολογεῖν. ἔστι γὰρ ἡμῖν που τῶν τῇ φωνῇ περὶ τὴν οὐσίαν δηλωμάτων διττὸν γένος.
πῶς;
τὸ μὲν ὀνόματα, τὸ δὲ ῥήματα κληθέν.
εἰπὲ ἑκάτερον.
τὸ μὲν ἐπὶ ταῖς πράξεσιν ὂν δήλωμα ῥῆμά που λέγομεν.
ναί.
τὸ δέ γ’ἐπ’αὐτοῖς τοῖς ἐκείνας πράττουσι σημεῖον τῆς φωνῆς ἐπιτεθὲν ὄνομα.
κομιδῇ μὲν οὖν.
οὐκοῦν ἐξ ὀνομάτων μὲν μόνων συνεχῶς λεγομένων οὐκ ἔστι ποτὲ λόγος, οὐ δ’αὖ ῥημάτων χωρὶς ὀνομάτων λεχθέντων.
ταῦτ’οὐκ ἔμαθον.
δῆλον γὰρ ὡς πρὸς ἕτερόν τι βλέπων ἄρτι συνωμολόγεις · ἐπεὶ τοῦτ’αὐτὸ ἐβουλόμην εἰπεῖν, ὅτι συνεχῶς ὧδε λεγόμενα ταῦτα οὐκ ἔστι λόγος.
πῶς;
οἷον “βαδίζει” “τρέχει” “καθεύδει,” καὶ τα- τἆλλα ὅσα πράξεις σημαίνει ῥήματα, κα- κἂν πάντα τις ἐφεξῆς αὔτ’εἴπῃ, λόγον οὐδέν τι μᾶλλον ἀπεργάζεται.
πῶς γάρ;
οὐκοῦν καὶ πάλιν ὅταν λέγηται “λέων” “ἔλαφος” “ἵππος,” ὅσατε ὀνόματα τῶν τὰς πράξεις αὖ πραττόντων 262cὠνομάσθη, καὶ κατὰ ταύτην δὴ τὴν συνέχειαν οὐδείς πω συνέστη λόγος · οὐδεμίαν γὰρ οὔτε οὕτως οὔτ’ἐκείνως πρᾶξιν οὐ δ’ἀπραξίαν οὐ δὲ οὐσίαν ὄντος οὐ δὲ μὴ ὄντος δηλοῖ τὰ φωνηθέντα, πρὶν ἄν τις τοῖς ὀνόμασι τὰ ῥήματα κεράσῃ. τότε δ’ἥρμοσέντε καὶ λόγος ἐγένετο εὐθὺς ἡ πρώτη συμπλοκή, σχεδὸν τῶν λόγων ὁ πρῶτόςτε καὶ σμικρότατος.
πῶς ἄρ’ὧδε λέγεις;
ὅταν εἴπῃ τις · “ἄνθρωπος μανθάνει,” λόγον εἶναι φῂς τοῦτον ἐλάχιστόντε καὶ πρῶτον;
ἔγωγε.
δηλοῖ γὰρ ἤδη που τότε περὶ τῶν ὄντων ἢ γιγνομένων ἢ γεγονότων ἢ μελλόντων, καὶ οὐκ ὀνομάζει μόνον ἀλλά τι περαίνει, συμπλέκων τὰ ῥήματα τοῖς ὀνόμασι. διὸ λέγειντε αὐτὸν ἀλλ’οὐ μόνον ὀνομάζειν εἴπομεν, καὶ δὴ καὶ τῷ πλέγματι τούτῳ τὸ ὄνομα ἐφθεγξάμεθα λόγον.
ὀρθῶς.
οὕτω δὴ καθάπερ τὰ πράγματα τὰ μὲν ἀλλήλοις ἥρμοττεν, τὰ δ’οὔ, καὶ περὶ τὰ τῆς φωνῆς αὖ σημεῖα τὰ μὲν 262eοὐχ ἁρμόττει, τὰ δὲ ἁρμόττοντα αὐτῶν λόγον ἀπηργάσατο.
παντάπασι μὲν οὖν.
ἔτι δὴ σμικρὸν τόδε.
τὸ ποῖον;
λόγον ἀναγκαῖον, ὅτανπερ ᾖ, τινὸς εἶναι λόγον, μὴ δὲ τινὸς ἀδύνατον.
οὕτως.
οὐκοῦν καὶ ποιόν τινα αὐτὸν εἶναι δεῖ;
πῶς δ’οὔ;
προσέχωμεν δὴ τὸν νοῦν ἡμῖν αὐτοῖς.
δεῖ γοῦν.
λέξω τοίνυν σοι λόγον συνθεὶς πρᾶγμα πράξει δι’ὀνόματος καὶ ῥήματος · ὅτου δ’ἂν ὁ λόγος ᾖ, σύ μοι φράζειν.
ταῦτ’ἔσται κατὰ δύναμιν.
“Θεαίτητος κάθηται”. μῶν μὴ μακρὸς ὁ λόγος;
οὔκ, ἀλλὰ μέτριος.
σὸν ἔργον δὴ φράζειν περὶ οὗτ’ἐστὶ καὶ ὅτου.
δῆλον ὅτι περὶ ἐμοῦτε καὶ ἐμός.
τί δὲ ὅδ’αὖ;
ποῖος;
“Θεαίτητος, ᾧ νῦν ἐγὼ διαλέγομαι, πέτεται”.
καὶ τοῦτον οὐ δ’ἂν εἷς ἄλλως εἴποι πλὴν ἐμόντε καὶ περὶ ἐμοῦ.
ποιὸν δέ γέ τινά φαμεν ἀναγκαῖον ἕκαστον εἶναι τῶν λόγων.
ναί.
τούτων δὴ ποῖόν τινα ἑκάτερον φατέον εἶναι;
τὸν μὲν ψευδῆ που, τὸν δὲ ἀληθῆ.
λέγει δὲ αὐτῶν ὁ μὲν ἀληθὴς τὰ ὄντα ὡς ἔστιν περὶ σοῦ.
τί μήν;
ὁ δὲ δὴ ψευδὴς ἕτερα τῶν ὄντων.
ναί.
τὰ μὴ ὄντ’ἄρα ὡς ὄντα λέγει.
σχεδόν.
ὄντων δέ γε ὄντα ἕτερα περὶ σοῦ. πολλὰ μὲν γὰρ ἔφαμεν ὄντα περὶ ἕκαστον εἶναί που, πολλὰ δὲ οὐκ ὄντα.
κομιδῇ μὲν οὖν.
ὃν ὕστερον δὴ λόγον εἴρηκα περὶ σοῦ, πρῶτον μέν, ἐξ ὧν ὡρισάμεθα τί ποτ’ἔστι λόγος, ἀναγκαιότατον αὐτὸν ἕνα τῶν βραχυτάτων εἶναι.
νυνδὴ γοῦν ταύτῃ συνωμολογήσαμεν.
ἔπειτα δέ γε τινός.
οὕτως.
εἰ δὲ μὴ ἔστιν σός, οὐκ ἄλλου γε οὐδενός.
πῶς γάρ;
μηδενὸς δέ γε ὢν οὐ δ’ἂν λόγος εἴη τὸ παράπαν · ἀπεφήναμεν γὰρ ὅτι τῶν ἀδυνάτων ἦν λόγον ὄντα μηδενὸς εἶναι λόγον.
ὀρθότατα.
περὶ δὴ σοῦ λεγόμενα, λεγόμενα μέντοι τα- θάτερα ὡς τὰ αὐτὰ καὶ μὴ ὄντα ὡς ὄντα, παντάπασιν ἔοικεν ἡ τοιαύτη σύνθεσις ἔκτε ῥημάτων γιγνομένη καὶ ὀνομάτων ὄντωςτε καὶ ἀληθῶς γίγνεσθαι λόγος ψευδής.
ἀληθέστατα μὲν οὖν.
τί δὲ δή; διάνοιάτε καὶ δόξα καὶ φαντασία, μῶν οὐκ ἤδη δῆλον ὅτι ταῦτά γε ψευδῆτε καὶ ἀληθῆ πάνθ’ἡμῶν ἐν ταῖς ψυχαῖς ἐγγίγνεται;
πῶς;
ὧδ’εἴσῃ ῥᾷον, ἂν πρῶτον λάβῃς αὐτὰ τί ποτ’ἔστιν 263eκαὶ τί διαφέρουσιν ἕκαστα ἀλλήλων.
δίδου μόνον.
οὐκοῦν διάνοια μὲν καὶ λόγος τα- ταὐτόν · πλὴν ὁ μὲν ἐντὸς τῆς ψυχῆς πρὸς αὑτὴν διάλογος ἄνευ φωνῆς γιγνόμενος τοῦτ’αὐτὸ ἡμῖν ἐπωνομάσθη, διάνοια;
πάνυ μὲν οὖν.
τὸ δέ γ’ἀπ’ἐκείνης ῥεῦμα διὰ τοῦ στόματος ἰὸν μετὰ φθόγγου κέκληται λόγος;
ἀληθῆ.
καὶ μὴν ἐν λόγοις γε αὖ ἴσμεν ἐνὸν — τὸ ποῖον; φάσιντε καὶ ἀπόφασιν.
ἴσμεν.
ὅταν οὖν τοῦτο ἐν ψυχῇ κατὰ διάνοιαν ἐγγίγνηται μετὰ σιγῆς, πλὴν δόξης ἔχεις ὅτι προσείπῃς αὐτό;
καὶ πῶς;
τί δ’ὅταν μὴ καθ’αὑτὸ ἀλλὰ δι’αἰσθήσεως παρῇ τινι, τὸ τοιοῦτον αὖ πάθος ἆρ’οἷόντε ὀρθῶς εἰπεῖν ἕτερόν τι πλὴν φαντασίαν;
οὐδέν.
οὐκοῦν ἐπείπερ λόγος ἀληθὴς ἦν καὶ ψευδής, τούτων δ’ἐφάνη διάνοια μὲν αὐτῆς πρὸς ἑαυτὴν ψυχῆς διάλογος, 264bδόξα δὲ διανοίας ἀποτελεύτησις, “φαίνεται” δὲ ὃ λέγομεν σύμμειξις αἰσθήσεως καὶ δόξης, ἀνάγκη δὴ καὶ τούτων τῷ λόγῳ συγγενῶν ὄντων ψευδῆ αὐτῶν ἔνια καὶ ἐνίοτε εἶναι.
πῶς δ’οὔ;
κατανοεῖς οὖν ὅτι πρότερον ηὑρέθη ψευδὴς δόξα καὶ λόγος ἢ κατὰ τὴν προσδοκίαν ἣν ἐφοβήθημεν ἄρτι, μὴ παντάπασιν ἀνήνυτον ἔργον ἐπιβαλλοίμεθα ζητοῦντες αὐτό;
κατανοῶ.
μὴ τοίνυν μη δ’εἰς τὰ λοιπὰ ἀθυμῶμεν. ἐπειδὴ 264cγὰρ πέφανται ταῦτα, τῶν ἔμπροσθεν ἀναμνησθῶμεν κατ’εἴδη διαιρέσεων.
ποίων δή;
διειλόμεθα τῆς εἰδωλοποιικῆς εἴδη δύο, τὴν μὲν εἰκαστικήν, τὴν δὲ φανταστικήν.
ναί.
καὶ τὸν σοφιστὴν εἴπομεν ὡς ἀποροῖμεν εἰς ὁποτέραν θήσομεν.
ἦν ταῦτα.
καὶ τοῦθ’ἡμῶν ἀπορουμένων ἔτι μείζων κατεχύθη σκοτοδινία, φανέντος τοῦ λόγου τοῦ πᾶσιν ἀμφισβητοῦντος ὡς οὔτε εἰκὼν οὔτε εἴδωλον οὔτε φάντασμ’εἴη τὸ παράπαν 264dοὐδὲν διὰ τὸ μηδαμῶς μηδέποτε μηδαμοῦ ψεῦδος εἶναι.
λέγεις ἀληθῆ.
νῦν δέ γ’ἐπειδὴ πέφανται μὲν λόγος, πέφανται δ’οὖσα δόξα ψευδής, ἐγχωρεῖ δὴ μιμήματα τῶν ὄντων εἶναι καὶ τέχνην ἐκ ταύτης γίγνεσθαι τῆς διαθέσεως ἀπατητικήν.
ἐγχωρεῖ.
καὶ μὴν ὅτι γ’ἦν ὁ σοφιστὴς τούτων πότερον, διωμολογημένον ἡμῖν ἐν τοῖς πρόσθεν ἦν.
ναί.
πάλιν τοίνυν ἐπιχειρῶμεν, σχίζοντες διχῇ τὸ 264eπροτεθὲν γένος, πορεύεσθαι κατὰ το- τοὐπὶ δεξιὰ ἀεὶ μέρος τοῦ τμηθέντος, ἐχόμενοι τῆς τοῦ σοφιστοῦ κοινωνίας, ἕως ἂν αὐτοῦ τὰ κοινὰ πάντα περιελόντες, τὴν οἰκείαν λιπόντες 265aφύσιν ἐπιδείξωμεν μάλιστα μὲν ἡμῖν αὐτοῖς, ἔπειτα καὶ τοῖς ἐγγυτάτω γένει τῆς τοιαύτης μεθόδου πεφυκόσιν.
ὀρθῶς.
οὐκοῦν τότε μὲν ἠρχόμεθα ποιητικὴν καὶ κτητικὴν τέχνην διαιρούμενοι;
ναί.
καὶ τῆς κτητικῆς ἐν θηρευτικῇ καὶ ἀγωνίᾳ καὶ ἐμπορικῇ καί τισιν ἐν τοιούτοις εἴδεσιν ἐφαντάζεθ’ἡμῖν;
πάνυ μὲν οὖν.
νῦν δέ γ’ἐπειδὴ μιμητικὴ περιείληφεν αὐτὸν τέχνη, δῆλον ὡς αὐτὴν τὴν ποιητικὴν δίχα διαιρετέον πρώτην. ἡ γάρ που μίμησις ποίησίς τίς ἐστιν, εἰδώλων μέντοι, φαμέν, ἀλλ’οὐκ αὐτῶν ἑκάστων · ἦ γάρ;
παντάπασι μὲν οὖν.
ποιητικῆς δὴ πρῶτον δύ’ἔστω μέρη.
ποίω;
τὸ μὲν θεῖον, τὸ δ’ἀνθρώπινον.
οὔπω μεμάθηκα.
ποιητικήν, εἴπερ μεμνήμεθα τὰ κατ’ἀρχὰς λεχθέντα, πᾶσαν ἔφαμεν εἶναι δύναμιν ἥτις ἂν αἰτία γίγνηται τοῖς μὴ πρότερον οὖσιν ὕστερον γίγνεσθαι.
μεμνήμεθα.
ζῷα δὴ πάντα θνητά, καὶ δὴ καὶ φυτὰ ὅσατ’ἐπὶ γῆς ἐκ σπερμάτων καὶ ῥιζῶν φύεται, καὶ ὅσα ἄψυχα ἐν γῇ συνίσταται σώματα τηκτὰ καὶ ἄτηκτα, μῶν ἄλλου τινὸς ἢ θεοῦ δημιουργοῦντος φήσομεν ὕστερον γίγνεσθαι πρότερον οὐκ ὄντα; ἢ τῷ τῶν πολλῶν δόγματι καὶ ῥήματι χρώμενοι — ποίῳ τῳ; τὴν φύσιν αὐτὰ γεννᾶν ἀπό τινος αἰτίας αὐτομάτης καὶ ἄνευ διανοίας φυούσης, ἢ μετὰ λόγουτε καὶ ἐπιστήμης θείας ἀπὸ θεοῦ γιγνομένης;
ἐγὼ μὲν ἴσως διὰ τὴν ἡλικίαν πολλάκις ἀμφότερα μεταδοξάζω · νῦν μὴν βλέπων εἰς σὲ καὶ ὑπολαμβάνων οἴεσθαί σε κατά γε θεὸν αὐτὰ γίγνεσθαι, ταύτῃ καὶ αὐτὸς νενόμικα.
καλῶς γε, ὦ Θεαίτητε. καὶ εἰ μέν γέ σε ἡγούμεθα τῶν εἰς τὸν ἔπειτ’ἂν χρόνον ἄλλως πως δοξαζόντων εἶναι, νῦν ἂν τῷ λόγῳ μετὰ πειθοῦς ἀναγκαίας ἐπεχειροῦμεν ποιεῖν ὁμολογεῖν · ἐπειδὴ δέ σου καταμανθάνω τὴν φύσιν, ὅτι καὶ 265eἄνευ τῶν παρ’ἡμῶν λόγων αὐτὴ πρόσεισιν ἐφ’ἅπερ νῦν ἕλκεσθαι φῄς, ἐάσω · χρόνος γὰρ ἐκ περιττοῦ γίγνοιτ’ἄν. ἀλλὰ θήσω τὰ μὲν φύσει λεγόμενα ποιεῖσθαι θείᾳ τέχνῃ, τὰ δ’ἐκ τούτων ὑπ’ἀνθρώπων συνιστάμενα ἀνθρωπίνῃ, καὶ κατὰ τοῦτον δὴ τὸν λόγον δύο ποιητικῆς γένη, τὸ μὲν ἀνθρώπινον εἶναι, τὸ δὲ θεῖον.
ὀρθῶς.
τέμνε δὴ δυοῖν οὔσαιν δίχα ἑκατέραν αὖθις.
πῶς;
οἷον τότε μὲν κατὰ πλάτος τέμνων τὴν ποιητικὴν πᾶσαν, νῦν δὲ αὖ κατὰ μῆκος.
τετμήσθω.
τέτταρα μὴν αὐτῆς οὕτω τὰ πάντα μέρη γίγνεται, δύο μὲν τὰ πρὸς ἡμῶν, ἀνθρώπεια, δύο δ’αὖ τὰ πρὸς θεῶν, θεῖα.
ναί.
τὰ δέ γ’ὡς ἑτέρως αὖ διῃρημένα, μέρος μὲν ἓν ἀφ’ἑκατέρας τῆς μερίδος αὐτοποιητικόν, τὼ δ’ὑπολοίπω σχεδὸν μάλιστ’ἂν λεγοίσθην εἰδωλοποιικώ · καὶ κατὰ ταῦτα δὴ πάλιν ἡ ποιητικὴ διχῇ διαιρεῖται.
λέγε ὅπῃ ἑκατέρα αὖθις.
ἡμεῖς μέν που καὶ τα- τἆλλα ζῷα καὶ ἐξ ὧν τὰ πεφυκότ’ἐστίν, πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ τὰ τούτων ἀδελφά, θεοῦ γεννήματα πάντα ἴσμεν αὐτὰ ἀπειργασμένα ἕκαστα · ἢ πῶς;
οὕτως.
τούτων δέ γε ἑκάστων εἴδωλα ἀλλ’οὐκ αὐτὰ παρέπεται, δαιμονίᾳ καὶ ταῦτα μηχανῇ γεγονότα.
ποῖα;
τάτε ἐν τοῖς ὕπνοις καὶ ὅσα μεθ’ἡμέραν φαντάσματα αὐτοφυῆ λέγεται, σκιὰ μὲν ὅταν ἐν τῷ πυρὶ σκότος 266cἐγγίγνηται, διπλοῦν δὲ ἡνίκ’ἂν φῶς οἰκεῖόντε καὶ ἀλλότριον περὶ τὰ λαμπρὰ καὶ λεῖα εἰς ἓν συνελθὸν τῆς ἔμπροσθεν εἰωθυίας ὄψεως ἐναντίαν αἴσθησιν παρέχον εἶδος ἀπεργάζηται.
δύο γὰρ οὖν ἐστι ταῦτα θείας ἔργα ποιήσεως, αὐτότε καὶ τὸ παρακολουθοῦν εἴδωλον ἑκάστῳ.
τί δὲ τὴν ἡμετέραν τέχνην; ἆρ’οὐκ αὐτὴν μὲν οἰκίαν οἰκοδομικῇ φήσομεν ποιεῖν, γραφικῇ δέ τιν’ἑτέραν, οἷον ὄναρ ἀνθρώπινον ἐγρηγορόσιν ἀπειργασμένην;
πάνυ μὲν οὖν.
οὐκοῦν καὶ τα- τἆλλα οὕτω κατὰ δύο διττὰ ἔργα τῆς ἡμετέρας αὖ ποιητικῆς πράξεως, τὸ μὲν αὐτό, φαμέν,, τὸ δὲ εἴδωλον.
νῦν μᾶλλον ἔμαθον, καὶ τίθημι δύο διχῇ ποιητικῆς εἴδει · θείαν μὲν καὶ ἀνθρωπίνην κατὰ τα- θάτερον τμῆμα, κατὰ δὲ τα- θάτερον τὸ μὲν αὐτῶν ὄν, τὸ δὲ ὁμοιωμάτων τινῶν γέννημα.
τῆς τοίνυν εἰδωλουργικῆς ἀναμνησθῶμεν ὅτι τὸ μὲν εἰκαστικόν, τὸ δὲ φανταστικὸν ἔμελλεν εἶναι γένος, εἰ τὸ 266eψεῦδος ὄντως ὂν ψεῦδος καὶ τῶν ὄντων ἕν τι φανείη πεφυκός.
ἦν γὰρ οὖν.
οὐκοῦν ἐφάνητε καὶ διὰ ταῦτα δὴ καταριθμήσομεν αὐτὼ νῦν ἀναμφισβητήτως εἴδη δύο;
ναί.
τὸ τοίνυν φανταστικὸν αὖθις διορίζωμεν δίχα.
πῇ;
τὸ μὲν δι’ὀργάνων γιγνόμενον, τὸ δὲ αὐτοῦ παρέχοντος ἑαυτὸν ὄργανον τοῦ ποιοῦντος τὸ φάντασμα.
πῶς φῄς;
ὅταν οἶμαι τὸ σὸν σχῆμά τις τῷ ἑαυτοῦ χρώμενος σώματι προσόμοιον ἢ φωνὴν φωνῇ φαίνεσθαι ποιῇ, μίμησις τοῦτο τῆς φανταστικῆς μάλιστα κέκληταί που.
ναί.
μιμητικὸν δὴ τοῦτο αὐτῆς προσειπόντες ἀπονειμώμεθα · τὸ δ’ἄλλο πᾶν ἀφῶμεν μαλακισθέντες καὶ παρέντες 267bἑτέρῳ συναγαγεῖντε εἰς ἓν καὶ πρέπουσαν ἐπωνυμίαν ἀποδοῦναί τιν’αὐτῷ.
νενεμήσθω, τὸ δὲ μεθείσθω.
καὶ μὴν καὶ τοῦτο ἔτι διπλοῦν, ὦ Θεαίτητε, ἄξιον ἡγεῖσθαι · δι’ἃ δέ, σκόπει.
λέγε.
τῶν μιμουμένων οἱ μὲν εἰδότες ὃ μιμοῦνται τοῦτο πράττουσιν, οἱ δ’οὐκ εἰδότες. καίτοι τίνα μείζω διαίρεσιν ἀγνωσίαςτε καὶ γνώσεως θήσομεν;
οὐδεμίαν.
οὐκοῦν τό γε ἄρτι λεχθὲν εἰδότων ἦν μίμημα; τὸ γὰρ σὸν σχῆμα καὶ σὲ γιγνώσκων ἄν τις μιμήσαιτο.
πῶς δ’οὔ;
τί δὲ δικαιοσύνης τὸ σχῆμα καὶ ὅλης συλλήβδην ἀρετῆς; ἆρ’οὐκ ἀγνοοῦντες μέν, δοξάζοντες δέ πῃ, σφόδρα ἐπιχειροῦσιν πολλοὶ τὸ δοκοῦν σφίσιν τοῦτο ὡς ἐνὸν αὐτοῖς προθυμεῖσθαι φαίνεσθαι ποιεῖν, ὅτι μάλιστα ἔργοιςτε καὶ λόγοις μιμούμενοι;
καὶ πάνυ γε πολλοί.
μῶν οὖν πάντες ἀποτυγχάνουσι τοῦ δοκεῖν εἶναι δίκαιοι μηδαμῶς ὄντες; ἢ τούτου πᾶν το- τοὐναντίον;
πᾶν.
μιμητὴν δὴ τοῦτόν γε ἕτερον ἐκείνου λεκτέον οἶμαι, τὸν ἀγνοοῦντα τοῦ γιγνώσκοντος.
ναί.
πόθεν οὖν ὄνομα ἑκατέρῳ τις αὐτῶν λήψεται πρέπον; ἢ δῆλον δὴ χαλεπὸν ὄν, διότι τῆς τῶν γενῶν κατ’εἴδη διαιρέσεως παλαιά τις, ὡς ἔοικεν, ἀργία τοῖς ἔμπροσθεν καὶ ἀσύννους παρῆν, ὥστε μη δ’ἐπιχειρεῖν μηδένα διαιρεῖσθαι · καθὸ δὴ τῶν ὀνομάτων ἀνάγκη μὴ σφόδρα εὐπορεῖν. ὅμως δέ, κα- κἂν εἰ τολμηρότερον εἰρῆσθαι, διαγνώσεως ἕνεκα τὴν 267eμὲν μετὰ δόξης μίμησιν δοξομιμητικὴν προσείπωμεν, τὴν δὲ μετ’ἐπιστήμης ἱστορικήν τινα μίμησιν.
ἔστω.
τα- θατέρῳ τοίνυν χρηστέον · ὁ γὰρ σοφιστὴς οὐκ ἐν τοῖς εἰδόσιν ἦν ἀλλ’ἐν τοῖς μιμουμένοις δή.
καὶ μάλα.
τὸν δοξομιμητὴν δὴ σκοπώμεθα ὥσπερ σίδηρον, εἴτε ὑγιὴς εἴτε διπλόην ἔτ’ἔχων τινά ἐστιν ἐν αὑτῷ.
σκοπῶμεν.
ἔχει τοίνυν καὶ μάλα συχνήν. ὁ μὲν γὰρ εὐήθης 268aαὐτῶν ἐστιν, οἰόμενος εἰδέναι ταῦτα ἃ δοξάζει · τὸ δὲ τα- θατέρου σχῆμα διὰ τὴν ἐν τοῖς λόγοις κυλίνδησιν ἔχει πολλὴν ὑποψίαν καὶ φόβον ὡς ἀγνοεῖ ταῦτα ἃ πρὸς τοὺς ἄλλους ὡς εἰδὼς ἐσχημάτισται.
πάνυ μὲν οὖν ἔστιν ἑκατέρου γένος ὧν εἴρηκας.
οὐκοῦν τὸν μὲν ἁπλοῦν μιμητήν τινα, τὸν δὲ εἰρωνικὸν μιμητὴν θήσομεν;
εἰκὸς γοῦν.
τούτου δ’αὖ τὸ γένος ἓν ἢ δύο φῶμεν;
ὅρα σύ.
σκοπῶ, καί μοι διττὼ καταφαίνεσθόν τινε · τὸν μὲν δημοσίᾳτε καὶ μακροῖς λόγοις πρὸς πλήθη δυνατὸν εἰρωνεύεσθαι καθορῶ, τὸν δὲ ἰδίᾳτε καὶ βραχέσι λόγοις ἀναγκάζοντα τὸν προσδιαλεγόμενον ἐναντιολογεῖν αὐτὸν αὑτῷ.
λέγεις ὀρθότατα.
τίνα οὖν ἀποφαινώμεθα τὸν μακρολογώτερον εἶναι; πότερα πολιτικὸν ἢ δημολογικόν;
δημολογικόν.
τί δὲ τὸν ἕτερον ἐροῦμεν; σοφὸν ἢ σοφιστικόν;
τὸ μέν που σοφὸν ἀδύνατον, ἐπείπερ οὐκ εἰδότα 268cαὐτὸν ἔθεμεν · μιμητὴς δ’ὢν τοῦ σοφοῦ δῆλον ὅτι παρωνύμιον αὐτοῦ τι λήψεται, καὶ σχεδὸν ἤδη μεμάθηκα ὅτι τοῦτον δεῖ προσειπεῖν ἀληθῶς αὐτὸν ἐκεῖνον τὸν παντάπασιν ὄντως σοφιστήν.
οὐκοῦν συνδήσομεν αὐτοῦ, καθάπερ ἔμπροσθεν, το- τοὔνομα συμπλέξαντες ἀπὸ τελευτῆς ἐπ’ἀρχήν;
πάνυ μὲν οὖν.
τὸ δὴ τῆς ἐναντιοποιολογικῆς εἰρωνικοῦ μέρους τῆς δοξαστικῆς μιμητικόν, τοῦ φανταστικοῦ γένους ἀπὸ τῆς 268dεἰδωλοποιικῆς οὐ θεῖον ἀλλ’ἀνθρωπικὸν τῆς ποιήσεως ἀφωρισμένον ἐν λόγοις τὸ θαυματοποιικὸν μόριον, “ταύτης τῆς γενεᾶςτε καὶ αἵματος” ὃς ἂν φῇ τὸν ὄντως σοφιστὴν εἶναι, τα- τἀληθέστατα, ὡς ἔοικεν, ἐρεῖ.
παντάπασι μὲν οὖν.