Sayings of Spartans

1.1Ἀργιλεωνὶς ἡ Βρασίδου μήτηρ, τελευτήσαντος αὐτῇ τοῦ υἱοῦ, ὼς; παραγενόμενοί τινες τῶν Ἀμφιπολιτῶν εἰς Σπάρτην ἧκον πρὸς αὐτήν, ἠρώτησεν εἰ καλῶς καὶ ἀξίως τῆς Σπάρτης ὁ υἱὸς ἐτελεύτα · μεγαλυνόντων δ’ἐκείνων καὶ λεγόντων ἄριστον ἐν τοῖς τοιούτοις ἔργοις ἁπάντων Λακεδαιμονίων εἶναι, εἶπεν “ὦ ξένοι, καλὸς μὲν ἦν κἀγαθὸς ὁ παῖς μου, πολλοὺς δ’ἄνδρας Λακεδαίμων ἔχει τήνου κάρρονας”.

2.1Γοργὼ βασιλέως Κλεομένους θυγάτηρ, Ἀρισταγόρου τοῦ Μιλησίου παρακαλοῦντος αὐτὸν ἐπὶ τὸν πρὸς βασιλέα πόλεμον ὑπὲρ Ἰώνων καὶ ὑπισχνουμένου χρημάτων πλῆθος καὶ ὅσῳ ἀντέλεγε πλείονα προστιθέντος, “καταφθερεῖ σε” ἔφη “ὦ πάτερ τὸ ξενύλλιον, ἐὰν μὴ τάχιον αὐτὸν τῆς οἰκίας ἐκβάλῃς”.

2.2προστάξαντος δέ ποτε αὐτῇ τοῦ πατρὸς δοῦναί τινι σῖτον εἰς μισθοῦ λόγον, καὶ προστιθέντος “ἐδίδαξε γάρ με τὸν οἶνον χρηστὸν ποιεῖν,” “οὐκοῦν, ὦ πάτερ” ἔφη “ὃτ’οἶνος πλείων ἐκποθήσεται καὶ οἱ πίνοντες θρυπτικώτεροι καὶ χείρονες ἔσονται”.

2.3τὸν δ’Ἀρισταγόραν ὑπό τινος τῶν οἰκετῶν ὑποδούμενον θεασαμένη “πάτερ” ἔφη “ὁ ξένος χεῖρας οὐκ ἔχει”.

2.4ξένου δέ τινος μαλακῶς καὶ σχολῇ προσάγοντος, παρωσαμένη αὐτὸν “οὐκ ἄπει ἐντεῦθεν” εἶπεν “οὐ δὲ τὰ τῆς γυναικὸς δυνάμενος ;’” ἐρωτηθεῖσα δὲ ὑπό τινος Ἀττικῆς “διὰ τί ὑμεῖς ἄρχετε μόναι τῶν ἀνδρῶν αἱ Λάκαιναι”;

2.5“ὅτι” ἔφη “καί τίκτομεν μόναι ἄνδρας”.

2.6προτρεπομένη δὲ τὸν ἄνδρα Λεωνίδαν ἐξιόντα εἰς Θερμοπύλας ἄξιον τῆς Σπάρτης φανῆναι, ἠρώτα τί χρὴ πράττειν · ὁ δὲ ἔφη “ἀγαθὸν γαμεῖν καὶ ἀγαθά τίκτειν”.

3.1Γυρτιάς, Ἀκροτάτου ποτὲ τοῦ θυγατριδοῦ αὐτῆς ἔκ τινος τῶν παίδων μάχης πολλὰς πληγὰς λαβόντος καὶ ἀπενεχθέντος οἴκαδε ὡς τεθνηκότος, κλαιόντων τῶν οἰκείωντε καὶ γνωρίμων, “οὐ σιωπήσετε”; ἔφη · “ἔδειξε γὰρ οἵου αἵματος ἦν, καὶ οὐκ ἔφη δεῖν τοὺς ἀγαθοὺς βοᾶν ἀλλ’ἰατρεύεσθαι”.

3.2ὅτε ἄγγελος ἦλθεν ἐκ Κρήτης τὸν Ἀκροτάτου θάνατον ἀπαγγέλλων, “οὐκ ἔμελλεν” ἔφη “πρὸς τοὺς πολεμίους ἥκων ἢ αὐτὸς ὑπ’ἐκείνων ἀποθανεῖσθαι ἢ κατακανεῖν ἐκείνους; ἥδιον δ’ἀκούειν ὅτι ἀπέθανε καὶ ἑαυτῆς καὶ τῆς πόλεως ἀξίως καὶ τῶν προγόνων, ἢ εἰ ἔζη τὸν ἅπαντα χρόνον κακὸς ὤν”.

4.1Δαματρία τὸν υἱὸν δειλὸν καὶ ἀνάξιον ἑαυτῆς ἀκούσασα, παραγενόμενον ἀνεῖλε τὸ δ’ἐπίγραμμα ἐπ’αὐτῆς τόδε “τὸν παραβάντα νόμους Δαμάτριον ἔκτανε μάτηρ, ἁ Λακεδαιμονία τὸν Λακεδαιμόνιον”.

5.1ἑτέρα Λάκαινα τὸν υἱὸν λιποτακτήσαντα ὡς ἀνάξιον τῆς πατρίδος ἀνεῖλεν, εἰποῦσα “οὐκ ἐμὸν τὸ φίτυμα” ἐφ’ἧς τὸ ἐπίγραμμα τόδε “’ἔρρε κακὸν φίτυμα διὰ σκότος, οὗ διὰ μῖσος Εὐρώτας δειλαῖς μη δ’ἐλάφοισι ῥέοι. ἀχρεῖον σκυλάκευμα, κακὰ μερίς, ἔρρε ποθ’Ἅιδαν, ἔρρε · τὸ μὴ Σπάρτας ἄξιον οὐ δ’ἔτεκον”.

5.2ἄλλη ἀκούσασα τὸν υἱὸν ἐν παρατάξει πεσόντα ἔφη “δειλοὶ κλαιέσθωσαν · ἐγὼ δέ σε, τέκνον, ἄδακρυς καὶ ἱλαρὰ θάπτω τὸν καὶ ἐμὸν καὶ Λακεδαιμόνιον”.

5.3ἀκούσασά τις τὸν υἱὸν σεσῳσμένον καὶ πεφευγότα ἐκ τῶν πολεμίων, γράφει αὐτῷ “κακὰ φάμα τευ κακκέχυται · ἢ ταύταν νῦν ἔκνιψαι ἢ μὴ ἔσο”.

5.4ἄλλη, τῶν υἱῶν φυγόντων ἐκ μάχης καὶ παραγενομένων ὡς αὐτήν, “ποῖ” φησὶν “ἥκετε δραπετεύσαντες, κακὰ ἀνδράποδα; ἢ δεῦρο ὅθεν ἐξέδυτε καταδυσόμενοι” ἀνασυραμένη καὶ ἐπιδείξασα αὐτοῖς τὴν κοιλίαν.

5.5προσάγοντά τις τὸν υἱὸν θεασαμένη ἐπύθετο τί πράσσει ἡ πατρίς · εἰπόντος δὲ “πάντες ἀπολώλασι,” κεραμίδα ἄρασα ἐπαφῆκεν αὐτῷ καὶ ἀνεῖλεν, εἰποῦσα “σὲ οὖν κακάγγελον ἔπεμψαν ἡμῖν ;’” διηγουμένου τινὸς τῇ μητρὶ γενναῖον θάνατον τοῦ ἀδελφοῦ, “εἶτ’οὐκ αἰσχρόν” εἶπε “τῆς τοιαύτης συνοδίας ἀποτυχείν” ἐκπέμψασά τις τοὺς υἱοὺς αὑτῆς πέντε ὄντας ἐπὶ πόλεμον, ἐν τοῖς προαστείοις εἱστήκει καραδοκοῦσα τί ἐκ τῆς μάχης ἀποβήσοιτο ·

5.7ὡς · δὲ παραγενόμενός τις πυθομένῃ ἀπήγγειλε τοὺς παῖδας ἅπαντας τετελευτηκέναι, ἀλλ’“οὐ τοῦτο ἐπυθόμην” εἶπε “κακὸν ἀνδράποδον, ἀλλὰ τί πράσσει ἡ πατρίς”. φήσαντος δὲ ὅτι νικᾷ, “ἀσμένη τοίνυν” εἶπε “δέχομαι καὶ τὸν τῶν παίδων θάνατον” θάπτουσά τις τὸν υἱόν, ὡς γραΐδιον εὐτελὲς προσελθὸν αὐτῇ “ὦ γύναι τᾶς τύχας” εἶπε, “νὴ τὼ σιὼ ἀλλὰ τᾶς καλᾶς γ’” ἔφη ·

5.8“καὶ γὰρ αὐτὸν οὗ ἕνεκεν ἔτεκον, ἵν’ὑπὲρ τᾶς Σπάρτας ἀποθάνῃ, τοῦτὸ μοι συνέβη” σεμνυνομένης γυναικός τινος Ἰωνικῆς ἐπί τινι τῶν ἑαυτῆς ὑφασμάτων ὄντι πολυτελεῖ, Λάκαινα ἐπιδείξασα τοὺς τέσσαρας υἱοὺς ὄντας κοσμιωτάτους, τοιαῦτα ἔφη δεῖ εἶναι τὰ τῆς καλῆς καὶ ἀγαθῆς γυναικὸς ἔργα καὶ ἐπὶ τούτοις ἐπαίρεσθαι καὶ μεγαλαυχεῖν.

5.10ἄλλη ἀκούσασα περὶ τοῦ υἱοῦ, ὡς κακῶς ἐπὶ τῆς ξένης ἀναστρέφοιτο, ἔγραψε “κακά τευ φάμα κακκέχυται · ἢ ταύταν ἀπόθευ ἢ μὴ ἔσο”.

5.11παραπλησίως δὲ καὶ Χίων φυγάδες; ἐλθόντες εἰς Σπάρτην πολλὰ Παιδαρήτου κατηγόρουν · μεταπεμψαμένη δὲ αὐτὸν ἡ μήτηρ αὐτοῦ Τελευτία καὶ ἀκούσασα ὧν ἐνεκάλουν, ἐπεὶ ἐδόκει αὐτῇ ἁμαρτάνειν ὁ υἱός, ἐπέστειλεν “ἁ μάτηρ Παιδαρήτῳ. ἢ βελτίονα πρᾶσσε ἢ αὖθι μένε, ἀπογνοὺς τὰν ἐς Σπάρταν σωτηρίαν”.

5.12ἑτέρα ἐπ’ἀδικήματι τῷ παιδὶ κρινομένῳ “τέκνον” εἶπεν ἢ τᾶς αἰτίας; “ἢ σεαυτὸν τοῦ ζῆν ἀπόλυσον”.

5.13ἄλλη χωλὸν υἱὸν ἐπὶ παράταξιν προπέμπουσα, “τέκνον” εἶπε “κατὰ βῆμα τῆς ἀρετῆς μέμνησο”.

5.14ἄλλη, τοῦ παιδὸς αὐτῇ ἀφικομένου ἀπὸ παρατάξεως τετρωμένου τὸν πόδα καὶ σφόδρα ἀλγοῦντος, “ἐὰν τῆς ἀρετῆς” εἶπε “μέμνῃ, ὦ τέκνον, καὶ ἄπονος ἔσῃ καὶ θαρρήσεις”.

5.15Λάκων τρωθεὶς ἐν πολέμῳ καὶ βαδίζειν μὴ δυνάμενος, τετραποδιστὶ ὥδευεν. αἰσχυνομένῳ δ’αὐτῷ ἐπὶ τῷ γελοίῳ ἡ μήτηρ “καὶ πόσῳ βέλτιον, ὦ τέκνον” εἶπε “μᾶλλον ἐπὶ τῇ ἀνδρείᾳ γεγηθέναι ἢ αἰσχύνεσθαι ἐπὶ γέλωτι ἀνοήτῳ”;

5.16ἄλλη προσαναδιδοῦσα τῷ παιδὶ τὴν ἀσπίδα καὶ παρακελευομένη “τέκνον” ἔφη “ἢ ταύταν ἢ ἐπὶ ταύτας”.

5.17ἄλλη προϊόντι τῷ υἱῷ ἐπὶ πόλεμον ἀναδιδοῦσα τὴν ἀσπίδα “ταύτην” ἔφη “ὁ πατήρ σοι ἀεὶ ἔσῳζε · καὶ σὺ οὖν ἢ ταύτην σῷζε ἢ μὴ ἔσο”.

5.18ἄλλη πρὸς τὸν υἱὸν λέγοντα μικρὸν ἔχειν τὸ ξίφος εἶπε “καὶ βῆμα πρόσθες”.

5.19ἄλλη ἀκούσασα, ὅτι ὁ υἱὸς αὐτῆς ἐν παρατάξει ἀνδραγαθήσας ἀπέθανεν, “ἐμὸς γὰρ ἦν” εἶπε · περὶ δὲ τοῦ ἑτέρου πυθομένη ὅτι ἀποδειλιάσας σῴζεται, “οὐ γὰρ ἦν ἐμός” ἔφη.

5.20ἑτέρα ἀκούσασα ὅτι ὁ υἱὸς αὑτῆς τέθνηκεν ἐν μάχῃ καθάπερ ἐτέτακτο “κάτθετε αὐτόν” ἔφη, ἀναπληρωσάτω “δὲ τὴν ἐκείνου τάξιν ὁ ἀδελφός”.

5.21ἄλλη πομπὴν τελοῦσα πάνδημον ἤκουσεν ἐπὶ τῆς παρατάξεως νικᾶν τὸν υἱόν, ἐκ δὲ τῶν τραυμάτων πολλῶν γενομένων θνήσκειν. οὐ περιελομένη οὖν τὸν στέφανον, ἀλλὰ σεμνυνθεῖσα πρὸς τὰς πλησίον εἶπεν “ὡς πολλῷ κάλλιον, ὦ φίλαι, ἐστὶν ἐν παρατάξει νικῶντα τελευτᾶν ἢ τὰ Ὀλύμπια περιγινόμενον ζῆν”.

5.22διηγουμένου τινὸς τῇ ἀδελφῇ γενναῖον θάνατον τοῦ παιδὸς αὐτῆς, ἐκείνη εἶπεν ὅτι “ὅσον ἐπ’ἐκείνῳ γέγηθα, τοσοῦτον ἐπὶ σοὶ ἄχθομαι, ἐναρέτου συνοδίας ἀπολειφθέντι”.

5.23Λακαίνῃ τις προσέπεμψεν, εἰ φθορᾷ συνεπινεύει. ἡ δ’ἔφη “παῖς μὲν οὖσα ἔμαθον τῷ πατρὶ πείθεσθαι, καὶ τοῦτο ἔπραξα · γυνὴ δὲ γενομένη τῷ ἀνδρί · εἰ οὖν δίκαιά με παρακαλεῖ, τούτῳ φανερὸν ποιησάτω πρῶτον”.

5.24παρθένος πενιχρὰ ἐρωτηθεῖσα τίνα δίδωσι τῷ γαμοῦντι προῖκα, “τὴν πάτριον” ἔφη “σωφροσύνην”.

5.25Λάκαινα ἐρωτηθεῖσα εἰ ἀνδρὶ προσελήλυθεν, “οὐκ ἐγώ” εἶπεν “ἀλλ’ὁ ἀνὴρ ἐμοί”.

5.26κρύφα τις διαπαρθενευθεῖσα καὶ διαφθείρασα τὸ βρέφος οὕτως ἐνεκαρτέρησε μηδεμίαν προενεγκαμένη φωνήν, ὥστε καὶ τὸν πατέρα καὶ ἄλλους πλησίον ὄντας λαθεῖν ἀποκυήσασα · τὸ γὰρ μέγεθος τῶν ἀλγηδόνων τῇ ἀσχημοσύνῃ τὸ εὔσχημον προσπεσὸν ἐνίκησε.

5.27Λάκαινα πιπρασκομένη καὶ ἐρωτωμένη τί ἐπίσταται, ἔφη “πιστὰ ἦμεν”.

5.28ἄλλη αἰχμαλωτευθεῖσα καὶ ἐρωτωμένη παραπλησίως “εὖ οἰκεῖν οἶκον” ἔφη.

5.29ἐρωτηθεῖσά τις ὑπό τινος, εἰ ἔσται ἀγαθή, ἂν αὐτὴν ἀγοράσῃ, εἶπε “ κἂν μὴ ἀγοράσῃς”.

5.30ἄλλη πιπρασκομένη, τοῦ κήρυκος πυνθανομένου τί ἐπίσταται, “ἐλευθέρα” εἶπεν “ἦμεν”. ὡς δὲ ὁ ὠνησάμενος προσέτασσέ τινα αὐτῇ οὐχ ἁρμόζοντα ἐλευθέρᾳ, εἰποῦσα “οἰμώξῃ φθονήσας σεαυτῷ τοιούτου κτήματος” ἐξήγαγεν ἑαυτήν.